ଅହମେଵେଶ୍ଵରୋ ଲୋକେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିର୍ଯତଃ । ମାମେଵାର୍ଚ୍ଚଯ ଗୋଵିଂଦଂ ତ୍ଯଜ ଶତ୍ରୁଂ ଦୁରାସଦମ୍
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି । ମୋତେ ପୂଜ, ଗୋବିନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଶତ୍ରୁକୁ ତ୍ୟାଗ କର ।
ଅଥଵା ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଂ ଲୋକଗୁରୁଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଅର୍ଚ୍ଚଯସ୍ଵାସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯପ୍ରଦଂ ଶିଵମ୍
ନହେଲେ, ଦେବ ଶଙ୍କର, ରୁଦ୍ର, ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର ।
ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଧାରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭସ୍ମନା ଦୈତ୍ଯପୂଜିତମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ପାଶୁପତ୍ଯୋକ୍ତମାର୍ଗତଃ
ଦାନବମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଭାସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଟିକିଆ ଲଗାଇ, ପାଶୁପତ ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କର ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ଦୈତ୍ଯପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପୁରୋହିତାଃ
ରୁଦ୍ର କହିଛନ୍ତି— ଦାନବରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦାନବ ପୁରୋହିତମାନେ—
ପୁରୋହିତା ଊଚୁଃ- ଏଵମେଵ ମହାଭାଗ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ପିତୁଃ । ତ୍ଯଜ ଶତ୍ରୁଂ କୈଟଭାରିଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ— 'ଏହିପରି ହେଉ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନ । କୈଟଭକୁ ମାରିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଛାଡ଼ ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର ।'
ରୁଦ୍ରାତ୍ପରତରୋ ଦେଵୋ ନାସ୍ତି ସର୍ଵପ୍ରଦୋ ନୄଣାମ୍ । ପିତା ତଵାପି ତସ୍ଯୈଵ ପ୍ରସାଦାଦୀଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍
ରୁଦ୍ରଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କେହି ନାହାନ୍ତି; ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେକୁ ସମସ୍ତ ଦେଇଥାନ୍ତି । ତୁମର ବାପା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଈଶ୍ୱର ହୋଇଥିଲେ ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଜନ୍ମଵୈଷ୍ଣଵଂ
ରୁଦ୍ର କହିଛନ୍ତି— ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୈଷ୍ଣବ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ- ଅହୋ ଭଗଵତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯନ୍ମାଯା ମୋହିତଂ ଜଗତ୍ । ଅହୋ ଵେଦାଂତଵିଦୁଷଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତାଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ— 'ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋହିତ ହୋଇଛି! ହାଁ, ବେଦାନ୍ତ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଅପି ଚାପଲ୍ଯାଦ୍ଵଦଂତ୍ଯେଵଂ ମଦାନ୍ଵିତାଃ । ନାରାଯଣଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ଵଂ ନାରାଯଣଃ ପରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅହଂକାରରେ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି । ନାରାୟଣ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ; ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ, ସେଇ ସର୍ବୋପରି ।
ନାରାଯଣଃ ପରୋ ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ନାରଯଣଃ ପରମ୍ । ଗତିର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମଚ୍ଯୁତଃ
ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ, ସେଇ ସର୍ବୋପରି । ସେ ଅଚଳ, ଶାଶ୍ୱତ, ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ।
ଧାତା ଵିଧାତା ଜଗତୋ ଵାସୁଦେଵଃ ସନାତନଃ । ଵିଶ୍ଵମେଵେଦଂ ପୁରୁଷସ୍ତଦ୍ଵିଶ୍ଵମୁପଜୀଵତି
ବାସୁଦେବ ଅନନ୍ତ, ସେଇ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ । ଏହି ବିଶ୍ୱ ହେଉଛି ସେଇ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
ହିରଣ୍ମଯଵପୁର୍ନିତ୍ଯଃପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣଃ । ଶ୍ରୀଭୂଲୀଲାପତିଃ ସୌମ୍ଯୋନିର୍ମ୍ମଲଃ ଶୁଭଵିଗ୍ରହଃ
ସେ ଚିରଅବିନାଶୀ, ସୁନା ପରି ଦେହ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂମିଙ୍କ ନାଥ, ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ।
ତେନୈଵ ସୃଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ସର୍ଗେ ଦେଵୋତ୍ତମୌ ଵିଭୂ । ତସ୍ଯୈଵାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତେତେ ବ୍ରହ୍ମଶଂକରୌ
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ଦେବତା — ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ କରନ୍ତି।
ଭୀଷାସ୍ମାଦ୍ଵାତି ପଵନୋ ଭୀଷୋଦେତି ଦିଵାକରଃ । ଭୀଷାସ୍ମାଦଗ୍ନିଶ୍ଚଂଦ୍ରୋଽଥ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧାଵତି ପଂଚମଃ
ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି ପବନ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ; ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ମୃତ୍ୟୁ ଚଳିଛନ୍ତି।
ଆସୀଦେକୋ ହରିର୍ଦିଵ୍ଯୋ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ବ୍ରହ୍ମା ନେଂଦ୍ରୋ ନ ଚେଶାନୋ ନ ଚ ଚଂଦ୍ର ଦିଵାକରୌ
ସେଠି ଏକମାତ୍ର ଦିବ୍ୟ ହରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶାନ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ।
ନ ଵା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୌ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଵୌକସଃ । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ଧାମ ସଦା ପଶ୍ଯଂତି ସୂରଯଃ
ସେଠି ଦିନ-ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ନଥିଲେ; ମୁନିମାନେ ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ସଦା ଦେଖନ୍ତି।
ଏଵଂ ସର୍ଵୋପନିଷଦାମର୍ଥଂ ହିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ରାଗାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାପି କିଂ ବ୍ରଵୀଥ ମମାଗ୍ରତଃ
ଏପରି ଭାବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରାଗ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଅର୍ଥକୁ ଛାଡି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କଣ କହୁଛ?
