ସୁମତିରୁଵାଚ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ମହାନ୍ । ତତ୍ତୀର୍ଥଦର୍ଶନୌତ୍ସୁକ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲୀକୃତମାନସଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତୀର୍ଥଦର୍ଶନର ଆଗ୍ରହରେ ମନ ଭରିଗଲା।
ଆଦିଦେଶ ନିଜାମାତ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଵିତ୍ତମମୁତ୍ତମମ୍ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରେଚ୍ଛଯା ସର୍ଵାନ୍ସହ ନେତୁଂ ମନୋ ଦଧତ୍
ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମଂତ୍ରିନ୍ପୌରଜନାନ୍ସର୍ଵାନାଦିଶ ତ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା । ପୁରୁଷୋତ୍ତମପାଦାବ୍ଜଦର୍ଶନପ୍ରୀତିହେତଵେ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୌରଜନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।
ଯେ ମଦୀଯେ ପୁରେ ଲୋକା ଯେ ଚ ମଦ୍ଵାକ୍ଯକାରକାଃ । ସର୍ଵେ ନିର୍ଯାଂତୁ ମତ୍ପୁର୍ଯା ମଯା ସହ ନରୋତ୍ତମାଃ
ମୋ ସହରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମୋ ସହ ଏହି ସହରରୁ ବାହାରିଯିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ଯେ ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଲ୍ଲଂଘ୍ଯ ସ୍ଥାସ୍ଯଂତି ପୁରୁଷା ଗୃହେ । ତେ ଦଂଡ୍ଯା ଯମଦଂଡେନ ପାପିନୋଽଧର୍ମହେତଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଘରେ ରହିବେ, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ ହୋଇ, ଯମର ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ।
କିଂ ତେନ ସୁତଵୃଂଦେନ ବାଂଧଵୈଃ କିଂ ସୁଦୁର୍ନଯୈଃ । ଯୈର୍ନଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଦଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଯଦି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପୁଣ୍ୟଦାତା, ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାନାହିଁ, ତେବେ ପୁଅ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶଦାତା ଥିଲେ କଣ ଉପକାର?
ସୂକରୀଯୂଥଵତ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିର୍ଵିଟ୍ପ୍ରଭକ୍ଷିକା । ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରା ଵା ହରିଂ ନ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଆନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଜଣେ ଦୁହିନୀ ଶୁଆ ପରି ଜନ୍ମନେଇ, ମଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଯୋ ଦେଵୋ ନାମମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାନ୍ପାଵଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ତଂ ନମସ୍କୁରୁତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମଦୀଯାଃ ପ୍ରକୃତିଵ୍ରଜାଃ
ଯିଏ ଦେବତା କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୋର ପ୍ରଜାମାନେ ତୁରନ୍ତ ନମସ୍କାର କରନ୍ତୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମନୋହାରି ଭଗଵଦ୍ଗୁଣଗୁଂଫିତମ୍ । ପ୍ରଜହର୍ଷ ମହାମାତ୍ଯ ଉତ୍ତମଃ ସତ୍ଯନାମଧୃକ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଗଠିତ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ହସ୍ତିନଂ ଵରମାରୋପ୍ଯ ପଟହେନ ଵ୍ଯଘୋଷଯତ୍ । ଯଦାଦିଷ୍ଟଂ ନୃପେଣେହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ସମିଚ୍ଛତା
ସେ ଉତ୍ତମ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ଢୋଳ ବଜାଇ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଗଚ୍ଛଂତୁ ତ୍ଵରିତା ଲୋକା ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାଗିରିମ୍ । ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପାପସଂହାରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମନାମଧୃକ୍
ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ମହାପର୍ବତକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
କ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵସଂସାରସାଗରୋ ଗୋଷ୍ପଦଂ ପୁନଃ । ଭୂଷ୍ଯତାଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଚିହ୍ନୈଃ ସ୍ଵସ୍ଵ ତନୁର୍ନରୈଃ
ସମସ୍ତ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁଣିଥରେ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ କରାଯାଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ କରନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାଦିଘୋଷଯାମାସ ରାଜ୍ଞାଦିଷ୍ଟଂ ଯଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ସଚିଵୋ ରଘୁନାଥାଂଘ୍ରି ଧ୍ଯାନନିର୍ଵାରିତଶ୍ରମଃ
ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପାଦରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଆନଂଦରସସଂପ୍ଲୁତାଃ । ମନୋ ଦଧୁଃ ସ୍ଵନିସ୍ତାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦର ରସରେ ଭିଜିଗଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ନିର୍ଯଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଶିଷ୍ଯୈଃ ସହ ସୁଵେଷିଣଃ । ଆଶିଷଂ ଵରଦାନାଢ୍ଯାଂ ଦଦତୋ ଭୂମିପଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଭଲ ଭାବରେ ପିନ୍ଧି, ରାଜାଙ୍କୁ ବହୁତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଧନ୍ଵିନୋ ଵୀରା ଵୈଶ୍ଯା ଵସ୍ତୁକ୍ରଯାଞ୍ଚିତାଃ । ଶୂଦ୍ରାଃ ସଂସାରନିସ୍ତାରହର୍ଷିତ ସ୍ଵୀଯଵିଗ୍ରହାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ସୂର, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଥିବା, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଂସାର ମୁକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରବାଡ଼ି ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ରଜକାଶ୍ଚର୍ମକାଃ କ୍ଷୌଦ୍ରାଃ କିରାତା ଭିତ୍ତିକାରକାଃ । ସୂଚୀଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଜୀଵଂତସ୍ତାଂବୂଲକ୍ରଯକାରକାଃ
ଧୋବୀ, ଚର୍ମକାର, ମଧୁ ସଂଗ୍ରାହକ, ଶିକାରୀ, ଘର ତିଆରି କରୁଥିବା, ସୁଇ କାମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା ଓ ପାନ ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତାଲଵାଦ୍ଯଧରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ରଂଗୋପଜୀଵିନଃ । ତୈଲଵିକ୍ରଯିଣଶ୍ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ତାଳବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ, ତେଲ ବିକ୍ରେତା ଓ କପଡ଼ା ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସୂତା ଵଦଂତଃ ପୌରାଣୀଂ ଵାର୍ତାଂ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ । ମାଗଧା ବଂଦିନସ୍ତତ୍ର ନିର୍ଗତା ଭୂମିପାଜ୍ଞଯା
ପୁରାତନ କଥା କହୁଥିବା ସୂତମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ମାଗଧ ବନ୍ଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାହାରିଲେ।
ଭିଷଗ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଜୀଵଂତସ୍ତଥା ପାଶକକୋଵିଦାଃ । ପାକସ୍ଵାଦୁରସାଭିଜ୍ଞା ହାସ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁରଂଜକାଃ
ଚିକିତ୍ସା କାମରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବା, ଦାୟ ଖେଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟର ଜଣା, ଓ ହସ୍ୟ କଥାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଐଂଦ୍ରଜାଲିକଵିଦ୍ଯାଧ୍ରାସ୍ତଥା ଵାର୍ତାସୁକୋଵିଦାଃ । ପ୍ରଶଂସଂତୋ ମହାରାଜଂ ନିର୍ଯଯୁଃ ପୁରମଧ୍ଯତଃ
ଜାଦୁକର, ମାୟାବୀ, ଓ ଖବର ଓ କଥାରେ ଦକ୍ଷମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସହରରୁ ବାହାରିଲେ।
ରାଜାପି ତତ୍ର ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ପ୍ରାତଃସଂଧ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠମାନିନାଯ ସୁନିର୍ମଲମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସହ ନେଲେ।
ତଦାଜ୍ଞଯା ମହାରାଜୋ ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାଦ୍ବହିଃ । ଲୋକୈରନୁଗତୋ ରାଜା ବଭୌ ଚଂଦ୍ର ଇଵୋଡୁଭିଃ
ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମହାରାଜା ସହରରୁ ବାହାରିଲେ, ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଗଲା।
କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ ଗତ୍ଵାଥ କ୍ଷୌରଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ଦଂଡଂ କମଂଡଲୁଂ ବିଭ୍ରନ୍ମୃଗଚର୍ମ ତଥା ଶୁଭମ୍
ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯାଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କେଶ ମୁଣ୍ଡନ କରି, ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଉତ୍ତମ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କଲେ।
ଶୁଭଵେଷେଣ ସଂଯୁକ୍ତୋ ହରିଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ । କାମକ୍ରୋଧାଦିରହିତଂ ମନୋ ବିଭ୍ରନ୍ମହାଯଶାଃ
ଶୁଭ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ମନକୁ କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବନାରୁ ଦୂରେ ରଖିଥିଲେ।
ତଦା ଦୁଂଦୁଭଯୋ ଭେର୍ଯ ଆନକାଃ ପଣଵାସ୍ତଥା । ଶଂଖଵୀଣାଦିକାଶ୍ଚୈଵାଧ୍ମାତାସ୍ତଦ୍ଵାଦକୈର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ଡ଼ଉଲ, ଢୋଲ, ଝାଞ୍ଜ, ଛୋଟ ଢୋଲ, ଶଂଖ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ପୁନିପୁନି ବଜାଇଲେ।
ଜଯ ଦେଵେଶ ଦୁଃଖଘ୍ନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିତ । ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତନୁଂ ମହ୍ଯଂ ଵଦଂତୋ ନିର୍ଯଯୁର୍ଜନାଃ
ଲୋକମାନେ ବାହାରିଯାଉଥିଲେ, କହୁଥିଲେ— 'ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଠାକୁର, ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଜୟ ହେଉ। ଆମ ପାଇଁ ତୁମ ଦେହ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଅଥ ପ୍ରଯାତେ ଭୂପାଲେ ସର୍ଵଲୋକସମନ୍ଵିତେ । ମହାଭାଗୈର୍ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ଗାଯକୈଃ କୃଷ୍ଣକୀର୍ତନମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହିପରି, ରାଜା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଗାୟକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ଗାଇଲେ।
ଶୁଶ୍ରାଵାସୌ ମହାରାଜୋ ମାର୍ଗେ ଗୋଵିଂଦକୀର୍ତନମ୍ । ଜଯ ମାଧଵ ଭକ୍ତାନାଂ ଶରଣ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ମାର୍ଗରେ, ସେ ମହାରାଜା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିଲେ: 'ମାଧବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ!'
ମାର୍ଗେ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନେକାନି କୁର୍ଵନ୍ପଶ୍ଯନ୍ମହୋଦଯମ୍ । ତାପସବ୍ରାହ୍ମଣାତ୍ତେଷାଂ ମହିମାନମଥା ଶୃଣୋତ୍
ପଥରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଦେଖି, ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେଠାରେ ଥିବା ତାପସ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିଲେ।