ଇଂଦ୍ରୋ ମୁକ୍ତଭୁଜୋଽପ୍ଯାସୀତ୍ତଦାନୀଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଏତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜନାଃ ସର୍ଵେ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟମାନସାଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଶଶଂସୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣବଲଂ ତେ ତୁ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ତତୋ ରାଜା ବହୁଧନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽଦଦନ୍ମହାନ୍
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ତାପରେ ମହାରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ।
ଚକ୍ରେ ଚାଵଭୃଥସ୍ନାନଂ ଯାଗାଂତେ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ଯଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହୋଦଯମ୍
ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏବେ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଚ୍ୟବନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହ।
ସ ମଯା କଥିତଃ ସର୍ଵସ୍ତପୋଯୋଗସମନ୍ଵିତଃ । ନମସ୍କୃତ୍ଵା ତପୋମୂର୍ତିମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜଯାଶିଷଃ
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ସହିତ, କହିଦେଲି। ଏହି ତପୋମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଅ।
ପ୍ରେଷଯ ତ୍ଵଂ ସପତ୍ନୀକଂ ରାମଯଜ୍ଞେ ମନୋରମେ । ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ତୁ କୁର୍ଵତୋର୍ଵାର୍ତାଂ ହଯଃ ପ୍ରାପାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ତୁମେ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଆନନ୍ଦମୟ ରାମୟଜ୍ଞକୁ ପଠାଅ। ଶେଷ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅଶ୍ୱ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଵିଦଧଦ୍ଵାଯୁଵେଗେନ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଖୁରଵିଲକ୍ଷିତାମ୍ । ଦୂର୍ଵାଂକୁରାନ୍ମୁଖାଗ୍ରେଣ ଚରଂସ୍ତତ୍ର ମହାଶ୍ରମେ
ବାୟୁର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲି, ଅଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ମାଟିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଶ୍ରମରେ ମୁହଁରେ ଦୂର୍ବା ତରୁଣ ଗଛ ଚରୁଥିଲେ।
ମୁନଯୋ ଯାଵଦାଦାଯ ଦର୍ଭାନ୍ସ୍ନାତୁଂ ଗତା ନଦୀମ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁସେନାଯାସ୍ତାପନଃ ଶୂରସଂମତଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁନିମାନେ ଦର୍ଭା ନେଇ ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃସେନାଙ୍କ ଦୁଃଖଦାତା ଏବଂ ସାହସୀମାନେ ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଠି ରହିଲେ।
ତାଵତ୍ପ୍ରାପ ମୁନେର୍ଵାସଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାତିଶୋଭିତମ୍ । ଗତ୍ଵା ତଦାଶ୍ରମେ ଵୀରୋ ଦଦର୍ଶ ଚ୍ଯଵନଂ ମୁନିମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ବୀର ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସୁକନ୍ଯାଯାଃ ସମୀପସ୍ଥଂ ତପୋମୂର୍ତିମିଵସ୍ଥିତମ୍ । ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ସ୍ଵାଭିଧାଂ ସମୁଦାହରନ୍
ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ, ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ତାଙ୍କର ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ନାମ କହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋହଂ ରଘୁପତେର୍ଭ୍ରାତା ଵାହସ୍ଯ ପାଲକଃ
ମୁଁ ରଘୁପତିଙ୍କ ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ରାଜାଙ୍କ ଅଶ୍ୱର ରକ୍ଷାକାରୀ।
ନମସ୍କରୋମି ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ମହାପାପୋପଶାଂତଯେ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ମହାପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ କହିଲେ—
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ତଵ କଲ୍ଯାଣଂ ଭୂଯାନ୍ନରଵରର୍ଷଭ । ଯଜ୍ଞଂ ପାଲଯମାନସ୍ଯ କୀର୍ତିସ୍ତେ ଵିପୁଲା ଭଵେତ୍
ଶତୃଘ୍ନ, ନରମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଯେପରି ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ବିଶାଳ ହେଉ।
ଚିତ୍ରଂ ପଶ୍ଯତ ଭୋ ଵିପ୍ରା ରାମୋଽପି ମଖକାରକଃ । ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାଦୀନି କୁର୍ଵଂତି ପାପନାଶନମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖନ୍ତୁ— ରାମ ଯେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକେ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ମହାପାତକସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରଦାରରତା ନରାଃ । ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣୋଦ୍ଯୁକ୍ତା ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଯଦି ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ପାଦପଦ୍ମସମୁତ୍ଥେନ ରେଣୁନା ଗ୍ରାଵମୂର୍ତିଭୃତ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଗୌତମାର୍ଧାଂଗୀ ଜାତା ମୋହନରୂପଧୃକ୍
ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି, ପାଷାଣ ଆକାରରେ ଥିବା ଗୌତମଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତୁରନ୍ତ ମୋହନୀ ରୂପ ଦେଇଦେଲା।
ମାମକୀଯସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ଧ୍ଯାନେନ ପ୍ରେମନିର୍ଭରା । ସର୍ଵପାତକରାଶିଂ ସା ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତା ସୁରୂପତାମ୍
ମୋ ରୂପର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇଲେ।
ଦୈତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ମନୋହାରିରୂପଂ ପ୍ରଧନମଣ୍ଡଲେ । ପଶ୍ଯଂତଃ ପ୍ରାପୁରେତସ୍ଯ ରୂପଂ ଵିକୃତିଵର୍ଜିତମ୍
ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ମହାସଭାରେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଯୋଗିନୋ ଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠା ଯେ ଯଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯୋଗମାସ୍ଥିତାଃ । ସଂସାରଭଯନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଯାତାଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଧନ୍ଯୋଽହମଦ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୋଭନମ୍ । ପଯୋଜଦଲନେତ୍ରାଂତଂ ସୁନସଂ ସୁଭ୍ରୁସୂନ୍ନତମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ଦେଖିବି— ପଦ୍ମଦଳ ନୟନ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭୃକୁଟି।
ସା ଜିହ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ନାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍ । କରୋତି ଵିପରୀତା ଯା ଫଣିନୋ ରସନା ସମା
ଯେ ଜିଭା ରଘୁନାଥଙ୍କ ନାମକୀର୍ତ୍ତନକୁ ଭକ୍ତିରେ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସାପର ଜିଭା ପରି ନୁହେଁ, ଯାହା ବିପରୀତ କାମ କରେ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତପଃପୁଣ୍ଯମଦ୍ଯ ପୂର୍ଣା ମନୋରଥାଃ । ଯଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ମୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଛି, ଆଜି ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ତତ୍ପାଦରେଣୁନା ସ୍ଵାଂଗଂ ପଵିତ୍ରଂ ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଚିତ୍ରତରଵାର୍ତାଭିଃ ପାଵଯେ ରସନାଂ ସ୍ଵକାମ୍
ତାଙ୍କର ପଦଧୂଳିରେ ମୁଁ ନିଜ ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରେଁ। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ମୁଁ ନିଜ ଜିଭାକୁ ପବିତ୍ର କରେଁ।
ଇତ୍ଯାଦି ରାମଚରଣସ୍ମରଣପ୍ରବୁଦ୍ଧ- ପ୍ରେମଵ୍ରଜପ୍ରସୃତଗଦ୍ଗଦଵାଗୁଦଶ୍ରୁଃ । ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ର ରଘୁପୁଂଗଵଧର୍ମମୂର୍ତେ ଭକ୍ତାନୁକଂପକସମୁଦ୍ଧର ସଂସୃତେର୍ମାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ରାମଙ୍କ ପଦସ୍ମରଣରେ ପ୍ରେମରେ ଭିଜି, ଗଳା ଭାବୁକ ଓ ଅଂଶୁ ଝରୁଥିବା, ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— ହେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୟାଳୁ, ମୋତେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
ଜଲ୍ପନ୍ନଶ୍ରୁକଲାପୂର୍ଣୋ ମୁନୀନାଂ ପୁରତସ୍ତଦା । ନାଜ୍ଞାସୀତ୍ତତ୍ର ପାରକ୍ଯଂ ନିଜଂ ଧ୍ଯାନେନ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି କହି, ଅଂଶୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ନେଇ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ କିଛି ବାହ୍ୟ ଜଗତ୍କୁ ଅନୁଭବ କଲେନି, ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ତଂ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ସ୍ଵାମିନ୍ନୋ ମଖସତ୍ତମଃ । କ୍ରିଯତାଂ ଭଵତା ପାଦରଜସା ସୁପଵିତ୍ରିତଃ
ଶତୃଘ୍ନ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ।"
ମହଦ୍ଭାଗ୍ଯଂ ରଘୁପତେର୍ଯଦ୍ଯୁଷ୍ମନ୍ମାନସାଂତରେ । ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଲୋକସୁପୂଜିତଃ
ଯଦି ରଘୁପତିଙ୍କର ଏହି ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ବସିଛି, ତେବେ ସେଇ ବିଶାଳ ବାହୁ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସପରୀଵାରଃ ସର୍ଵାଗ୍ନିପରିସଂଵୃତଃ । ଜଗାମ ଚ୍ଯଵନସ୍ତତ୍ର ପ୍ରମୋଦହ୍ରଦସଂପ୍ଲୁତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପରିବାର ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିଦେବତାଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଥିବା ଚ୍ୟବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାହାଁକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହନୂମାଂସ୍ତଂ ପଦାଯାଂତଂ ରାମଭକ୍ତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନିଜଗାଦାସୌ ଵଚୋ ଵିନଯସଂଯୁତଃ
ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମଭକ୍ତ ଏହି ମୁନି ପଦେପଦେ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେ ବିନୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵାମିନ୍କଥଯସି ତ୍ଵଂ ଚେନ୍ମହାପୁରୁଷସୁଂଦରମ୍ । ରାମଭକ୍ତଂ ମୁନିଵରଂ ନଯାମି ସ୍ଵପୁରୀମହମ୍
ସ୍ୱାମୀ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ରାମଭକ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ମହିମା କହନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସ୍ୱନଗରକୁ ନେଇଯିବି।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କପିଵୀରସ୍ଯ ଶତ୍ରୁହା । ଆଦିଦେଶ ହନୂମଂତଂ ଗଚ୍ଛ ପ୍ରାପଯତଂ ମୁନିମ୍
କପିବୀରଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ହନୁମାନ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଚାଲ, ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ଏଠାରେ ନେଇଆ।"