ତଂ ସର୍ଵରକ୍ଷକଂ ଦେଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ । କଥଂ ପାଷଂଡମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୂଜଯାମି ଚ ଶଂକରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ଛାଡି, କିପରି ମୁଁ ଅପସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବି?
ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଂ ଦେଵଦେଵମନଂତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଇଂଦୀଵରଦଲଶ୍ଯାମଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ନୀଳ କମଳପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ —
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷିତୋରସ୍କଂ ସର୍ଵ୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ । ସଦା କୁମାରଂ ସର୍ଵ୍ଵେଶଂ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଛାତି, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଯୁବକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥିବା —
କୃଷ୍ଣଂ ଦଧ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଯୋଗିନଃ ସନକାଦଯଃ । ଯମର୍ଚଯଂତି ବ୍ରହ୍ମେଶ ଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଦେଵତାଗଣାଃ
ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ଵର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାଃ କଟାକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦିଵୌକସଃ । ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ର ରୁଦ୍ର ଵରୁଣ ଯମ ସୋମ ଧନାଧିପାଃ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଏକ ଚାହାଣିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ, ସୋମ ଓ କୁବେର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାଦେଵ ପାପିନାମପି ସତ୍ଵରମ୍ । ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଜଂତୂନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭା
ତାଙ୍କର ନାମ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି — ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ଏଵଂ ରକ୍ଷକଃ ଶ୍ରୀଶୋ ଦେଵାନାମପି ସର୍ଵଦା । ତମେଵ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସଂଯୁତମଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଉଁଠି ସେଇ ଶ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ, ସଦା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ମୁଁ ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବି।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସୁସୁଖେନୈଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତତଃ
ମୁଁ ସହଜରେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ପାଇଯିବି। ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏହି କଥା ଶୁଣି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ —
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ଜଜ୍ଵାଲାଗ୍ନିରିଵାପରଃ । ପରିତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତେଯାନିତ୍ଯାହ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ମତିହେଇ କହିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ - ଭୀଷଣୈଃ ଶସ୍ତ୍ରସଂଘାତୈଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପାପକାରିଣମ୍ । ମମାଜ୍ଞଯା ଘାତଯଧ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁପୂଜନତତ୍ପରମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ — ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ — ଏହି ପାପୀ, ଶତ୍ରୁ ପୂଜାରେ ଲିନ — ତାକୁ ମାରିଦିଅ।
ରକ୍ଷିତା ହରିରେଵେତି ରକ୍ଷତେ ତେନ ଵାତ୍ସଲାତ୍ । ଅଦ୍ଯୈଵ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯଂ ହରିରକ୍ଷଣମ୍
ଯଦି ହରି ମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ଦେଖିବି ସେଇ ହରିଙ୍କର ରକ୍ଷା କେତେ ସଫଳ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ତଦୋଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରା ଦୈତେଯା ହଂତୁଂ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାତ୍ମଜମ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ତାପରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଦାଇତ୍ୟନାଥଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁଅକୁ ଘେରି ରହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽପି ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦଯପଂକଜେ । ଜପନ୍ନଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମଂତ୍ରଂ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାପରଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ଗିରି ପରି ଅଡିଠିଲେ।