ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ସର୍ଵମନୋହରାନ୍ । ଭାରତେ ଜନ୍ମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସମାରାଧ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍
'ସେଠାରେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବ।'
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସୁରାସୁରସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ନ ଜ୍ଞାତୋ ମହିମା ସମ୍ଯକ୍ଛିଲାଯାଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
'ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିଳାର ସଠିକ୍ ମହିମା କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।'
ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ପୃଷ୍ଟାର୍ଚିତା ଵାପି ସର୍ଵପାପହରା କ୍ଷଣାତ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତାଃ ସର୍ଵେ ମହାଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଣା ମୁଦା
'ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କିମ୍ବା ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।' ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
ଯାମ୍ଯାସ୍ତେ କିଂକରା ରାଜ୍ଞେ କଥଯାମାସୁରଦ୍ଭୁତମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ହର୍ଷମାପେଦେ ରଘୁନାଥପରାଯଣଃ
ଯମର ସେବକମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ରଘୁନାଥଙ୍କର ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ମୁକ୍ତୋଽସୌ ଯମପାଶାଚ୍ଚ ଗମିଷ୍ଯତି ପରଂ ପଦମ୍ । ତଦାଜଗାମ ଵିମଲଂ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯମଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ଏକ ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଝୁଣ୍କାରି ଘଣ୍ଟିର ଜାଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଵିମାନଂ ଦେଵଲୋକାତ୍ତୁ ମନୋହାରି ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ନିଷେଵିତମ୍
ଦେବଲୋକରୁ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଆସିଲା; ସେଥିରେ ଚଢ଼ି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିପୁଲାନାଜଗାମ ମହୀତଲମ୍ । କାଶ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଵାଡଵସତ୍କୁଲେ
ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ; କାଶୀରେ ଶୁଚିବାଡ଼ବ ବଂଶର ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଲାଗିଲା।
ଆରାଧ୍ଯ ଜଗତାମୀଶଂ ଗତଵାନ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ସ ପାପୀ ସାଧୁସଂଗତ୍ଯା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ପାପୀ, ସାଧୁମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।
ମହାପୀଡାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗତଵାନ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ମଯା ତେଽଭିହିତଂ ରାଜନ୍ଗଂଡକୀଚରିତଂ ମହତ୍
ବଡ଼ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମହା ଗଣ୍ଡକୀ ଚରିତ୍ର କହିଦେଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁଟି ଲାଭ କରେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମତୁଲଂ ଗଂଡକ୍ଯାଃ କର୍ଣଗୋଚରମ୍ । କୃତ୍ଵା କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହିମା ଶୁଣି ଉତ୍ତମ ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ପିତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ଜହୃଷେ ମହାନ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାପୂଜାଂ କୁର୍ଵନ୍ଵାଡଵଵାକ୍ଯତଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରି ସେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ଶୁଚିବାଡ଼ବଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରିଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶଚ୍ଛିଲାସ୍ତତ୍ର ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ପୂଜଯାମାସ ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ଚଂଦନାଦ୍ଯୁପଚାରକୈଃ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଚବିଶଟି ଶିଳା ନେଇ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କଲେ।
ତତ୍ର ଦାନାନି ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଦୀନାଂଧେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ । ଗଂତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମମଂଦିରମ୍
ସେଠାରେ ସେ ବିଶେଷ କରି ଦୁଃଖୀ ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମମ୍ । କୃତ୍ଵାକ୍ଷିଗୋଚରଂ ତଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ମୁଦା
ଏଭଳି କ୍ରମେ ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ସ୍ଥାନକୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ଵଦ କିଯଦ୍ଦୂରେ ନୀଲାଖ୍ଯଃ ପର୍ଵତୋ ମହାନ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଵାସଃ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ
ସ୍ୱାମୀ, କହନ୍ତୁ, ଏହିଠାରୁ ନୀଳ ପର୍ବତ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ନିବାସ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିଥିବା ସେ ମହାନ ପର୍ବତ କେତେ ଦୂର ଅଛି?
ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଉଵାଚ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ରାଜାନଂ ପ୍ରତି ସାଦରମ୍
ତାପରେ ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାବାଣୀ ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ସେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ନେତତ୍ସ୍ଥଲଂ ନୀଲପର୍ଵତସ୍ଯ ନମସ୍କୃତମ୍ । କିମର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ସ୍ଥାନ ନୀଳ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଏତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ସତ୍ୱେ ଏହା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?
ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଥଲଂ ନୀଲସ୍ଯ ଭୂଭୃତଃ । କଥଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ରାଜନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଵାସଭୃତ୍
ପୁନିପୁନି ସେ କହିଲେ: ଏହି ସ୍ଥାନ ନୀଳ ପୃଥିବୀପତିଙ୍କର; ରାଜା, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନିବାସ ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?
ଅତ୍ର ସ୍ନାତଂ ମଯା ସମ୍ଯଗତ୍ର ଭିଲ୍ଲାକ୍ଷିଗୋଚରାଃ । ଅନେନୈଵ ପଥା ରାଜନ୍ନାରୂଢଂ ପର୍ଵତୋପରି
ଏଠି ମୁଁ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଛି, ଏଠି ଭିଲ୍ଲ ଲୋକମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ପଥରେ ରାଜା, କେହି ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିନାହାନ୍ତି।
ଇତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଵିଵ୍ଯଥେ ମାନସେ ନୃପଃ । ନୀଲଭୂଧରଦର୍ଶାଯ କୁର୍ଵନ୍ନୁତ୍କଂଠିତଂ ମନଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା; ନୀଳ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆତୁର ହେଲା।
ଉଵାଚ ତତ୍କଥଂ ଵିପ୍ର ଦୃଶ୍ଯେତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । କଥଂ ଵା ଦୃଶ୍ଯତେ ନୀଲସ୍ତଦୁପାଯଂ ଵଦସ୍ଵ ନଃ
ସେ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? କିପରି ନୀଳ ପର୍ବତ ଦେଖିପାରିବି? ଆମକୁ ଏହାର ଉପାୟ କହ।
ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ତାପସୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ନୃପ ଵିସ୍ମିତଃ
ସେତେବେଳେ ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଂଗାସାଗରସଂଯୋଗେ ସ୍ନାତ୍ଵାସ୍ମାଭିର୍ମହୀପତେ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତାଵଦେଵାତ୍ର ଯାଵନ୍ନୀଲୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଆମେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ। ଏଠାରେ ନୀଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ରହିବାକୁ ପଡିବ।
ଗୀଯତେ ପାପହା ଦେଵଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିତଃ । କରିଷ୍ଯତେ କୃପାମାଶୁ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲନାମଧୃକ୍
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଯାଯିଛି। ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ନାମ ଧାରଣ କରି, ସେ ଶୀଘ୍ର କୃପା କରିବେ।
ତ୍ଯଜତ୍ଯସୌ ନ ଵୈ ଭକ୍ତାନ୍ଦେଵଦେଵଶିରୋମଣିଃ । ଅନେକେ ରକ୍ଷିତା ଭକ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗାଯସ୍ଵ ମହାମତେ
ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି ଭଗବାନ କେବେ ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ। ବହୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଏହିଯୋଗୁଁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଅ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜା ଵ୍ଯଥିତଚେତସା । ସ୍ନାତ୍ଵା ଗଂଗାବ୍ଧିସଂଯୋଗେ ତତୋନଶନମାଦଧାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କରିଷ୍ଯତି କୃପାଂ ଯର୍ହି ଦର୍ଶନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵାଶନଂ କୁର୍ଯାମନ୍ଯଥାନଶନଂ ଵ୍ରତମ୍
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦର୍ଶନ ଦେଇ କୃପା କରିଲେ, ପୂଜା କରି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି। ନହେଲେ, ଉପବାସ ମୋର ବ୍ରତ ହେବ।
ଇତି କୃତ୍ଵା ସ ନିଯମଂ ଗଂଗାସାଗରରୋଧସି । ଗାଯନ୍ହରିଗୁଣଗ୍ରାମମୁପଵାସମଥାଚରତ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ତୀରେ ହରିଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇ, ସେ ଉପବାସ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ଜଯ ଦୀନଦଯାକରପ୍ରଭୋ ଜଯ ଦୁଃଖାପହ ମଙ୍ଗଲାହ୍ଵଯ । ଜଯ ଭକ୍ତଜନାର୍ତିନାଶନ କୃତଵର୍ଷ୍ମଞ୍ଜଯଦୁଷ୍ଟଘାତକ
ରାଜା କହିଲେ: ଦୁଃଖୀମାନେଂକୁ ଦୟା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ଜୟ! ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶୁଭ ନାମଧାରୀ, ତୁମକୁ ଜୟ! ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦାନ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶକ, ତୁମକୁ ଜୟ!