ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂହିତମ୍ । ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଟୁଟ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ହରେକୃଷ୍ଣ ହରେକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ଗୋପତେ । ଶରଣ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଵିଷ୍ଣୋ ମାଂ ପାହି ବହୁସଂସୃତେଃ
ହରେକୃଷ୍ଣ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ଗୋମାତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଶରଣଦାତା, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଏହି ଅନେକ ଜନ୍ମର ଚକ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ରସନଯା ମନସା ଚ ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ । ପାଦଚାରୀ ଗତିଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରତି ମହୋଦଯଃ
ଏଭଳି ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଓ ଜିହ୍ୱାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପଦେପଦେ ଚାଲି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଯାନେନ ଗଚ୍ଛନ୍ପୁରୁଷଃ ସମଭାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଉପାନଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଥାଂଶଂ ଗୋଯାନେ ଗୋଵଧାଦିକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଯାନରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସମାନ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଚପ୍ପଲ୍ ପିନ୍ଧିଲେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଫଳ ମିଳେ; ଗାଁଠି ଚଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଗୋମାତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଲେ ତାହାଠାରୁ କମ୍।
ଵ୍ଯଵହର୍ତା ତୃତୀଯାଂଶଂ ସେଵଯାଷ୍ଟମଭାଗଭାକ୍ । ଅନିଚ୍ଛଯା ଵ୍ରଜଂସ୍ତତ୍ର ତୀର୍ଥମର୍ଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ବ୍ୟବସାୟୀ ତୃତୀୟାଂଶ ଫଳ, ଚାକର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା ବିନା ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଅର୍ଧ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଥାଯଥଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ତୀର୍ଥାନାମଭିଯାତ୍ରିକା । ପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ କଲେ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ର ସାଧୂନ୍ନମସ୍କୁର୍ଯାତ୍ପାଦଵଂଦନସେଵନୈଃ । ତଦ୍ଦ୍ଵାରା ହରିଭକ୍ତିର୍ହି ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ସେଠାରେ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ପାଦସ୍ପର୍ଶ ଓ ସେବା କରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ମିଳେ।
ଇତି ତୀର୍ଥଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସମାସେନ ନ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଏଵଂ ଵିଧିଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହିଭଳି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରି ତୁମେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ।
ତୁଭ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଟୋ ମହାରାଜ ଦାସ୍ଯତେ ଭକ୍ତିମଚ୍ଯୁତଃ । ଯଥା ସଂସାରନିର୍ଵାହଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ମହାରାଜ, ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଭକ୍ତି ଦେବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ତୁରନ୍ତ ଶେଷ ହେବ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯ ଉଗ୍ରେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିୟମ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ସୁମତିରୁଵାଚ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ମହାନ୍ । ତତ୍ତୀର୍ଥଦର୍ଶନୌତ୍ସୁକ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲୀକୃତମାନସଃ
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତୀର୍ଥଦର୍ଶନର ଆଗ୍ରହରେ ମନ ଭରିଗଲା।
ଆଦିଦେଶ ନିଜାମାତ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଵିତ୍ତମମୁତ୍ତମମ୍ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରେଚ୍ଛଯା ସର୍ଵାନ୍ସହ ନେତୁଂ ମନୋ ଦଧତ୍
ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମଂତ୍ରିନ୍ପୌରଜନାନ୍ସର୍ଵାନାଦିଶ ତ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା । ପୁରୁଷୋତ୍ତମପାଦାବ୍ଜଦର୍ଶନପ୍ରୀତିହେତଵେ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୌରଜନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ।
ଯେ ମଦୀଯେ ପୁରେ ଲୋକା ଯେ ଚ ମଦ୍ଵାକ୍ଯକାରକାଃ । ସର୍ଵେ ନିର୍ଯାଂତୁ ମତ୍ପୁର୍ଯା ମଯା ସହ ନରୋତ୍ତମାଃ
ମୋ ସହରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମୋ ସହ ଏହି ସହରରୁ ବାହାରିଯିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ଯେ ତୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଲ୍ଲଂଘ୍ଯ ସ୍ଥାସ୍ଯଂତି ପୁରୁଷା ଗୃହେ । ତେ ଦଂଡ୍ଯା ଯମଦଂଡେନ ପାପିନୋଽଧର୍ମହେତଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଘରେ ରହିବେ, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ ହୋଇ, ଯମର ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ।
କିଂ ତେନ ସୁତଵୃଂଦେନ ବାଂଧଵୈଃ କିଂ ସୁଦୁର୍ନଯୈଃ । ଯୈର୍ନଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଦଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଯଦି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପୁଣ୍ୟଦାତା, ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାନାହିଁ, ତେବେ ପୁଅ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶଦାତା ଥିଲେ କଣ ଉପକାର?
