କୃଷ୍ଣଂ ଦଧ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଯୋଗିନଃ ସନକାଦଯଃ । ଯମର୍ଚଯଂତି ବ୍ରହ୍ମେଶ ଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଦେଵତାଗଣାଃ
ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ଵର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଃ କଟାକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵୌକସଃ । ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ର ରୁଦ୍ର ଵରୁଣ ଯମ ସୋମ ଧନାଧିପାଃ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଏକ ଚାହାଣିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ, ସୋମ ଓ କୁବେର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାଦେଵ ପାପିନାମପି ସତ୍ଵରମ୍ । ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଜଂତୂନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭା
ତାଙ୍କର ନାମ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି — ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ଏଵଂ ରକ୍ଷକଃ ଶ୍ରୀଶୋ ଦେଵାନାମପି ସର୍ଵଦା । ତମେଵ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସଂଯୁତମଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଉଁଠି ସେଇ ଶ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ, ସଦା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବି।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସୁସୁଖେନୈଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତତଃ
ମୁଁ ସହଜରେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ପାଇଯିବି। ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ —
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜଜ୍ଵାଲାଗ୍ନିରିଵାପରଃ । ପରିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତେଯାନିତ୍ଯାହ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ମତିହେଇ କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ - ଭୀଷଣୈଃ ଶସ୍ତ୍ରସଂଘାତୈଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପାପକାରିଣମ୍ । ମମାଜ୍ଞଯା ଘାତଯଧ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁପୂଜନତତ୍ପରମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ — ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ — ଏହି ପାପୀ, ଶତ୍ରୁ ପୂଜାରେ ଲିନ — ତାକୁ ମାରିଦିଅ।
ରକ୍ଷିତା ହରିରେଵେତି ରକ୍ଷତେ ତେନ ଵାତ୍ସଲାତ୍ । ଅଦ୍ଯୈଵ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯଂ ହରିରକ୍ଷଣମ୍
ଯଦି ହରି ମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଦେଖିବି ସେଇ ହରିଙ୍କର ରକ୍ଷା କେତେ ସଫଳ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ତଦୋଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରା ଦୈତେଯା ହଂତୁଂ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜମ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ତାପରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଦାଇତ୍ୟନାଥଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁଅକୁ ଘେରି ରହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽପି ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦଯପଂକଜେ । ଜପନ୍ନଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମଂତ୍ରଂ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାପରଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ଗିରି ପରି ଅଡିଠିଲେ।
ତଂ ଜଘ୍ନୁଃ ପରିତୋ ଵୀରାଃ ଶୂଲତୋମରଶକ୍ତିଭିଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵପୁସ୍ତତ୍ର ହରିସଂସ୍ମରଣାଚ୍ଛୁଭେ
ସେଠାରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଚାରିପଟେଁ ଘେରି ନେଇ, ଶୂଳ, ତୋମର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହକୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦୁଦ୍ଧର୍ଷାଦ୍ଵଜ୍ରଭୂତମଭୂଦ୍ଭୃଶମ୍ । ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହ ଅଟୁଟ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ହେଇଗଲା; ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲାନୀଵ ପେତୁଶ୍ଚିଛନ୍ନାଃ କ୍ଷିତୌ ଶୁଭେ । ଅଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଭେତ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ କ୍ଷମାଃ
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଛିଟିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦାନବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିସ୍ମିତାଵାଙ୍ମୁଖାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତ୍ଯ ରାଜାଂତିକେ ଭଟାଃ । ତାଦୃଗ୍ଵିଧଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଦାନବରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅବାକ୍ ଓ ନିର୍ବାକ୍ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଟ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ । ଆଦିଦେଶ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦଂଦଶୂକାନ୍ମହାଵିଷାନ୍
ଦାନବରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଵାସୁକିପ୍ରଭୃତୀନ୍ଭୀମାନ୍ଖାଦଯଧ୍ଵମିତି କ୍ରୁଧା । ଆଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞାଥ ତେ ନାଗାଃ ସୁମହାବଲାଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ବାସୁକି ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନେ, 'ତାଙ୍କୁ ଖାଉ' ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଜ୍ଵଲିତାସ୍ଯା ମହାଭୀମାସ୍ତଂ ଚ ଖାଦୁର୍ମହାବଲମ୍ । ଗରୁଡଧ୍ଵଜଭକ୍ତଂ ତଂ ଵିଦଶ୍ଯ ଗରଲାଯୁଧାଃ
ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଗ୍ନିସମ ମୁହଁ ଥିବା ସେଇ ନାଗମାନେ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ପ୍ରେମୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିଷ ଦ୍ୱାରା କଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନିର୍ଵିଷାଶ୍ଚ୍ଛିନ୍ନଦଶନା ବଭୂଵୁରନିଲାଶନାଃ । ଵୈନତେଯସହସ୍ରେଣ ଛିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ସୁଵିହ୍ଵଲାଃ
ସେମାନଙ୍କର ବିଷ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ବାୟୁ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ବେନତେୟଙ୍କ ହଜାର ଆକ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଅନେକ ଅଂଶରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଵମଂତୋ ରୁଧିରଂ ଭୃଶମ୍ । ତାଦୃଗ୍ଵିଧାନ୍ମହାସର୍ପାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ରକ୍ତ ଭଲି ଝରିଲା; ଏପରି ମହାନାଗମାନେ ଦେଖି, ଦାନବପତି ସେତେବେଳେ
ଆଦିଦେଶ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦିଗ୍ଗଜାନ୍ସୁମଦାନ୍ଵିତାନ୍ । ନିର୍ଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞାଥ ଦିଗ୍ଗଜାଶ୍ଚ ମଦୋଦ୍ଧତାଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାମାନେ, ଆଦେଶ ଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶରେ ସେଇ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ
ପରିଵାର୍ଯାଥ ତଂ ଜଘ୍ନୁର୍ଦଂତୈଃ ପୃଥୁତରୈର୍ଭୃଶମ୍ । ଅଥ ଦିଗ୍ଗଜଦଂତାଶ୍ଚ ଛିନ୍ନମୂଲାଃ ପତନ୍ଭୁଵି
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଚାରିପଟେଁ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାଁତରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦାଁତ ମୂଳରୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦଂତୈର୍ଵିନାକୃତା ନାଗା ଭଯାର୍ତା ଵୈ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ମହାନାଗାନ୍ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଃ କୁପିତୋ ବଲୀ
ଦାଁତ ନ ଥିବା ନାଗମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ; ଏପରି ମହାନାଗମାନେ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଚ ମହାଵହ୍ନିଂ ଚିକ୍ଷେପ ସୁତମାତ୍ମନଃ । ଜଲଶାଯିପ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ ତାହାରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରିୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଦେବ
ନ ଦଦାହ ଚ ତଂ ଧୀରଂ ସୁଶୀତଃ ସମଭୂଚ୍ଛିଖୀ । ଅଦହ୍ଯମାନଂ ତଂ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଶିଶୁକୁ ଜଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଶୀତଳ ହେଇଗଲା; ଅଗ୍ନିରେ ଅଦାହ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଵିଷଂ ଘୋରଂ ସର୍ଵଭୂତହିତଂ ତଦା । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଵିଷମସ୍ଯାମୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଷ ଅମୃତ ହେଇଗଲା।
ଅର୍ପଣାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷଂ ଚାମୃତମଶ୍ନୁତେ । ଏଵମାଦ୍ଯୈର୍ଵଧୋପାଯୈର୍ଘୋରରୂପୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ
ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାରୁ ବିଷ ଅମୃତ ହେଇଯାଏ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ହତ୍ୟା ଚେଷ୍ଟା ହେଲା।
ମୋହଯିତ୍ଵାତ୍ମଜଂ ରାଜା ତସ୍ଯାଵଧ୍ଯତ୍ଵମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ତତଃ ସାମ୍ନା ସୁତଂ ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯରାଡ୍ଵିସ୍ମଯାକୁଲଃ
ପୁଅକୁ ମୋହିତ କରିବା ପରେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଖି, ଦାନବରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବରେ ପୁଅ ସହ କଥା ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ତ୍ଵଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରତ୍ଵଂ ଚ ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ମମାଗ୍ରତଃ । ଵ୍ଯାପିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ବଢିଆ ଭାବରେ କହିଛ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ଯୋଽସୌ ସର୍ଵଗତୋ ଦେଵଃ ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ତସ୍ଯ ସର୍ଵଗତତ୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେବ, ସେଉଁଠି ପରମେଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତତାକୁ ଆମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଇଦିଅ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଶକ୍ତିତେଜାଂସି ଜ୍ଞାନଵୀର୍ଯବଲାନି ଚ । ପରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପରମଂ ରୂପଂ ଗୁଣଵିଭୂତଯଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭା, ଜ୍ଞାନ, ବଳ ଓ ତେଜ—ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଓ ଦିବ୍ୟ ମହିମା।