ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତୋ ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଵିଶ୍ଵମେଵେଦଂ ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମୁପଜୀଵତି
ବାସୁଦେବ ଅନନ୍ତ, ସେଇ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ । ଏହି ବିଶ୍ୱ ହେଉଛି ସେଇ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
ହିରଣ୍ମଯଵପୁର୍ନିତ୍ଯଃପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣଃ । ଶ୍ରୀଭୂଲୀଲାପତିଃ ସୌମ୍ଯୋନିର୍ମ୍ମଲଃ ଶୁଭଵିଗ୍ରହଃ
ସେ ଚିରଅବିନାଶୀ, ସୁନା ପରି ଦେହ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂମିଙ୍କ ନାଥ, ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ।
ତେନୈଵ ସୃଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ସର୍ଗେ ଦେଵୋତ୍ତମୌ ଵିଭୂ । ତସ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତେତେ ବ୍ରହ୍ମଶଂକରୌ
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ଦେବତା — ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ କରନ୍ତି।
ଭୀଷାସ୍ମାଦ୍ଵାତି ପଵନୋ ଭୀଷୋଦେତି ଦିଵାକରଃ । ଭୀଷାସ୍ମାଦଗ୍ନିଶ୍ଚଂଦ୍ରୋଽଥ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧାଵତି ପଂଚମଃ
ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି ପବନ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ; ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ମୃତ୍ୟୁ ଚଳିଛନ୍ତି।
ଆସୀଦେକୋ ହରିର୍ଦିଵ୍ଯୋ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ବ୍ରହ୍ମା ନେଂଦ୍ରୋ ନ ଚେଶାନୋ ନ ଚ ଚଂଦ୍ର ଦିଵାକରୌ
ସେଠି ଏକମାତ୍ର ଦିବ୍ୟ ହରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶାନ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ।
ନ ଵା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୌ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଵୌକସଃ । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ଧାମ ସଦା ପଶ୍ଯଂତି ସୂରଯଃ
ସେଠି ଦିନ-ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ନଥିଲେ; ମୁନିମାନେ ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ସଦା ଦେଖନ୍ତି।
ଏଵଂ ସର୍ଵୋପନିଷଦାମର୍ଥଂ ହିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ରାଗାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାପି କିଂ ବ୍ରଵୀଥ ମମାଗ୍ରତଃ
ଏପରି ଭାବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରାଗ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଅର୍ଥକୁ ଛାଡି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କଣ କହୁଛ?
ତଂ ସର୍ଵରକ୍ଷକଂ ଦେଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ । କଥଂ ପାଷଂଡମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୂଜଯାମି ଚ ଶଂକରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ଛାଡି, କିପରି ମୁଁ ଅପସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବି?
ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଂ ଦେଵଦେଵମନଂତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଇଂଦୀଵରଦଲଶ୍ଯାମଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ନୀଳ କମଳପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ —
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷିତୋରସ୍କଂ ସର୍ଵ୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ । ସଦା କୁମାରଂ ସର୍ଵ୍ଵେଶଂ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଛାତି, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଯୁବକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥିବା —
କୃଷ୍ଣଂ ଦଧ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଯୋଗିନଃ ସନକାଦଯଃ । ଯମର୍ଚଯଂତି ବ୍ରହ୍ମେଶ ଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଦେଵତାଗଣାଃ
ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ଵର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଃ କଟାକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵୌକସଃ । ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ର ରୁଦ୍ର ଵରୁଣ ଯମ ସୋମ ଧନାଧିପାଃ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଏକ ଚାହାଣିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ, ସୋମ ଓ କୁବେର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାଦେଵ ପାପିନାମପି ସତ୍ଵରମ୍ । ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଜଂତୂନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭା
ତାଙ୍କର ନାମ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି — ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ଏଵଂ ରକ୍ଷକଃ ଶ୍ରୀଶୋ ଦେଵାନାମପି ସର୍ଵଦା । ତମେଵ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସଂଯୁତମଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଉଁଠି ସେଇ ଶ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ, ସଦା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବି।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସୁସୁଖେନୈଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତତଃ
ମୁଁ ସହଜରେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ପାଇଯିବି। ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ —
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜଜ୍ଵାଲାଗ୍ନିରିଵାପରଃ । ପରିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତେଯାନିତ୍ଯାହ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ମତିହେଇ କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ - ଭୀଷଣୈଃ ଶସ୍ତ୍ରସଂଘାତୈଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପାପକାରିଣମ୍ । ମମାଜ୍ଞଯା ଘାତଯଧ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁପୂଜନତତ୍ପରମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ — ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ — ଏହି ପାପୀ, ଶତ୍ରୁ ପୂଜାରେ ଲିନ — ତାକୁ ମାରିଦିଅ।
ରକ୍ଷିତା ହରିରେଵେତି ରକ୍ଷତେ ତେନ ଵାତ୍ସଲାତ୍ । ଅଦ୍ଯୈଵ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯଂ ହରିରକ୍ଷଣମ୍
ଯଦି ହରି ମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଦେଖିବି ସେଇ ହରିଙ୍କର ରକ୍ଷା କେତେ ସଫଳ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ତଦୋଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରା ଦୈତେଯା ହଂତୁଂ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜମ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ତାପରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଦାଇତ୍ୟନାଥଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁଅକୁ ଘେରି ରହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽପି ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦଯପଂକଜେ । ଜପନ୍ନଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମଂତ୍ରଂ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାପରଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ଗିରି ପରି ଅଡିଠିଲେ।
ତଂ ଜଘ୍ନୁଃ ପରିତୋ ଵୀରାଃ ଶୂଲତୋମରଶକ୍ତିଭିଃ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵପୁସ୍ତତ୍ର ହରିସଂସ୍ମରଣାଚ୍ଛୁଭେ
ସେଠାରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଚାରିପଟେଁ ଘେରି ନେଇ, ଶୂଳ, ତୋମର ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହକୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦୁଦ୍ଧର୍ଷାଦ୍ଵଜ୍ରଭୂତମଭୂଦ୍ଭୃଶମ୍ । ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହ ଅଟୁଟ ଓ ବଜ୍ର ସମାନ ହେଇଗଲା; ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲାନୀଵ ପେତୁଶ୍ଚିଛନ୍ନାଃ କ୍ଷିତୌ ଶୁଭେ । ଅଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଗାତ୍ରଂ ଭେତ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ କ୍ଷମାଃ
ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଛିଟିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦାନବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିସ୍ମିତାଵାଙ୍ମୁଖାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତ୍ଯ ରାଜାଂତିକେ ଭଟାଃ । ତାଦୃଗ୍ଵିଧଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଦାନବରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅବାକ୍ ଓ ନିର୍ବାକ୍ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଟ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ । ଆଦିଦେଶ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦଂଦଶୂକାନ୍ମହାଵିଷାନ୍
ଦାନବରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଵାସୁକିପ୍ରଭୃତୀନ୍ଭୀମାନ୍ଖାଦଯଧ୍ଵମିତି କ୍ରୁଧା । ଆଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞାଥ ତେ ନାଗାଃ ସୁମହାବଲାଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ବାସୁକି ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନେ, 'ତାଙ୍କୁ ଖାଉ' ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଜ୍ଵଲିତାସ୍ଯା ମହାଭୀମାସ୍ତଂ ଚ ଖାଦୁର୍ମହାବଲମ୍ । ଗରୁଡଧ୍ଵଜଭକ୍ତଂ ତଂ ଵିଦଶ୍ଯ ଗରଲାଯୁଧାଃ
ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଗ୍ନିସମ ମୁହଁ ଥିବା ସେଇ ନାଗମାନେ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ପ୍ରେମୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିଷ ଦ୍ୱାରା କଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନିର୍ଵିଷାଶ୍ଚ୍ଛିନ୍ନଦଶନା ବଭୂଵୁରନିଲାଶନାଃ । ଵୈନତେଯସହସ୍ରେଣ ଛିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ସୁଵିହ୍ଵଲାଃ
ସେମାନଙ୍କର ବିଷ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ବାୟୁ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ବେନତେୟଙ୍କ ହଜାର ଆକ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଅନେକ ଅଂଶରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଵମଂତୋ ରୁଧିରଂ ଭୃଶମ୍ । ତାଦୃଗ୍ଵିଧାନ୍ମହାସର୍ପାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ରକ୍ତ ଭଲି ଝରିଲା; ଏପରି ମହାନାଗମାନେ ଦେଖି, ଦାନବପତି ସେତେବେଳେ
ଆଦିଦେଶ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦିଗ୍ଗଜାନ୍ସୁମଦାନ୍ଵିତାନ୍ । ନିର୍ଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞାଥ ଦିଗ୍ଗଜାଶ୍ଚ ମଦୋଦ୍ଧତାଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାମାନେ, ଆଦେଶ ଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶରେ ସେଇ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