ସୂକରୀଯୂଥଵତ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିର୍ଵିଟ୍ପ୍ରଭକ୍ଷିକା । ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରା ଵା ହରିଂ ନ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଆନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଜଣେ ଦୁହିନୀ ଶୁଆ ପରି ଜନ୍ମନେଇ, ମଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଯୋ ଦେଵୋ ନାମମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାନ୍ପାଵଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ତଂ ନମସ୍କୁରୁତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମଦୀଯାଃ ପ୍ରକୃତିଵ୍ରଜାଃ
ଯିଏ ଦେବତା କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୋର ପ୍ରଜାମାନେ ତୁରନ୍ତ ନମସ୍କାର କରନ୍ତୁ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମନୋହାରି ଭଗଵଦ୍ଗୁଣଗୁଂଫିତମ୍ । ପ୍ରଜହର୍ଷ ମହାମାତ୍ଯ ଉତ୍ତମଃ ସତ୍ଯନାମଧୃକ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଗଠିତ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ହସ୍ତିନଂ ଵରମାରୋପ୍ଯ ପଟହେନ ଵ୍ଯଘୋଷଯତ୍ । ଯଦାଦିଷ୍ଟଂ ନୃପେଣେହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ସମିଚ୍ଛତା
ସେ ଉତ୍ତମ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ଢୋଳ ବଜାଇ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଗଚ୍ଛଂତୁ ତ୍ଵରିତା ଲୋକା ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାଗିରିମ୍ । ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପାପସଂହାରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମନାମଧୃକ୍
ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ମହାପର୍ବତକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
କ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵସଂସାରସାଗରୋ ଗୋଷ୍ପଦଂ ପୁନଃ । ଭୂଷ୍ଯତାଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଚିହ୍ନୈଃ ସ୍ଵସ୍ଵ ତନୁର୍ନରୈଃ
ସମସ୍ତ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁଣିଥରେ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ କରାଯାଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ କରନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାଦିଘୋଷଯାମାସ ରାଜ୍ଞାଦିଷ୍ଟଂ ଯଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ସଚିଵୋ ରଘୁନାଥାଂଘ୍ରି ଧ୍ଯାନନିର୍ଵାରିତଶ୍ରମଃ
ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପାଦରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଆନଂଦରସସଂପ୍ଲୁତାଃ । ମନୋ ଦଧୁଃ ସ୍ଵନିସ୍ତାରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦର ରସରେ ଭିଜିଗଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ନିର୍ଯଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଶିଷ୍ଯୈଃ ସହ ସୁଵେଷିଣଃ । ଆଶିଷଂ ଵରଦାନାଢ୍ଯାଂ ଦଦତୋ ଭୂମିପଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଭଲ ଭାବରେ ପିନ୍ଧି, ରାଜାଙ୍କୁ ବହୁତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଧନ୍ଵିନୋ ଵୀରା ଵୈଶ୍ଯା ଵସ୍ତୁକ୍ରଯାଞ୍ଚିତାଃ । ଶୂଦ୍ରାଃ ସଂସାରନିସ୍ତାରହର୍ଷିତ ସ୍ଵୀଯଵିଗ୍ରହାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ସୂର, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଥିବା, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଂସାର ମୁକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରବାଡ଼ି ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ରଜକାଶ୍ଚର୍ମକାଃ କ୍ଷୌଦ୍ରାଃ କିରାତା ଭିତ୍ତିକାରକାଃ । ସୂଚୀଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଜୀଵଂତସ୍ତାଂବୂଲକ୍ରଯକାରକାଃ
ଧୋବୀ, ଚର୍ମକାର, ମଧୁ ସଂଗ୍ରାହକ, ଶିକାରୀ, ଘର ତିଆରି କରୁଥିବା, ସୁଇ କାମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା ଓ ପାନ ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତାଲଵାଦ୍ଯଧରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ରଂଗୋପଜୀଵିନଃ । ତୈଲଵିକ୍ରଯିଣଶ୍ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ତାଳବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ, ତେଲ ବିକ୍ରେତା ଓ କପଡ଼ା ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସୂତା ଵଦଂତଃ ପୌରାଣୀଂ ଵାର୍ତାଂ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ । ମାଗଧା ବଂଦିନସ୍ତତ୍ର ନିର୍ଗତା ଭୂମିପାଜ୍ଞଯା
ପୁରାତନ କଥା କହୁଥିବା ସୂତମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ମାଗଧ ବନ୍ଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାହାରିଲେ।
ଭିଷଗ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଜୀଵଂତସ୍ତଥା ପାଶକକୋଵିଦାଃ । ପାକସ୍ଵାଦୁରସାଭିଜ୍ଞା ହାସ୍ଯଵାକ୍ଯାନୁରଂଜକାଃ
ଚିକିତ୍ସା କାମରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବା, ଦାୟ ଖେଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟର ଜଣା, ଓ ହସ୍ୟ କଥାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।