ଦ୍ଵାରାଵତୀ ଭଵଂ ଚକ୍ରଂ ତଥା ଵୈ ଗଂଡକୀଭଵମ୍ । ଉଭଯୋଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଗଂଗା ସମୁଦ୍ରଗା
ଦ୍ୱାରାବତୀ ଏବଂ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ ହେଉଛି ଚକ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ। ଏହି ଦୁଇଁଠି ଯେଉଁଠି ମିଶିଯାଏ, ସେଠି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ।
ରୂକ୍ଷାଃ କୁର୍ଵଂତି ପୁରୁଷା ନାଯୁଃ ଶ୍ରୀବଲଵର୍ଜିତାନ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନିଗ୍ଧା ମନୋହାରି ରୂପିଣ୍ଯୋ ଦଦତି ଶ୍ରିଯମ୍
ଯେମାନେ କଠୋର ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ବଳ କେଢ଼ିନେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ନମ୍ର ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଥିବାମାନେ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଆଯୁଷ୍କାମୋ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଧନକାମୋ ହି ଯଃ ପୁମାନ୍ । ପୂଜଯନ୍ସର୍ଵମାପ୍ନୋତି ପାରଲୌକିକମୈହିକମ୍
ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ବା ଧନ ଆଶା କରେ, ସେ ଯଦି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଲାଭ କରେ।
ପ୍ରାଣାଂତକାଲେ ପୁଂସସ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ଭାଗ୍ଯଵତୋ ନୃପ । ଵାଚି ନାମ ହରେଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଲା ହୃଦି ତଦଂତିକେ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟ ନିକଟରେ ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମ ଓ ଶିଳା ଥାଏ।
ଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ପ୍ରାଣମାର୍ଗେଷୁ ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ରଂଭତୋଽପି ଚେତ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ସ୍ଫୂର୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଦେହ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସାଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ତେବେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁରା ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତମଂବରୀଷାଯ ଧୀମତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ନ୍ଯାସିନଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାସ୍ତଥା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଭଗବାନ ଧୀର ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ନମ୍ର ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା।
ସ୍ଵରୂପତ୍ରିତଯଂ ମହ୍ଯମେତଦ୍ଧି କ୍ଷିତିମଂଡଲେ । ପାପିନାଂ ପାପନିର୍ହାରଂ କର୍ତୁଂ ଧୃତମୁଦଂ ଚ ତା
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ମୋର ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିବା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଧରାଯାଇଛି।
ନିଂଦଂତି ପାପିନୋ ଯେ ଵା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ସକୃତ୍ । କୁଂଭୀପାକେ ପଚଂତ୍ଯାଶୁ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ତୁରନ୍ତ ରନ୍ଧାଯାନ୍ତି।
ପୂଜାଂ ସମୁଦ୍ଯତଂ କର୍ତୁଂ ଯୋ ଵାରଯତି ମୂଢଧୀଃ । ତସ୍ଯ ମାତାପିତାବଂଧୁଵର୍ଗା ନରକଭାଗିନଃ
ଯିଏ ମୂଢ଼ ମନରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ବାଞ୍ଚା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଦେଉଛି, ସେଠାରେ ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମା, ବାପା ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନରକର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଯୋ ଵା କଥଯତି ପ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶାଲଗ୍ରାମାର୍ଚନଂ କୁରୁ । ସକୃତାର୍ଥୋ ନଯତ୍ଯାଶୁ ଵୈକୁଂଠଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜାନ୍
ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନକୁ 'ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କର' ବୋଲି କହେ, ସେ ଏକଥର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରେ ଓ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାଏ।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ମୁନଯୋ ଵୀତରାଗାଶ୍ଚ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି: ଯେଉଁ ସନ୍ତମାନେ ରାଗ ଓ କାମକ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ।
ପୁରା କୀକଟସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ଦେଶେ ଧର୍ମଵିଵର୍ଜିତେ । ଆସୀତ୍ପୁଲ୍କସଜାତୀଯୋ ନରଃ ଶବରସଂଜ୍ଞିତଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ କୀକଟ ନାମକ ଧର୍ମହୀନ ଦେଶରେ, ପୁଲ୍କସ ଜାତିର ଏକ ନର, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଶବର, ବସୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଂ ଜଂତୁଵଧୋଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶରାସନଧରୋ ମୁହୁଃ । ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରତି ଯିଯାସୂନାଂ ବଲାଦ୍ଧରତି ଜୀଵିତମ୍
ସେ ସଦା ପ୍ରାଣୀ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ, ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଧରି ରହୁଥିଲେ, ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଜୋରକରି ମାରିଦେଉଥିଲେ।
ଅନେକପ୍ରାଣିହତ୍ଯାକୃତ୍ପରସ୍ଵେ ନିରତଃ ସଦା । ସଦା ରାଗାଦିସଂଯୁକ୍ତଃ କାମକ୍ରୋଧାଦିସଂଯୁତଃ
ସେ ବହୁ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜିନିଷ ନେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସଦା ରାଗ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ।
ଵିଚରତ୍ଯନିଶଂ ଭୀମେ ଵନେ ପ୍ରାଣିଵଧଂକରଃ । ଵିଷସଂସକ୍ତବାଣାଗ୍ର ରୂଢଚାପଗୁଣୋଦ୍ଧୁରଃ
ସେ ଦିନ ରାତି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାରୁଥିଲେ, ବିଷ ଲଗା ତୀର ଓ ତଣ୍ଟି ଟାଣିଥିବା ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ।
ସୈକଦା ପର୍ଯଟନ୍ଵ୍ଯାଧଃ ପ୍ରାଣିମାତ୍ରଭଯଂକରଃ । କାଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଜାନାତି ସମୀପେଽପ୍ଯୁଗ୍ରମାନସଃ
ଏକଦିନ, ସେ ଶିକାର କରି ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଯମଦୂତାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ । ତାମ୍ରକେଶା ଦୀର୍ଘନଖା ଲଂବଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭଯାନକାଃ
ଯମର ଦୂତମାନେ ଆସିଗଲେ, ପାଶ ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ଦୀର୍ଘ ନଖ, ଲମ୍ବା ଦାଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମା ଲୋହସ୍ଯନିଗଡାନ୍ବିଭ୍ରତୋ ମୋହକାରକାଃ । ବଧ୍ନଂତୁ ପାପିନଂ ହ୍ଯେନଂ ପ୍ରାଣିମାତ୍ରଭଯଂକରମ୍
ସେମାନେ କଳା ଓ ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳ ଧରିଥିଲେ, ମନ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ପାପୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
କଦାଚିନ୍ମନସା ନାଯଂ ପ୍ରାଣିମାତ୍ରୋପକାରକଃ । ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯ ପରଦ୍ରୋହପରାଯଣଃ
ଏହି ମଣିଷ କେବେ ମନରେ ମଧ୍ୟ କାହାରି ଉପକାର କରିନଥିଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟର ଜଣାଣୀ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଏତସ୍ଯ ଜିହ୍ଵାଂ ମହତୀମହଂ ନିଷ୍କାସଯାମ୍ଯତଃ । ଏକୋ ଵଦତି ଚୈତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁରୁତ୍ପାଟଯାମ୍ଯହମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହାର ବଡ଼ ଜିହ୍ବାକୁ ଉଖଳିଦେବି। ଜଣେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏହାର ଆଖି ବାହାରିଦେବି।
ଏକୋ ଵଦତି ଚୈତସ୍ଯ କରୌ କୃଂତାମି ପାପିନଃ । ଅନ୍ଯୋ ଵଦତ୍ଯହଂ କର୍ଣୌ କର୍ତଯାମି ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏଉଁଠି ଜଣେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ପାପୀର ହାତ କାଟିଦେବି। ଅନ୍ୟଜଣେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟର କାନ କାଟିଦେବି।
ଏଵଂ ଵଦଂତଃ ସୁଭୃଶଂ ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତନିପୀଡକାଃ । ଆଗତ୍ଯ ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ସାଯୁଧାସ୍ତସ୍ଥୁରୁନ୍ମଦାଃ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କଥାହେଉଥିବା, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଚିବାଇଥିବା ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଏକୋ ଦୂତସ୍ତଦା ସର୍ପରୂପଂ ଧୃତ୍ଵାଦଶତ୍ପଦେ । ସ ଦଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ସହସା ଗତାସୁଃ ପର୍ଯଜାଯତ
ତାପରେ ଜଣେ ଦୂତ, ଦଶମୁଖୀ ସାପର ଆକାର ଧରି, ତାକୁ ଡସିଲେ। ଡସିବା ସହିତା ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା।
ତଦା ତଂ ଲୋହପାଶେନ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତେ ଯମକିଂକରାଃ । କଶାଭିସ୍ତାଡଯାମାସୁର୍ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପ୍ରାହରନ୍କ୍ରୁଧା
ତାପରେ ଯମର ସେବକମାନେ ତାକୁ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧି, କୋଡ଼ା ଓ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ରାଗରେ ମାଡ଼ିଲେ।
ଅହୋ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁରାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ କଦାଚିନ୍ନାଚରଃ ଶୁଭମ୍ । ମନସାପି ଯତସ୍ତ୍ଵାଂ ଵୈ କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯାମୋ ରୌରଵେଷୁ ଚ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁର୍ମନା, ତୁମେ କେବେ ଭଲ କାମ କରିନାହା। ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ତୁମକୁ ରୌରବ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦେବୁ।
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସଂ ଵାଯସା ରୌଦ୍ରା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯଂତି ଵୈ କ୍ରୁଧା । ଆଜନ୍ମତସ୍ତୁ ଭଵତା ନ କୃତଂ ହରିସେଵନମ୍
କ୍ରୁଧାନ୍ୱିତ କାଉଁଆମାନେ ତୁମର ମାଂସ ଖାଇଦେବେ। ଜନ୍ମରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେବେ ହରିଙ୍କ ସେବା କରିନାହା।
ତ୍ଵଯା କଲତ୍ରପୁତ୍ରାଦ୍ଯା ଦ୍ରୋହଂ କୃତ୍ଵା ସୁପୋଷିତାଃ । ନ କଦାଚିତ୍ସ୍ମୃତୋ ଦେଵଃ ପାପହାରୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ତୁମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରି ତୁମର ଜଣାଣୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଲ ଭାବେ ପୋଷିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ ହରିବା ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିନାହା।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଲୋହଶଂକୌ ଵା କୁଂଭୀପାକେ ଚ ରୌରଵେ । ଧର୍ମରାଜାଜ୍ଞଯା ସର୍ଵେ ନେଷ୍ଯାମୋ ବହୁତାଡନୈଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଅନେକ ମାଡ଼ ଦେଇ, ଲୋହାର କାଠି, କୁମ୍ଭୀପାକ ଓ ରୌରବ ନରକକୁ ନେଇଯିବୁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଦାନେତୁଂ ସମୈଚ୍ଛନ୍ଯମକିଂକରାଃ । ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାଵିଷ୍ଣୁଚରଣାବ୍ଜପରାଯଣଃ
ଏଭଳି କହି, ଯମର ସେବକମାନେ ତାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ଜଣେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯମଦୂତାସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟା ଵୈଷ୍ଣଵେନ ମହାତ୍ମନା । ପାଶମୁଦ୍ଗରଦଂଡାଦିଦୁଷ୍ଟାଯୁଧଧରା ଗଣାଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯମଦୂତମାନେ ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନେ ପାଶ, ମୁସଳ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।