ହନୂମାଂସ୍ତଂ ମୁନିଂ ସ୍ଵୀଯେ ପୃଷ୍ଠ ଆରୋପ୍ଯ ଵେଗଵାନ୍ । ସକୁଟୁଂବଂ ନିନାଯାଶୁ ଵାଯୁଃ ଖ ଇଵ ସର୍ଵଗଃ
ହନୁମାନ୍, ବାୟୁବେଗର ଦ୍ରୁତତାରେ, ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିଠରେ ବସାଇ, ପରିବାର ସହିତ ଆକାଶରେ ବାୟୁ ପରି ଶୀଘ୍ର ନେଇଗଲେ।
ଆଗତଂ ତଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଣଯଵିହ୍ଵଲଃ
ମୁନିଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭାବପ୍ରବଳ ହୋଇ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମି ମୁନିଵର୍ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନେନ ତଵାଧୁନା । ପଵିତ୍ରିତୋ ମଖୋ ମହ୍ଯଂ ସର୍ଵସଂଭାରସଂଭୃତଃ
ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି। ଏବେ ମୋର ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଚ୍ଯଵନୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ପ୍ରେମନିର୍ଭିନ୍ନ ପୁଲକାଂଗୋଽତିନିର୍ଵୃତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଚ୍ୟବନ ପ୍ରେମରେ ଭିଜି ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵସ୍ଯ ତଵ ଵାଡଵପୂଜନମ୍ । ଯୁକ୍ତମେଵ ମହାରାଜ ଧର୍ମମାର୍ଗଂ ପ୍ରରକ୍ଷିତୁଃ
ସ୍ୱାମୀ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଠିକ୍ ଅଟୁଟ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ଉପାୟ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଚିଂତ୍ଯଂ ତପୋବଲମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସ ତପୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ସର୍ଵଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ତପୋବଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅହୋ ପଶ୍ଯତ ଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମେ । ଯଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ତଦ୍ଵିମାନମଚୀକରତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖନ୍ତୁ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି! ଯେଉଁଠି ସେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଦେଲେ।
କ୍ଵ ଭୋଗସିଦ୍ଧିର୍ମହତୀ ମୁନୀନାମମଲାତ୍ମନାମ୍ । କ୍ଵ ତପୋବଲହୀନାନାଂ ଭୋଗେଚ୍ଛା ମନୁଜାତ୍ମନାମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ମହା ଭୋଗସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ତାହା କେଉଁଠି ତପୋବଳ ନଥିବା ମଣିଷମାନେ ଭୋଗ ଆଶା କରିପାରିବେ?
ଇତି ସ୍ଵଗତମାଶଂସଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ୍ଯଵନାଶ୍ରମେ । କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ସୁଖସଂଭୋଗମାପ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ଭାବେ ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ। କିଛି ସମୟ ରହି, ପାଣି ପିଇ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ହଯସ୍ତସ୍ଯାଃ ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଖ୍ଯା ନଦ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାତ୍ମନଃ । ପଯଃ ପୀତ୍ଵା ଯଯୌ ମାର୍ଗେ ଵାଯୁଵେଗଗତିର୍ମହାନ୍
ଅଶ୍ୱଟି ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଥିବା ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ପାଣି ପିଇଲା। ପାଣି ପିଇ ସେ ବଡ଼ ବେଗରେ ବାୟୁ ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।
ଯୋଧାସ୍ତନ୍ନିର୍ଗମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁସ୍ତଦା । ହସ୍ତିଭିଃ ପତ୍ତିଭିଃ କେଚିଦ୍ରଥୈଃ କେଚନ ଵାଜିଭିଃ
ସେଠାରୁ ଯିବା ଦେଖି, ସେନାମାନେ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ। କିଛି ହାତୀ, କିଛି ପଦାତି, କିଛି ରଥ ଓ କିଛି ଘୋଡ଼ାରେ ଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽମାତ୍ଯଵର୍ଯେଣ ସୁମତ୍ଯାଖ୍ଯେନ ସଂଯୁତଃ । ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଜଗାମାଶୁ ରଥେନ ହଯଶୋଭିନା
ଶତୃଘ୍ନ ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କ ସହିତ ଘୋଡ଼ା ସଜିତ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ଵାଜୀପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିମଲାଖ୍ଯସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ରତ୍ନାତଟାଖ୍ଯଂ ଚ ଜନୈର୍ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟୈଃ ସମାକୁଲମ୍
ଘୋଡ଼ା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ବିମଳାଖ୍ୟ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଗଲେ । ଏଠାରେ ରତ୍ନାତଟ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହୁଥିଲେ, ସେଠି ସବୁଠାରୁ ଭିଡ଼ ଥିଲା ।
ସ ସେଵକାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ରଘୁନାଥ ହଯୋତ୍ତମମ୍ । ପୁରୋଂତିକେ ହି ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଧସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଦାସମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ ଯେ ରଘୁନାଥ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସମେତ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ତଦା ଗଜାନାଂ ସପ୍ତତ୍ଯା ଚଂଦ୍ରଵର୍ଣସମାନଯା । ଅଶ୍ଵାନାମଯୁତୈଃ ସାର୍ଧଂ ରଥାନାଂ କାଂଚନତ୍ଵିଷାମ୍
ତାପରେ, ସେ ସପ୍ତତିଟି ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣୀ ହାତୀ, ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନାର ଚମକୁଥିବା ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ସହସ୍ରେଣ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମିଵାନ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ସ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ମହାରଥାନ୍
ସେ ଏକ ହଜାର ସେନା ସହିତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଦିଗରେ ଗଲେ । ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ ।
ଵସୁକୋଶଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ । କିଂ କରୋମୀତି ରାଜା ତଂ ଜଗାଦ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଧନ, ରତ୍ନ ଓ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"
ରାଜାପି ତଂ ସ୍ଵୀଯପଦେ ପ୍ରଣମ୍ରଂ । ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଢଂ ସଂପରିଷସ୍ଵଜେ ମହାନ୍ । ଜଗାମ ସାକଂ ତନଯେ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ । ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସର୍ଵଂ ବହୁଧନ୍ଵିଭିର୍ଵୃତଃ
ସେ ରାଜା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଶିର ନମାଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ପୁଅ ସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କିଛି ଭଲ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ।
ରାମଚଂଦ୍ରାଭିଧାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଶ୍ରୁତିମନୋହରାମ୍ । ସର୍ଵେ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ଵାହଂ ଦଦୁର୍ଵସୁମହାଧନମ୍
ସମସ୍ତେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାମ ଶୁଣି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ଶିର ନମାଇ, ବହୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ରାଜାନଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଯା ମୁଦା । ସେନଯା ସହିତୋଽଗଚ୍ଛଦ୍ଵାଜିନଃ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତଦା
ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଶତୃଘ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ପଛରେ ଥିଲେ ।
ଏଵଂ ସ ଗଚ୍ଛଂସ୍ତନ୍ମାର୍ଗେ ପର୍ଵତାଗ୍ର୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ହ । ସ୍ଫାଟିକୈଃ କାନକୈ ରୌପ୍ଯୈ ରାଜିତଂ ପ୍ରସ୍ଥରାଜିଭିଃ
ଏଭଳି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ।
ଜଲନିର୍ଝରସଂହ୍ରାଦଂ ନାନାଧାତୁକଭୂତଲମ୍ । ଗୈରିକାଦିକସଦ୍ଧାତୁ ଲାକ୍ଷାରଂଗଵିରାଜିତମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଝରଣାର ଶବ୍ଦ, ଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଭୂମି, ଗେରୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ମାଟି, ଲାଖର ରଙ୍ଗରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା ।
ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧାଂଗନାଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ସଂକ୍ରୀଡଂତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ । ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସୋ ନାଗା ଯତ୍ର କ୍ରୀଡଂତି ଲୀଲଯା
ଏଠି ସିଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ; ଏଠି ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ ।
ଗଂଗାତରଂଗସଂସ୍ପର୍ଶ ଶୀତଵାଯୁନିଷେଵିତମ୍ । ଵୀଣାରଣଦ୍ଧଂସଶୁକକ୍ଵଣସୁଂଦରଶୋଭିତମ୍
ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, ଶୀତଳ ପବନରେ ଶିତଳିତ, ବୀଣା, ହଂସ ଓ ପାରାଗ ପକ୍ଷୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା ।
ପର୍ଵତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ ସୁମତିଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ତଦ୍ଦର୍ଶନସମୁଦ୍ଭୂତ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
କୋଽଯଂ ମହାଗିରିଵରୋ ଵିସ୍ମାପଯତି ମେ ମନଃ । ମହାରଜତସତ୍ପ୍ରସ୍ଥୋ ମାର୍ଗେ ରାଜତି ମେଽଦ୍ଭୁତଃ
ଏହି ବଡ଼ ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ କଣ, ଯାହା ମୋ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଉଛି? ଏହାର ବିଶାଳ ଚାନ୍ଦି ମଞ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଚମକୁଛି ।
ଅତ୍ର କିଂ ଦେଵତାଵାସୋ ଦେଵାନାଂ କ୍ରୀଡନସ୍ଥଲମ୍ । ଯଦେତନ୍ମନସଃ କ୍ଷୋଭଂ କରୋତି ଶ୍ରୀସମୁଚ୍ଚଯୈଃ
ଏହିଠାରେ କି ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି? ଏହା କି ଦେବମାନଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ? ଏହାର ଶୋଭା ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଦେଉଛି ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଗାଦ ସୁମତିସ୍ତଦା । ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଗୁଣାଗାର ରାମଚଂଦ୍ର ପଦାବ୍ଜଧୀଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁମତି ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ନିବେଦିତ ଓ ଅନେକ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ।
ନୀଲୋଽଯଂ ପର୍ଵତୋ ରାଜନ୍ପୁରତୋ ଭାତି ଭୂମିପ । ମନୋହରୈର୍ମହାଶୃଙ୍ଗୈଃ ସ୍ଫାଟିକାଗ୍ରୈଃ ସମଂତତଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପାହାଡ଼ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ଆକର୍ଷକ ବଡ଼ ଶିଖର ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି ।
ଏନଂ ପଶ୍ଯଂତି ନୋ ପାପାଃ ପରଦାରରତା ନରାଃ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୁଣଗଣାନ୍ଯେ ଵୈ ନ ମନ୍ଯଂତେ ନରାଧମାଃ
ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ ଓ ପାପୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।