ସକୁଟୁଂବଃ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଧୁରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଭୃତାମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ହରିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନିଶାଂତରେ
ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତି ଜାଗିଲେ—
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ସ୍ଵପ୍ନମପ୍ଯେକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତାପସଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ରାଜାସୌ କୃତ୍ଵା ସଂଧ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ରାଜା ସଂଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ।
ସଭାଂ ମଂତ୍ରିଜନୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁଖମାସେଦିଵାନ୍ମହାନ୍ । ତାଵଦ୍ଵିପ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଥ ତାପସଂ କୃଶଦେହିନମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା।
ଜଟାଵଲ୍କଲକୌପୀନଧାରିଣଂ ଦଂଡପାଣିନମ୍ । ଅନେକତୀର୍ଥସେଵାଭିଃ କୃତପୁଣ୍ଯକଲେଵରମ୍
ଜଟା, ବାର୍କ ଓ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଅନେକ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଶରୀର ଥିଲା।
ରାଜା ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ମହାଭୁଜଃ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ମହୀପତିଃ
ରାଜା ସେଉଁଠି ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଖୁସି ହୋଇ ରାଜା ପାଦଧୋଇ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ରାଂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିଦିତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମେଽଦ୍ଯ ଗତଂ ଦେହସ୍ଯ ପାତକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁବିଧାରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି: 'ସ୍ୱାମୀ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଶରୀରର ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।'
ମହାଂତଃ କୃପଣାନ୍ପାତୁଂ ଯାଂତି ତଦ୍ଗେହମାଦରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍କଥଯ ଭୋ ଵିପ୍ର ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ସଂପ୍ରତି
ମହାନ୍ତମାନେ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
କୋ ଦେଵୋ ଗର୍ଭନାଶାଯ କିଂ ତୀର୍ଥଂ ଚ କ୍ଷମଂ ଭଵେତ୍ । ଯୂଯଂ ସର୍ଵଗତାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସମାଧିଧ୍ଯାନତତ୍ପରାଃ
ଗର୍ଭପାତ ରୋକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏହା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ? ଆପଣମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହେନ କୃତପୁଣ୍ଯାତ୍ମନୋଽମଲାଃ । ଯଥାଵଚ୍ଛୃଣ୍ଵତେ ମହ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ କଥାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥଵିଚକ୍ଷଣ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସେଵନମ୍
ହେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସେବନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ।
କସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କୃପଯା ଗର୍ଭନିର୍ଵାରଣଂ ଭଵେତ୍ । ସେଵ୍ଯଃ ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରୋଽସୌ ସଂସାରଜ୍ଵରନାଶକଃ
କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଗର୍ଭପାତ ରୋକାଯାଏ? ସେହି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ପୂଜ୍ଯଃ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞକଃ । ନାନା ପୁର୍ଯୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂକରାଃ
ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅଯୋଧ୍ଯା ସରଯୂସ୍ତାପୀ ତଥା ଦ୍ଵାରଂ ହରେଃ ପରମ୍ । ଅଵଂତୀ ଵିମଲା କାଂଚୀ ରେଵା ସାଗରଗାମିନୀ
ଅୟୋଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ତାପୀ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପରମ ଦ୍ୱାର; ଅବନ୍ତୀ, ପବିତ୍ର କାଞ୍ଚୀ, ଏବଂ ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ରେବା।
ଗୋକର୍ଣଂ ହାଟକାଖ୍ଯଂ ଚ ହତ୍ଯାକୋଟିଵିନାଶନମ୍ । ମଲ୍ଲିକାଖ୍ଯୋ ମହାଶୈଲୋ ମୋକ୍ଷଦଃ ପଶ୍ଯତାଂ ନୃଣାମ୍
ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ହାଟକ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରେ; ମଲ୍ଲିକା ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍ରାଂଗେଷୁ ନୃଣାଂ ତୋଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ଵା ନିର୍ମଲଂ ଭଵେତ୍ । ପାତକସ୍ଯାପହାରୀଦଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ତୀର୍ଥକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷଙ୍କ ଶରୀରକୁ କଳା କିମ୍ବା ପରିସ୍କାର ପାଣି ଛୁଏ, ସେଠାରେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ—ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଛି।
ମଯା ଦ୍ଵାରଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ସୁରାସୁର ନିଷେଵିତା । ଗୋମତୀ ଯତ୍ର ଵହତି ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଜଲା ଶୁଭା
ମୁଁ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶୁଭ ଗୋମତୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହା ପ୍ରକୃତ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜଳ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵାପୋ ଲଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମୃତିର୍ମୋକ୍ଷ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଯସ୍ଯାଂ ସଂଵସତାଂ ନୄଣାଂ ନ କଲି ପ୍ରଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଅ, ଲୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର କହେ; ଯେଉଁଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ କଳିର ପ୍ରଭାବ କେବେ ହୁଏନି।
ଚକ୍ରାଂକା ଯତ୍ର ପାଷାଣା ମାନଵା ଅପି ଚକ୍ରିଣଃ । ପଶଵଃ କୀଟପକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଶରୀରିଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପାଥରରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଗାଈ, ପୋକା, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥାଏ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଵସେଦ୍ଯସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲୋକୈକପାଲକଃ । ସା ପୁରୀ ତୁ ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ମଯା ଦୃଗ୍ଗୋଚରୀକୃତା
ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ; ସେଇ ପୁରୀ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଛି।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵହତ୍ଯାପନୋଦନମ୍ । ସ୍ଯମଂତପଂଚକଂ ଯତ୍ର ମହାପାତକନାଶନମ୍
ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରେ; ସେଠାରେ ଅଛି ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।
ଵାରାଣସୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵନାଥକୃତାଲଯା । ଯତ୍ରୋପଦିଶତେ ମଂତ୍ରଂ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ମୁଁ ବାରାଣସୀକୁ ଦେଖିଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ସେଠାରେ ତାରକ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଅର୍ଥରେ, ଉପଦେଶ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ମୃତାଃ କୀଟପତଂଗଭୃଂଗାଃ ପଶ୍ଵାଦଯୋ ଵା ସୁରଯୋନଯୋ ଵା । ସ୍ଵକର୍ମସଂଭୋଗସୁଖଂ ଵିହାଯ ଗଚ୍ଛଂତି କୈଲାସମତୀତଦୁଃଖାଃ
ଯେଉଁଠାରେ କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷୀ, ଗାଈ ଓ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗର ସୁଖ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି କୈଳାସକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ମଣିକର୍ଣିର୍ଯତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ଯସ୍ଯାମୁତ୍ତରଵାହିନୀ । କରୋତି ସଂସୃତେର୍ବଂଧଚ୍ଛେଦଂ ପାପକୃତାମପି
ଯେଉଁଠାରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ବହୁଛି; ଏହା ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ବନ୍ଧନ କାଟି ଦେଇଥାଏ।
କପର୍ଦିନଃ କୁଂଡଲିନଃ ସର୍ପଭୂଷାଧରାଵରାଃ । ଗଜଚର୍ମପରୀଧାନା ଵସଂତି ଗତଦୁଃଖକାଃ
ଯେଉଁଠାରେ କପର୍ଦ୍ଦିନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ, ସର୍ପ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ବସନ୍ତି।
କାଲଭୈରଵନାମାତ୍ର କରୋତି ଯମଶାସନମ୍ । ନ କରୋତି ନୃଣାଂ ଵାର୍ତାଂ ଯମୋ ଦଂଡଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ
କେବଳ କାଳଭୈରବ ଯମଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତି; ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଯମ ମାନବମାନଙ୍କ ଦୈନିକ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏତାଦୃଶୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା କାଶୀ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଂକିତା । ଅନେକାନ୍ଯପି ତୀର୍ଥାନି ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ଭୂମିପ
ମୁଁ ଏମିତି କାଶୀକୁ ଦେଖିଛି, ଯାହାର ଉପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଅଛି; ମୁଁ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି, ରାଜା।
ପରମେକଂ ମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ନୀଲପର୍ଵତେ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ତନ୍ନ କ୍ଵାପ୍ଯକ୍ଷିଗୋଚରମ୍
ନୀଳ ପର୍ବତରେ ଯେଉଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେହି ପରମପୁରୁଷଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଏହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନୀଲେ ପର୍ଵତସତ୍ତମେ । ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷା ଯାଂତି ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ନୀଳ ପର୍ବତରେ କଣ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଲୋକମାନେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ମଯା ପର୍ଯଟତା ତତ୍ର ଗତଂ ନୀଲାଭିଧେ ଗିରୌ । ଗଂଗାସାଗରତୋଯେନ କ୍ଷାଲିତପ୍ରାଂଗଣେ ମୁହୁଃ
ମୁଁ ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ନୀଳ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଗଲି, ଯାହାର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗରର ଜଳରେ ବାରମ୍ବାର ଧୋଇଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଭିଲ୍ଲା ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରେ ଧନୁର୍ଭୃତଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜା ମୂଲଫଲୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନିର୍ଵାହିତକ୍ଲମାଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ଚାରିହାତ ବିଲ୍ଲ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ମୂଳ ଫଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦେହର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରୁଥିଲେ।