ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଵିଵ୍ଯଥେ ମାନସେ ନୃପଃ । ନୀଲଭୂଧରଦର୍ଶାଯ କୁର୍ଵନ୍ନୁତ୍କଂଠିତଂ ମନଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା; ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆତୁର ହେଲା।
ଉଵାଚ ତତ୍କଥଂ ଵିପ୍ର ଦୃଶ୍ଯେତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । କଥଂ ଵା ଦୃଶ୍ଯତେ ନୀଲସ୍ତଦୁପାଯଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ
ସେ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? କିପରି ନୀଳ ପର୍ବତ ଦେଖିପାରିବି? ଆମକୁ ଏହାର ଉପାୟ କହ।
ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ତାପସୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ନୃପ ଵିସ୍ମିତଃ
ସେତେବେଳେ ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଂଗାସାଗରସଂଯୋଗେ ସ୍ନାତ୍ଵାସ୍ମାଭିର୍ମହୀପତେ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତାଵଦେଵାତ୍ର ଯାଵନ୍ନୀଲୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ। ଏଠାରେ ନୀଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ରହିବାକୁ ପଡିବ।
ଗୀଯତେ ପାପହା ଦେଵଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିତଃ । କରିଷ୍ଯତେ କୃପାମାଶୁ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲନାମଧୃକ୍
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଯାଯିଛି। ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ନାମ ଧାରଣ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର କୃପା କରିବେ।
ତ୍ଯଜତ୍ଯସୌ ନ ଵୈ ଭକ୍ତାନ୍ଦେଵଦେଵଶିରୋମଣିଃ । ଅନେକେ ରକ୍ଷିତା ଭକ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗାଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି ଭଗବାନ କେବେ ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ। ବହୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଏହିଯୋଗୁଁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଅ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜା ଵ୍ଯଥିତଚେତସା । ସ୍ନାତ୍ଵା ଗଂଗାବ୍ଧିସଂଯୋଗେ ତତୋନଶନମାଦଧାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କରିଷ୍ଯତି କୃପାଂ ଯର୍ହି ଦର୍ଶନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵାଶନଂ କୁର୍ଯାମନ୍ଯଥାନଶନଂ ଵ୍ରତମ୍
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦର୍ଶନ ଦେଇ କୃପା କରିଲେ, ପୂଜା କରି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି। ନହେଲେ, ଉପବାସ ମୋର ବ୍ରତ ହେବ।
ଇତି କୃତ୍ଵା ସ ନିଯମଂ ଗଂଗାସାଗରରୋଧସି । ଗାଯନ୍ହରିଗୁଣଗ୍ରାମମୁପଵାସମଥାଚରତ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ତୀରେ ହରିଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇ, ସେ ଉପବାସ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଜଯ ଦୀନଦଯାକରପ୍ରଭୋ ଜଯ ଦୁଃଖାପହ ମଙ୍ଗଲାହ୍ଵଯ । ଜଯ ଭକ୍ତଜନାର୍ତିନାଶନ କୃତଵର୍ଷ୍ମଞ୍ଜଯଦୁଷ୍ଟଘାତକ
ରାଜା କହିଲେ: ଦୁଃଖୀମାନେଂକୁ ଦୟା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ଜୟ! ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶୁଭ ନାମଧାରୀ, ତୁମକୁ ଜୟ! ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦାନ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶକ, ତୁମକୁ ଜୟ!
ଅଂବରୀଷମଥ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତଂ ଵିପ୍ରଶାପହତସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍ । ଧାରଯନ୍ନିଜକରେ ସୁଦର୍ଶନଂ ସଂରରକ୍ଷ ଜଠରାଧିଵାସତଃ
ଅମ୍ବରୀଷ ଦୁଃଖିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ସୁଦର୍ଶନ ଧରି, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବସି, ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଦୈତ୍ଯରାଜ ପିତୃକାରିତଵ୍ଯଥଃ ଶୂଲପାଶଜଲଵହ୍ନିପାତନୈଃ । ଶ୍ରୀନୃସିଂହତନୁଧାରିଣା ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷିତଃ ସପଦି ପଶ୍ଯତଃ ପିତୁଃ
ଦେତ୍ୟ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶୂଳ, ପାଶ, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ନୃସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଗ୍ରାହଵକ୍ତ୍ରପତିତାଂଘ୍ରିମୁଦ୍ଭଟଂ ଵାରଣେଂଦ୍ରମତିଦୁଃଖପୀଡିତମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସାଧୁକରୁଣାର୍ଦ୍ରମାନସସ୍ତ୍ଵଂ ଗରୁତ୍ମତି କୃତାରୁହକ୍ରିଯଃ
ମହାଗଜ ମାଛର ମୁହଁରେ ପଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଭରି, ଗରୁଡ଼ାରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତପକ୍ଷିପତିରାତ୍ତଚକ୍ରକୋ ଵେଗକଂପଯୁତମାଲିକାଂବରଃ । ଗୀଯସେ ସୁଭିରମୁଷ୍ଯ ନ କ୍ରତୋ ମୋଚକଃ ସପଦି ତଦ୍ଵିନାଶକଃ
ପଖା ଛାଡ଼ି, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ତୁମର ମାଳା ତୀବ୍ର ଗତିରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଭଲମାନେ ତୁମକୁ ଗାଉଛନ୍ତି। ସେ ପାଇଁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଉଦ୍ଧାରକ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶକ ହେଲେ।
ଯତ୍ରଯତ୍ର ତଵ ସେଵକାର୍ଦନଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ବତ ଦେହଧାରିଣା । ପାଲ୍ଯତେ ଚ ଭଵତା ନିଜଃ ପ୍ରଭୋ ପାପହାରିଚରିତୈର୍ମନୋହରୈଃ
ଯେଉଁଠି ତୁମର ସେବକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଦେହଧାରଣ କରି, ତୁମ ମନୋହର ଓ ପାପ ନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଦୀନନାଥ ସୁରମୌଲିହୀରକାଘୃଷ୍ଟପାଦତଲ ଭକ୍ତଵଲ୍ଲଭ । ପାପକୋଟିପରିଦାହକ ପ୍ରଭୋ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ନିଜଦର୍ଶନଂ ମମ
ଦୁଃଖୀମାନେଂକର ନାଥ, ଦେବତାମାନେଂକର ମୁଣ୍ଡର ମଣି ଯାହାର ପାଦ ଧୋଇଥାଏ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ, କୋଟି କୋଟି ପାପ ଦାହ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦେଖା।
ପାପକୃଦ୍ଯଦି ଜନୋଯମାଗତୋ ମାନସେ ତଵ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯ । ତାଵକା ଵଯମଘୌଘନାଶନଂ ଵିସ୍ମୃତଂ ନହି ସୁରାସୁରାର୍ଚିତ
ଯଦି ଏହି ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପୀ ହୁଏ, ମୋର ମନରେ ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଖା। ଆମେ ତୁମର, ପାପ ରାଶି ନାଶକ, ଦେବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେଂକ ଆରାଧ୍ୟ, କେବେ ଭୁଲିଯିବା ନୁହେଁ।
ଯେ ଵଦଂତି ତଵ ନାମ ନିର୍ମଲଂ ତେ ତରଂତି ସକଲାଘସାଗରମ୍ । ସଂସ୍ମୃତିର୍ଯଦି କୃତା ତଦା ମଯା ପ୍ରାପ୍ଯତାଂ ସକଲଦୁଃଖଵାରକ
ଯେମାନେ ତୁମର ନିର୍ମଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଉ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ଗାଯନ୍ଗୁଣାନ୍ରାତ୍ରୌ ଦିଵା ଵାପି ମହୀପତିଃ । କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ନ ଵିଶ୍ରାଂତୋ ନିଦ୍ରାମାପ ନ ଵୈ ସୁଖମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏଭଳି ରାତିଦିନ ଭଗବାନଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇ, ରାଜା କେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ କଲେନାହିଁ, ନିଦ୍ରା ଓ ସୁଖ ମିଳିଲାନାହିଁ।
ଗାଯନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ଗୃଣଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଵଦତ୍ଯେତଦହର୍ନିଶମ୍ । ଦର୍ଶଯସ୍ଵ କୃପାନାଥ ସ୍ଵତନୁଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଗାଇ, ଚାଲି, ଶିର ନମାଇ, ଦଢ଼ିଏ ରହି, ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଏହି କଥା କହୁଥିଲେ: 'ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋତେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦେଖା।'
ଏଵଂ ରାଜ୍ଞଃ ପଂଚଦିନଂ ଗତଂ ଗଂଗାବ୍ଧିସଂଗମେ । ତଦା କୃପାବ୍ଧିଃ କୃପଯା ଚିଂତଯାମାସ ଗୋପତିଃ
ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ କଟିଗଲା। ତାପରେ ଗୋପାଳଙ୍କ ଦୟାର ସାଗର, ଦୟାଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅସୌ ରାଜା ମଦୀଯେନ ଗାନେନ ଵିଗତାଘକଃ । ପଶ୍ଯ ତାନ୍ମାମକୀଂ ପ୍ରେଷ୍ଠାଂ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତାମ୍
ଏହି ରାଜା ମୋ ଗୀତ ଶୁଣି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଛନ୍ତି। ଦେଖ, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଦେଖିପାରିବେ।
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍କୃପାପୂରିତମାନସଃ । ସଂନ୍ଯାସିଵେଷମାସ୍ଥାଯ ଯଯୌ ରାଜ୍ଞୋଂଽତିକଂ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଭଗବାନ୍ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ସହିତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ରୂପ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମହାରାଜ ତ୍ରିଦଂଡିଯତିଵେଷଧୃକ୍ । ଭକ୍ତାନୁକଂପଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷିତସ୍ତାପସେନ ହି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାରାଜା, ତ୍ରିଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଭେଷ ଧରି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା କରି, ତାପସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଓଁନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାସନୈଃ ପୂଜାଂ ଚକାର ହରିମାନସଃ
‘ଓଁ ନମୋ ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆସନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଉଵାଚ ଭାଗ୍ଯମତୁଲଂ ଯଦ୍ଭଵାନକ୍ଷିଗୋଚରଃ । ଅତଃ ପରଂ ଦାସ୍ଯତେ ମେ ଗୋଵିଂଦୋ ନିଜଦର୍ଶନମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ, ଆଜି ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ଅପୂର୍ବ ସୌଭାଗ୍ୟ। ଏହିପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ମୋତେ ନିଜ ଦର୍ଶନ ଦେବେ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସଂନ୍ଯାସୀ ନିଜଗାଦ ତମ୍ । ରାଜଞ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ କଥିତଂ ମମ ଵାକ୍ଯଵିନିଃସୃତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା, ମୋ ମୁଖରୁ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ତାହା ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।'
ଅହଂ ଜ୍ଞାନେନ ଜାନାମି ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଚ୍ଚ ଯତ୍ । ତସ୍ମାଦହଂ ବ୍ରୁଵେ କିଂଚିଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ
'ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସବୁ ଜାଣେ। ତେଣୁ ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।'
ଶ୍ଵୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ହରିର୍ଦାତା ଦର୍ଶନଂ ବ୍ରହ୍ମଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପଂଚଭିଃ ସ୍ଵଜନୈଃ ସାକଂ ଯାସ୍ଯସେ ପରମଂ ପଦମ୍
'ଆସନ୍ତା କାଲି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ହରି ତୁମକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ଦେବେ। ତୁମର ପାଞ୍ଚ ଜଣ ନିଜ ଲୋକ ସହିତ ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିବ।'
ତ୍ଵମମାତ୍ଯଶ୍ଚ ମହିଲା ତଵ ତାପସ ଵାଡଵଃ । ପୁରେ ତଵ କରଂବାଖ୍ଯଃ ସାଧୁଶ୍ଚ ତଂ ତୁ ଵାଯକଃ
'ତୁମେ, ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମର ଜଣେ ମହିଳା, ତାପସ ବାଡ଼ବ, ଓ ତୁମ ସହରରେ କରମ୍ବ ନାମକ ନେକ ତନ୍ତି।'