ସୋଽତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ନୀଲଶୈଲେ ଵସତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଆରୁହ୍ଯ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁକୃତାଦିନା
ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଏଠି ନୀଳପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କରି, ନମସ୍କାର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି—
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵୈ ଭୂପ ଭୂଯାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ଚାରିହାତ ଆକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସମ୍ଭବ; ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ—
ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସକୁଟୁଂବିନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରଙ୍କ ସହ କଣ ଘଟିଥିଲା—
ଚତୁର୍ଭୁଜାଦିକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆସୀତ୍କାଂଚୀ ମହାରାଜ ପୁରୀ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ସେ ଚାରିହାତ ଆଦି ଦୁର୍ଲଭ ଆକାର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକ କାଞ୍ଚୀ ନାମକ ପୁରୀ ଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—
ମହାଜନପରୀଵାରସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନା । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ ଷଟ୍କର୍ମନିରତା ଭୃଶମ୍
ଏହି ସହର ମହାଜନମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାରେ ରହୁଥିଲେ—
ସର୍ଵଭୂତହିତେ ଯୁକ୍ତା ରାମଭକ୍ତିଷୁ ଲାଲସାଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣକର୍ତାରଃ ସଂଗ୍ରାମେଽପ୍ଯପଲାଯିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ନିମଗ୍ନ, ରାମଭକ୍ତିରେ ଆଗ୍ରହୀ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଭାଗି ଯାଉନଥିଲେ—
ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯ ପରଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ଵୈଶ୍ଯାଃ କୁସୀଦକୃଷ୍ଯାଦିଵାଣିଜ୍ଯଶୁଭଵୃତ୍ତଯଃ
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ, ଧନ ବା କ୍ଷତି କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ, ଧନ ଦେଇବା, ଚାଷ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ—
କୁର୍ଵନ୍ତି ରଘୁନାଥସ୍ଯ ପଦାମ୍ଭୋଜେ ରତିଂ ସଦା । ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣସେଵାଭିର୍ଗତରାତ୍ରିଦିନାନ୍ତରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ, ଦିନ ରାତିର ଭେଦ ନଥିଲା—
କୁର୍ଵଂତି କଥନଂ ରାମରାମେତି ରସନାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାକୃତାଃ କେଽପି ନୋ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ମନସାତ୍ର ଵୈ
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଜିହ୍ୱାର ଟିପରେ 'ରାମ ରାମ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ମନରେ କୌଣସି ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦାନଂ ଦଯା ଦମଃ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଵଦତେ ନ ପରାବାଧଂ ଵାକ୍ଯଂ କୋଽପି ନରୋଽନଘଃ
ଏଠି ଦାନ, ଦୟା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବା ସଦା ରହିଥାଏ; କେହି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ନ ପାରକ୍ଯେ ଧନେ ଲୋଭଂ କୁର୍ଵଂତି ନ ହି ପାତକମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରଜା ମହାରାଜ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵେଣ ପାଲ୍ଯତେ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଉପରେ ଲୋଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ମହାରାଜ, ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ଲୋକମାନୋ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠାଂଶଂ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣାତି ନାନ୍ଯଂ ଲୋଭଵିଵର୍ଜିତଃ । ଏଵଂ ପାଲଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରଜାଧର୍ମେଣ ଭୂପତେଃ
ସେଠାରେ ରାଜା କେବଳ ଛଅଂଶ ନିଅନ୍ତି, ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ, ଲୋଭ ଛାଡି; ଏଭଳି ଭାବରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ରାଜା ପ୍ରଜାମାନୋ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଗତାନି ବହୁଵର୍ଷାଣି ସର୍ଵଭୋଗଵିଲାସିନଃ । ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମହାରାଜ ଏକଦା ହ୍ଯୂଚିଵାନିଦମ୍
ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି କେତେ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଏକଦିନ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପତିଵ୍ରତାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାମ୍ । ପୁତ୍ରା ଜାତା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଜାରକ୍ଷା ଧୁରଂଧରାଃ
ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ତୁମେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ରହିଛ; ତୁମ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି।
