ଵିଚିତ୍ରଵିଷ୍ଣୁଵାର୍ତାଭିର୍ଵିନୋଦିତମନା ନୃପଃ । ମାର୍ଗେମାର୍ଗେ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଗାପଯାମାସ ଗାଯକାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାର୍ଗରେ ଗାୟକମାନେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣାନାଂ ଚ ପଂଗୂନାଂ ଵାସନୋଚିତମ୍ । ଦାନଂ ଦଦୌ ମହାରାଜୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵିଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ମହାରାଜା ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦୟନୀୟ ଓ ଲଙ୍ଗଡ଼ାମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଦେଲେ।
ଅନେକତୀର୍ଥଵିରଜମାତ୍ମାନଂ ଭଵ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ଯଯୌ ସ୍ଵୀଯଲୋକୈର୍ହରିଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ
ଅନେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଲୋକମାନେ ସହିତ ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ରହି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ନୃପୋ ଗଚ୍ଛନ୍ଦଦର୍ଶାଗ୍ରେ ନଦୀଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଚକ୍ରାଂକିତଗ୍ରାଵଯୁତାଂ ମୁନିମାନସ ନିର୍ମଲାମ୍
ରାଜା ଯିବା ସମୟରେ ଆଗରେ ଏକ ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପଥରରେ ଶୋଭିତ, ମୁନିଙ୍କର ମନ ପରି ପବିତ୍ର।
ଅନେକମୁନିଵୃଂଦାନାଂ ବହୁଶ୍ରେଣିଵିରାଜିତାମ୍ । ସାରସାଦିପତତ୍ରୀଣାଂ କୂଜିତୈରୁପଶୋଭିତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଶୋଭିତ, ବହୁ ଦଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ସାରସ, ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଣିପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକିରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯଂ ତାପସଂ ଧର୍ମକୋଵିଦମ୍ । ଅନେକତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯ ଵିଶେଷଜ୍ଞାନଜୃଂଭିତମ୍
ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତାପସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ ଅନେକ ତୀର୍ଥର ବିଶେଷ ମହିମା ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍କେଯଂ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ମୁନିଵୃନ୍ଦନିଷେଵିତା । କରୋତି ମମ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରମୋଦଭରନିର୍ଭରମ୍
'ସ୍ୱାମୀ, ଏହି କେଉଁ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଅନେକ ମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି? ଏହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ପୂରଣ କରୁଛି।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଧୀର ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଗଂଡକୀଯଂ ନଦୀ ରାଜନ୍ସୁରାସୁରନିଷେଵିତା । ପୁଣ୍ଯୋଦକପରୀଵାହ ହତପାତକସଂଚଯା
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହାର ପବିତ୍ର ଜଳ ପ୍ରବାହ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।'
ଦର୍ଶନାନ୍ମାନସଂ ପାପଂ ସ୍ପର୍ଶନାତ୍କର୍ମଜଂ ଦହେତ୍ । ଵାଚିକଂ ସ୍ଵୀଯ ତୋଯସ୍ଯ ପାନତଃ ପାପସଂଚଯମ୍
'ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମନର ପାପ ଦହିଯାଏ; ଛୁଇଁଲେ କାର୍ଯ୍ୟର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ନଦୀର ଜଳ ପିଇଲେ ମୁଖର ପାପ ଦୂର ହୁଏ।'
ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାନାଥଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵିପାଵନୀଃ । ସ୍ଵଗଂଡଵିପ୍ରୁଷୋନେକ ପାପଘ୍ନୀଂ ସୃଷ୍ଟଵାନିମାମ୍
'ପୂର୍ବେ, ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ଶରୀରର ଅନେକ ତିନିକି ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପାପନାଶିନୀ ନଦୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।'
ଏନାଂ ନଦୀଂ ଯେ ପୁଣ୍ଯୋଦାଂ ସ୍ପୃଶଂତି ସୁତରଂଗିଣୀମ୍ । ତେ ଗର୍ଭଭାଜୋ ନୈଵ ସ୍ଯୁରପି ପାପକୃତୋ ନରାଃ
'ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଅନେକ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ନଦୀକୁ ଯେଉଁମାନେ ଛୁଉନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ।'
ଅସ୍ଯାଂ ଭଵା ଯେ ଚାଶ୍ମାନଶ୍ଚକ୍ରଚିହ୍ନୈରଲଂକୃତାଃ । ତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵଂତୋ ହି ସ୍ଵସ୍ଵରୂପଧରାଃ ପରାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପାଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି ।
ଶିଲାଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଂ ଚକ୍ରଯୁତାଂ ନରଃ । ନ ଜାତୁ ସ ଜନନ୍ଯା ଵୈ ଜଠରଂ ସମୁପାଵିଶେତ୍
ଯେ ମଣିଷ ନିତ୍ୟ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପାଥରକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କେବେ ମାଆର ଗର୍ଭକୁ ପୁଣି ଯିବେ ନାହିଁ ।
ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ନରୋ ଧୀମାଞ୍ଛାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ଵରାମ୍ । ତେନାଚାରଵତା ଭାଵ୍ଯଂ ଦଂଭଲୋଭଵିଯୋଗିନା
ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥରକୁ ପୂଜା କରେ, ସେଠି ସଠିକ ଆଚରଣ ଓ ଦମ୍ଭ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି ଚାଲିବା ଉଚିତ ।
ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯଵିମୁଖେନ ନରେଣ ହି । ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶାଲଗ୍ରାମଃ ସଚକ୍ରକଃ
ଯେ ଲୋକ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ଦୂରେ ରହେ, ସେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଚକ୍ର ସହିତ ପାଥରକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଭଵଂ ଚକ୍ରଂ ଶିଲା ଵୈ ଗଂଡକୀଭଵା । ପୁଂସାଂ କ୍ଷଣାଦ୍ଧରତ୍ଯେଵ ପାପଂ ଜନ୍ମଶତାର୍ଜିତମ୍
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଚକ୍ର ଓ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀରୁ ପାଥର ମିଳେ; ଏହି ଦୁଇଁଥିରୁ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ଅପି ପାପସହସ୍ରାଣାଂ କର୍ତା ତାଵନ୍ନରୋ ଭଵେତ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ପୂତୋ ଭଵେତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯଦି ଏକ ଲୋକ ହଜାର ହଜାର ପାପ କରିଥାଏ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥରର ଜଳ ପିଇଲେ ସେ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଵେଦପଥି ସ୍ଥିତଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଗୃହସ୍ଥୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରେ ଚାଲନ୍ତି ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ନ ଜାତୁ ଚିତ୍ସ୍ତ୍ରିଯା କାର୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ପୂଜନମ୍ । ଭର୍ତୃହୀନାଥ ସୁଭଗା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକହିତୈଷିଣୀ
କେବେ ମହିଳାମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ବିଧବା, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ।
ମୋହାତ୍ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାପି ମହିଲା ଜନ୍ମଶୀଲଗୁଣାନ୍ଵିତା । ହିତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯସମୂହଂ ସା ସତ୍ଵରଂ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ, ଶୀଳ ଓ ଗୁଣ ଥିବା ମହିଳା ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହାକୁ ଛୁଏ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ ।
ସ୍ତ୍ରୀପାଣିମୁକ୍ତପୁଷ୍ପାଣି ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲୋପରି । ପଵେରଧିକପାତାନି ଵଦଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମାଃ
ମହିଳା ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ଫୁଲ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥର ଉପରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଦୋଷ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହନ୍ତି ।
ଚଂଦନଂ ଵିଷସଂକାଶଂ କୁସୁମଂ ଵଜ୍ରସଂନିଭମ୍ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ କାଲକୂଟାଭଂ ଭଵେଦ୍ଭଗଵତଃ କୃତମ୍
ଯଦି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭଳିଭାବେ ନ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଚନ୍ଦନ ବିଷ ସମାନ, ଫୁଲ ବଜ୍ର ସମାନ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ କାଳକୂଟ ବିଷ ସଦୃଶ ହୁଏ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ସ୍ପର୍ଶଃ ଶିଲୋପରି । କୁର୍ଵତୀ ଯାତି ନରକଂ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ସେହିପାଇଁ ମହିଳାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଥରକୁ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯଦି ଛୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ି ରହନ୍ତି ।
ଅପି ପାପସମାଚାରୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯୁତୋଽପି ଵା । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଯଦି କେହି ପାପୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥରର ଜଳ ପିଇଲେ ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇଯାଏ ।
ତୁଲସୀଚଂଦନଂ ଵାରି ଶଂଖୋ ଘଂଟାଥ ଚକ୍ରକମ୍ । ଶିଲା ତାମ୍ରସ୍ଯ ପାତ୍ରଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମପଦାମୃତମ୍
ତୁଳସୀ, ଚନ୍ଦନ, ଜଳ, ଶଂଖ, ଘଣ୍ଟା, ଚକ୍ର, ପାଥର, ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମର ଅମୃତ—
ପଦାମୃତଂ ତୁ ନଵଭିଃ ପାପରାଶିପ୍ରଦାହକମ୍ । ଵଦଂତି ମୁନଯଃ ଶାଂତାଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦାଃ
ଏହି ନବଟି ରୂପରେ ନାମାମୃତ ପାପର ଢେରକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥପରିସ୍ନାନାତ୍ସର୍ଵକ୍ରତୁସମର୍ଚନାତ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵତି ଯଦ୍ରାଜନ୍ବିଂଦୌ ବିଂଦୌ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିବାରୁ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଣ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳେ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୈଃ । ତତ୍ର ଯୋଜନମାତ୍ରଂ ତୁ ତୀର୍ଥକୋଟିସମନ୍ଵିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥରକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଥାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମାଃ ସମାଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ସମେଷୁ ଦ୍ଵିତଯଂ ନହି । ଵିଷମା ଏଵ ସଂପୂଜ୍ଯା ଵିଷମେଷୁ ତ୍ରଯଂ ନହି
ଶାଳଗ୍ରାମ ପାଥରଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ସମାନ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇଟି ନ ରଖିବା ଓ ଅସମାନ ସ୍ଥାନରେ ତିନୋଟି ନ ରଖିବା ଉଚିତ ।