ତୁଲସୀସହିତୋ ଦେଵ ସଦା ଶଂଖେନ ସଂଯୁତମ୍ । ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଦେଵଦେଵ ନମୋସ୍ତୁତେ
ହେ ଦେବ, ତୁଳସୀ ଓ ସଦା ଶଂଖ ସହିତ ମୋତେ ଯେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ଦେବଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଅର୍ଘମଂତ୍ରଃ । ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵ୍ରତସଂପୂର୍ତିସିଦ୍ଧଯେ
ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ବ୍ରତ ପୂରଣ ଓ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉପୋଷିତୋଽହଂ ଦେଵେଶ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ । ଵ୍ରତେନାନେନ ଦେଵେଶ ତ୍ଵମେଵଶରଣଂ ମମ
ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ ଭାବେ ଉପବାସ କରିଛି। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ଗୃହୀତେଽସ୍ମିନ୍ଵ୍ରତେ ଦେଵ ଯଦପୂର୍ଣଂ କୃତଂ ମଯା । ସର୍ଵଂ ତଦସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
ହେ ଦେବ, ଏହି ବ୍ରତରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମର କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ନମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ଜଲଶାଯିନେ । ଇଦଂ ଵ୍ରତଂ ମଯାଚୀର୍ଣଂ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ କେଶଵ
ହେ କମଳନୟନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଜଳଶାୟୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ତୁମର କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି, ହେ କେଶବ।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରଧ୍ଵଂସିନ୍ଵ୍ରତେନାନେନ କେଶଵ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ କେଶବ, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରୁଥିବା, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୟାଳୁ ହେଉ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ ରାତ୍ରୌ ଗୀତପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ନାଦ ନୃତ୍ଯକଲାଭିଜ୍ଞୈଃ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନୈଃ ସୁଭୋଭନୈଃ
ତାପରେ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା, ଗୀତ ଗାଇବା, ପୁସ୍ତକ ପଢିବା, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଓ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାମୁଦିତେ ଵିମଲେ ରଵୌ । ନିମଂତ୍ର୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ରାତି ଶେଷ ହେଲେ ଓ ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ପାଯସେନ ଘୃତେନ ଚ । ତାଂବୂଲପୁଷ୍ପଗଂଧାଦି ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହାପରେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ପାୟସ ଓ ଘିଅ ସହିତ, ତାମ୍ବୁଳ, ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଉପଵୀତାନି ଵାସାଂସି ଦତ୍ଵା ମାଲାଂ ଚ ଚଂଦନମ୍ । ଦାଂପତ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଭୂଷଣ କୁଂକୁମୈଃ
ଉପବୀତ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ତିନି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଓ କୁଙ୍କୁମ ସହିତ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଦରକାର।
ଵଂଶପାତ୍ରାଣି ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵିରୂଢୈଃ ପରିପୂରଯେତ୍ । ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ପକ୍ଵାନ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବାଁସର ପାତ୍ରକୁ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ୍ୟ, ନାଡ଼ିଆ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସପତ୍ନୀକଂ ଗୁରୁଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଣି ପରିଧାପଯେତ୍ । ଵିଭୂଷଣାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଗଂଧମାଲ୍ଯୈଃ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ସେଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦେବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁକ୍ତାଂ ଗାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ । ସଦକ୍ଷିଣାଂ ସଵସ୍ତ୍ରାଂ ଚ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦିଅ; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ତୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାତାନାଂ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସ ଲଭେତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵପ୍ରସାଦତଃ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ଲୋକ ଲାଭ କରେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ସର୍ଵକାମାନ୍ମନୋରମାନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମାପ୍ନୋତି ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ
ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋରମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂଵତ୍ସରାଖ୍ଯସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵଵ୍ରତପ୍ରଧାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରଵଦସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେଉଁ ସଂବତ୍ସର ନାମକ ଦୀପବ୍ରତ, ତାହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ମହିମା ମୋତେ କହ।
ଯେନ ଵ୍ରତାନି ସର୍ଵାଣି କୃତାନ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ସଫଳ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ - ଵଦାମି ତଵ ଦେଵର୍ଷେ ରହସ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହା ଗୋଘ୍ନୋ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ଦେବଋଷି, ମୁଁ ତୋତେ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ଗୋହତ୍ୟା, ବନ୍ଧୁଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ କ୍ରୂରାତ୍ମା ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଶତଂ କୁଲାନାମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, କ୍ରୁର ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶତାଧିକ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦୀପଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ସଂଵତ୍ସରପ୍ରମାଣସ୍ଯ ଵିଧିଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ଏହିପରି, ମୁଁ ଏବେ ତୋତେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀପବ୍ରତ, ଏହାର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ହେମଂତେ ପ୍ରଥମେ ମାସି ପ୍ରାପ୍ଯ ହ୍ଯେକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେମନ୍ତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ରହିବା ଉଚିତ।
ନଦୀସଂଗମତୀର୍ଥେଷୁ ତଡାଗେଷୁ ସରିତ୍ସୁ ଚ । ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ତତ୍ର ଗୃହେ ଵା ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍
ନଦୀ ସଙ୍ଗମ, ପବିତ୍ର ତୀର, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ନଦୀରେ, କିମ୍ବା ଘରେ ନିୟମିତ ମନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତୋଽହଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେ ତତ୍ସ୍ନାନଂ ଦେହି ମେ ସଦା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀରରେ ସ୍ନାନ କରିଛି; ସେଇ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ସଦା ମୋତେ ଦିଅ।
ସ୍ନାନମଂତ୍ରଃ । ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ପ୍ଯ କୃତଜପ୍ଯୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପଂଚାମୃତେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ତତୋ ଗଂଧୋଦକେନ ଚ
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଜପ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତୋଽସି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହିତୋ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର ଦେଵେଶ ଘୋରାତ୍ସଂସାରବଂଧନାତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆପଣ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ମଂତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵୈଦିକୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତଥା ପୌରାଣିକୈରପି
ତାପରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତୋ ଦେଵେତି ଗଂଧାଦି ପୌରୁଷେଣାପି ଵା ପୁନଃ । ନମୋ ମତ୍ସ୍ଯାଯ ଦେଵାଯ କୂର୍ମଦେଵାଯ ଵୈ ନମଃ
ଏହା ପରେ, 'ହେ ଦେବ' ବୋଲି, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ କିମ୍ବା ନିଜ ଶବ୍ଦରେ, 'ମତ୍ସ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୂର୍ମଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିବା।
ନମୋ ଵାରାହଦେଵାଯ ନରସିଂହାଯ ଵୈ ନମଃ । ନମୋଽସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧଦେଵାଯ କଲ୍କିନେ ଚ ନମୋନମଃ
'ବରାହଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନରସିଂହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କଲ୍କିଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିବା।
ନମୋଽସ୍ତୁ ରାମଦେଵାଯ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵାଯ ତେ ନମଃ । ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁଭ୍ଯଂ ଶି ରଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍ । କେଶଵାଦୀନି ନାମାନି ତୈର୍ଵା ସଂପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍
'ରାମଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିଷ୍ଣୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା; କିମ୍ବା କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା।
ଵନସ୍ପତିରସୋ ଦିଵ୍ଯଃ ସୁରଭିର୍ଗଂଧଵାଞ୍ଛୁଚିଃ । ଧୂପୋଽଯଂ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ତେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଧୂପଟି ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା; ହେ ଦେବଦେବ, ଏହାକୁ ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।