କସ୍ଯାଜ୍ଞାକାରକା ଯୂଯଂ ଯଦଧର୍ମପ୍ରକାରକାଃ । ମୁଂଚଂତୁ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତ୍ଵେନଂ କିମର୍ଥଂ ଵିଧୃତୋ ହ୍ଯଯମ୍
'ତମେ କାହାର ଆଦେଶରେ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରୁଛ? ଏହି ବୈଷ୍ଣବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; କାହିଁକି ଏହାକୁ ଧରିରଖିଛ?'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଗଦୁର୍ଯମକିଂକରାଃ । ଧର୍ମରାଜାଜ୍ଞଯା ପ୍ରାପ୍ତା ନେତୁଂ ପାପିନମୁଦ୍ଯତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମର ସେବକମାନେ କହିଲେ: 'ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହି ପାପୀକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛୁ।'
ନାସୌ କଦାଚିନ୍ମନସା ପ୍ରାଣିମାତ୍ରୋପକାରକଃ । ପ୍ରାଣିହତ୍ଯା ମହାପାପକାରୀ ଦୁଷ୍ଟଶରୀରଭୃତ୍
'ଏହେ କେବେ ମନରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରିନଥିଲେ; ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା ଭଳି ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।'
ନୄନ୍ବହୂଂସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ଗଚ୍ଛତୋଽସୌ ଵ୍ଯଲୁଂଠଯତ୍ । ପରଦାରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପାଧିକାରକଃ
'ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହେ ଲୁଟିଥିଲେ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଦା ଲିନ୍ନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।'
ତସ୍ମାନ୍ନେତୁଂ ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାପିନଂ ପୁଲ୍କସଂ ନରମ୍ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ମୋଚିତଃ କସ୍ମାଦକସ୍ମାଦାଗତୈର୍ଭଟୈଃ
'ସେହିପାଇଁ ଏହି ପାପୀ ପୁଲ୍କସ ପୁରୁଷକୁ ନେବାକୁ ଆମେ ଆସିଛୁ। ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ଅଚାନକ ଆସି ମୁକ୍ତ କାହିଁକି କଲେ?'
ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଊଚୁଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ ପାପଂ ପ୍ରାଣିକୋଟିଵଧୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାସ୍ପର୍ଶଃ ସର୍ଵଂ ଦହତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ କହିଲେ: 'ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି, କୋଟି କୋଟି ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ତୁରନ୍ତ ଦହିଯାଏ।'
ରାମେତି ନାମ ଯଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରେ ଵିଶ୍ରଂଭାଦାଗତଂ ଯଦି । କରୋତି ପାପସଂଦାହଂ ତୂଲଂ ଵହ୍ନିକଣୋ ଯଥା
'ଯଦି "ରାମ" ନାମ ଭରସା ସହ କାହାରି କାନରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏହା ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗା ତୁଳାକୁ ଦହିଦେଇଥିବା ପରି ପାପକୁ ଦହିଦେଉଛି।'
ତୁଲସୀ ମସ୍ତକେ ଯସ୍ଯ ଶିଲା ହୃଦି ମନୋହରା । ମୁଖେ କର୍ଣେଽଥଵା ରାମ ନାମ ମୁକ୍ତସ୍ତଦୈଵ ସଃ
'ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶିଳା, ମୁଁହ କିମ୍ବା କାନରେ ରାମ ନାମ ରହିଛି—ସେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।'
ତସ୍ମାଦନେନ ତୁଲସୀ ମସ୍ତକେ ଵିଧୃତା ପୁରା । ଶ୍ରାଵିତଂ ରାମନାମାଶୁ ଶିଲା ହୃଦି ସୁଧାରିତା
'ସେହିପାଇଁ, ଏହାର ମୁଣ୍ଡରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁଳସୀ ରଖାଯାଇଥିଲା, ରାମ ନାମ ଶୀଘ୍ର ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଶିଳା ହୃଦୟରେ ଭଲଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା।'
ତସ୍ମାତ୍ପାପସମୂହୋଽସ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯକଲେଵରଃ । ଯାସ୍ଯତେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ପାପିନାଂ ଯତ୍ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
'ଏହିପରି, ଏହାର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଇଛି; ଏହି ଦେହ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସେ ସେଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ, ଯାହା ପାପୀମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟର।'
ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ସର୍ଵମନୋହରାନ୍ । ଭାରତେ ଜନ୍ମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସମାରାଧ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍
'ସେଠାରେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବ।'
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସୁରାସୁରସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ନ ଜ୍ଞାତୋ ମହିମା ସମ୍ଯକ୍ଛିଲାଯାଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
'ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିଳାର ସଠିକ୍ ମହିମା କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।'
ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ପୃଷ୍ଟାର୍ଚିତା ଵାପି ସର୍ଵପାପହରା କ୍ଷଣାତ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତାଃ ସର୍ଵେ ମହାଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଣା ମୁଦା
'ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କିମ୍ବା ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।' ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
ଯାମ୍ଯାସ୍ତେ କିଂକରା ରାଜ୍ଞେ କଥଯାମାସୁରଦ୍ଭୁତମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ହର୍ଷମାପେଦେ ରଘୁନାଥପରାଯଣଃ
ଯମର ସେବକମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ; ରଘୁନାଥଙ୍କର ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ମୁକ୍ତୋଽସୌ ଯମପାଶାଚ୍ଚ ଗମିଷ୍ଯତି ପରଂ ପଦମ୍ । ତଦାଜଗାମ ଵିମଲଂ କିଂକିଣୀଜାଲମଂଡିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯମଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ଏକ ନିର୍ମଳ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଝୁଣ୍କାରି ଘଣ୍ଟିର ଜାଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଵିମାନଂ ଦେଵଲୋକାତ୍ତୁ ମନୋହାରି ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ନିଷେଵିତମ୍
ଦେବଲୋକରୁ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଆସିଲା; ସେଥିରେ ଚଢ଼ି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିପୁଲାନାଜଗାମ ମହୀତଲମ୍ । କାଶ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଵାଡଵସତ୍କୁଲେ
ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ; କାଶୀରେ ଶୁଚିବାଡ଼ବ ବଂଶର ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଲାଗିଲା।
ଆରାଧ୍ଯ ଜଗତାମୀଶଂ ଗତଵାନ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ସ ପାପୀ ସାଧୁସଂଗତ୍ଯା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ପାପୀ, ସାଧୁମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।
ମହାପୀଡାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗତଵାନ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ମଯା ତେଽଭିହିତଂ ରାଜନ୍ଗଂଡକୀଚରିତଂ ମହତ୍
ବଡ଼ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମହା ଗଣ୍ଡକୀ ଚରିତ୍ର କହିଦେଲି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈର୍ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି
ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁଟି ଲାଭ କରେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମତୁଲଂ ଗଂଡକ୍ଯାଃ କର୍ଣଗୋଚରମ୍ । କୃତ୍ଵା କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ଏହି ଅପୂର୍ବ ମହିମା ଶୁଣି ଉତ୍ତମ ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ପିତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ଜହୃଷେ ମହାନ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାପୂଜାଂ କୁର୍ଵନ୍ଵାଡଵଵାକ୍ଯତଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରି ସେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ଶୁଚିବାଡ଼ବଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରିଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶଚ୍ଛିଲାସ୍ତତ୍ର ଗୃହୀତ୍ଵା ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ପୂଜଯାମାସ ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ଚଂଦନାଦ୍ଯୁପଚାରକୈଃ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଚବିଶଟି ଶିଳା ନେଇ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କଲେ।
ତତ୍ର ଦାନାନି ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଦୀନାଂଧେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ । ଗଂତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମମଂଦିରମ୍
ସେଠାରେ ସେ ବିଶେଷ କରି ଦୁଃଖୀ ଓ ଅନ୍ଧମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମମ୍ । କୃତ୍ଵାକ୍ଷିଗୋଚରଂ ତଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ମୁଦା
ଏଭଳି କ୍ରମେ ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ସ୍ଥାନକୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ଵଦ କିଯଦ୍ଦୂରେ ନୀଲାଖ୍ଯଃ ପର୍ଵତୋ ମହାନ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଵାସଃ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ
ସ୍ୱାମୀ, କହନ୍ତୁ, ଏହିଠାରୁ ନୀଳ ପର୍ବତ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ନିବାସ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିଥିବା ସେ ମହାନ ପର୍ବତ କେତେ ଦୂର ଅଛି?
ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଉଵାଚ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ରାଜାନଂ ପ୍ରତି ସାଦରମ୍
ତାପରେ ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାବାଣୀ ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ସେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ନେତତ୍ସ୍ଥଲଂ ନୀଲପର୍ଵତସ୍ଯ ନମସ୍କୃତମ୍ । କିମର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ସ୍ଥାନ ନୀଳ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଏତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ସତ୍ୱେ ଏହା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?
ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଥଲଂ ନୀଲସ୍ଯ ଭୂଭୃତଃ । କଥଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ରାଜନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଵାସଭୃତ୍
ପୁନିପୁନି ସେ କହିଲେ: ଏହି ସ୍ଥାନ ନୀଳ ପୃଥିବୀପତିଙ୍କର; ରାଜା, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନିବାସ ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହା କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?
ଅତ୍ର ସ୍ନାତଂ ମଯା ସମ୍ଯଗତ୍ର ଭିଲ୍ଲାକ୍ଷିଗୋଚରାଃ । ଅନେନୈଵ ପଥା ରାଜନ୍ନାରୂଢଂ ପର୍ଵତୋପରି
ଏଠି ମୁଁ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଛି, ଏଠି ଭିଲ୍ଲ ଲୋକମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ପଥରେ ରାଜା, କେହି ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିନାହାନ୍ତି।