ପରୀଵାରୋ ମହାନ୍ମହ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ହସ୍ତିନୋ ମମ ଶୈଲାଭା ଵାଜିନଃ ପଵନୋପମାଃ
ମୋ ପାଖରେ ବଡ଼ ପରିବାର ଅଛି, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରହିତ; ମୋ ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ।
ରଥାଶ୍ଚ ସୁହଯୈର୍ଯୁକ୍ତା ଵର୍ତଂତେ ମମ ନିତ୍ଯଶଃ । ମହାଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦେନ କିଂଚିନ୍ନ୍ଯୂନଂ ମମାସ୍ତି ନ
ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥମାନେ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ମୋର କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ମନୋରଥସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତିଷ୍ଠତେ ମାନସେ ମମ । ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ମଯା ନାଦ୍ଯ କୃତଂ ପରମଶୋଭନେ
ତଥାପି ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ।
ଗର୍ଭଵାସଵିରାମାଯ କ୍ଷମଂ ଗୋଵିଂଦଶୋଭିତମ୍ । ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତାଵଦ୍ଵଲୀପଲିତଦେହଵାନ୍
ଗର୍ଭବାସ ଶେଷ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଶରୀରେ ଭାଙ୍ଗି ଓ ପକା କେଶ ହୋଇଛି।
କରିଷ୍ଯାମି ମନୋହାରି ତୀର୍ଥସେଵନମାଦୃତଃ । ଯୋ ନରୋ ଜନ୍ମପର୍ଯଂତଂ ସ୍ଵୋଦରସ୍ଯ ପ୍ରପୂରକଃ
ମୁଁ ଆଦର ସହିତ ମନୋହର ତୀର୍ଥସେବା କରିବି; ଯିଏ ଜୀବନ ଭରି କେବଳ ନିଜ ପେଟ ଭରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ—
ନ କରୋତି ହରେଃ ପୂଜାଂ ସ ନରୋ ଗୋଵୃଷଃ ସ୍ମୃତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମି ଭୋ ଭଦ୍ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରିଯେ
—ଏବଂ ହରିଙ୍କର ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଲୋକ ଗାଈ ବା ବଳଦ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ତେଣୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଏବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଛି, ପ୍ରିୟା।
ସକୁଟୁଂବଃ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଧୁରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଭୃତାମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ହରିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନିଶାଂତରେ
ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତି ଜାଗିଲେ—
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ସ୍ଵପ୍ନମପ୍ଯେକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତାପସଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ରାଜାସୌ କୃତ୍ଵା ସଂଧ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ରାଜା ସଂଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ।
ସଭାଂ ମଂତ୍ରିଜନୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁଖମାସେଦିଵାନ୍ମହାନ୍ । ତାଵଦ୍ଵିପ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଥ ତାପସଂ କୃଶଦେହିନମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା।
ଜଟାଵଲ୍କଲକୌପୀନଧାରିଣଂ ଦଂଡପାଣିନମ୍ । ଅନେକତୀର୍ଥସେଵାଭିଃ କୃତପୁଣ୍ଯକଲେଵରମ୍
ଜଟା, ବାର୍କ ଓ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଅନେକ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଶରୀର ଥିଲା।
ରାଜା ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ମହାଭୁଜଃ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ମହୀପତିଃ
ରାଜା ସେଉଁଠି ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଖୁସି ହୋଇ ରାଜା ପାଦଧୋଇ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ରାଂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିଦିତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମେଽଦ୍ଯ ଗତଂ ଦେହସ୍ଯ ପାତକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁବିଧାରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି: 'ସ୍ୱାମୀ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଶରୀରର ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।'
ମହାଂତଃ କୃପଣାନ୍ପାତୁଂ ଯାଂତି ତଦ୍ଗେହମାଦରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍କଥଯ ଭୋ ଵିପ୍ର ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ସଂପ୍ରତି
ମହାନ୍ତମାନେ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
କୋ ଦେଵୋ ଗର୍ଭନାଶାଯ କିଂ ତୀର୍ଥଂ ଚ କ୍ଷମଂ ଭଵେତ୍ । ଯୂଯଂ ସର୍ଵଗତାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସମାଧିଧ୍ଯାନତତ୍ପରାଃ
ଗର୍ଭପାତ ରୋକିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏହା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ? ଆପଣମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହେନ କୃତପୁଣ୍ଯାତ୍ମନୋଽମଲାଃ । ଯଥାଵଚ୍ଛୃଣ୍ଵତେ ମହ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ କଥାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥଵିଚକ୍ଷଣ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସେଵନମ୍
ହେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସେବନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ।