ଅନ୍ନଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ପାନଂ ଚୈଵାମୃତାସଵମ୍ । ଅଥାଦର୍ଶେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ଵିରଜୋଂବରମ୍
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ ଭଳି ପାନୀୟ ଦେଖିଲେ । ପରେ ଦର୍ପଣରେ ସେ ନିଜକୁ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ।
ତାଭିଃ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ କନ୍ଯାଭିର୍ବହୁମାନିତମ୍ । ହାରେଣ ଚ ମହାର୍ହେଣ ରୁଚକେନ ଚ ଭୂଷିତମ୍
ସେ କନ୍ୟାମାନେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ଓ ଚମକୁଥିବା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇଲେ ।
ନିଷ୍କଗ୍ରୀଵଂ ଵଲଯିନଂ କ୍ଵଣତ୍କାଂଚନନୂପୁରମ୍ । ଶ୍ରୋଣ୍ଯୋରଧ୍ଯସ୍ତଯା କାଂଚ୍ଯା କାଂଚନ୍ଯା ବହୁରତ୍ନଯା
ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ସୁନାର ମାଳା, ହାତରେ ବଳୟ ଓ ପାଏ ଝୁଣୁକି ଦେଉଥିବା ସୁନାର ନୂପୁର ଥିଲା । ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବ ଉପରେ ବହୁ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଥିଲା ।
ସୁଭ୍ରୁଵା ସୁଦତା ଶୁକ୍ଲସ୍ନିଗ୍ଧାପାଂଗେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ପଦ୍ମକୋଶସ୍ପୃଧା ନୀଲୈରଲକୈଶ୍ଚ ଲସନ୍ମୁଖମ୍
ସେ ତିକ୍ଷ୍ଣ ଭୌହ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଧଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମୁହଁ କଳା ଚୁଲିରେ ଘେରାଯାଇ ଥିଲା, ଯାହା ପଦ୍ମକୋଷ ସହ ତୁଳନୀୟ ।
ଯଦା ସସ୍ମାର ଦଯିତମୃଷୀଣାଂ ଵଲ୍ଲଭଂ ପତିମ୍ । ତତ୍ର ଚାସ୍ତେ ସହସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଋଷିମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିଲେ ।
ଭର୍ତୁଃ ପୁରସ୍ତାଦାତ୍ମାନଂ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରଵୃତଂ ତଦା । ନିଶାମ୍ଯ ତଦ୍ଯୋଗଗତିଂ ସଂଶଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜକୁ ହଜାର ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଯୋଗ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ସତାଂ କୃତ ମଲସ୍ନାନାଂ ଵିଭ୍ରାଜଂତୀମପୂର୍ଵଵତ୍ । ଆତ୍ମନୋ ବିଭ୍ରତୀଂ ରୂପଂ ସଂଵୀତରୁଚିରସ୍ତନୀମ୍
ପାପ ହୋଇ ନହୁଅଁଥିବା, ନୂତନ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା । ସେ ନିଜକୁ ଶୋଭା ଭରା ରୂପରେ, ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ ଅଂଶ ଢାକିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ସହସ୍ରେଣ ସେଵ୍ଯମାନାଂ ସୁଵାସସମ୍ । ଜାତଭାଵୋ ଵିମାନଂ ତଦାରୋହଯଦମିତ୍ରହନ୍
ହଜାର ଜଣ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ଏହିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ନଲୁପ୍ତମହିମା ପ୍ରିଯଯାନୁଷକ୍ତୋ । ଵିଦ୍ଯାଧରୀଭିରୁପଚୀର୍ଣଵପୁର୍ଵିମାନେ । ବଭ୍ରାଜ ଉତ୍କଚକୁମୁଦ୍ଗଣଵାନପୀଚ୍ଯ । ସ୍ତାରାଭିରାଵୃତ ଇଵୋଡୁପତିର୍ନଭଃସ୍ଥଃ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କ ମହିମା କେବେ ହ୍ରାସ ପାଇନି, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିଲେ । ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ । ବିମାନରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆକାଶରେ ତାରା ଓ ଧଳା କମଳ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ ।
ତେନାଷ୍ଟଲୋକପଵିହାରକୁଲାଚଲେଂଦ୍ର -। ଦ୍ରୋଣୀଷ୍ଵନଂଗସଖମାରୁତସୌଭଗାସୁ । ସିଦ୍ଧୈର୍ନୁତୋଦ୍ଯୁଧୁନିପାତଶିଵସ୍ଵନାସୁ । ରେମେ ଚିରଂ ଧନଦଵଲ୍ଲଲନାଵରୂଥୀ
ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ସହିତ ଅଷ୍ଟ ଦିଗନ୍ତର ପାହାଡ଼ ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ମୃଦୁ ବାତାସ ବହେ, ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେବା ଢୋଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନିରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧନଦା ରମଣୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ଵୈଶ୍ରଂଭକେ ସୁରଵନେ ନଂଦନେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକେ । ମାନସେ ଚୈତ୍ରରଥ୍ଯେ ଚ ସରେ ମେ ରାମଯା ରତଃ
ବୈଶ୍ରମ୍ଭକ ଦେବବନ, ନନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକ, ମାନସ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ ସେ ରାମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ତଯା କ୍ରୀଡମାନଃ ସର୍ଵତ୍ର ଧରଣୀତଲେ । ନାବୁଧ୍ଯତ ଗତାନବ୍ଦାଞ୍ଛତସଂଖ୍ଯା ପରୀମିତାନ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ, ଶତ ଶତ ବର୍ଷ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ହେଲା ନାହିଁ ।
ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥଵ ତଦ୍ଵିପ୍ରଃ ସ୍ଵକାଲପରିଵର୍ତିନୀମ୍ । ମନୋରଥୈଶ୍ଚ ସଂପୂର୍ଣାଂ ସ୍ଵସ୍ଯପ୍ରିଯତମାଂ ଵରାମ୍
ତାପରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ମୁନି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯିବା ବିଷୟ ଜାଣିଲେ ।
ନ୍ଯଵର୍ତତାଶ୍ରମଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପଯୋଷ୍ଣୀତୀରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ନିର୍ଵୈରଜଂ ତୁ ଜନତାସଂକୁଲଂ ମୃଗସେଵିତମ୍
ସେ ପୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ଯାହା ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦ୍ୱେଷ ଥିଲା ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ ଓ ମୃଗମାନେ ଚରୁଥିଲେ ।
ତତ୍ରାଵସତ୍ସ ସୁତପାଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଵେଦସମନ୍ଵିତୈଃ । ସେଵିତାଂଘ୍ରିଯୁଗୋ ନିତ୍ଯଂ ତତାପ ପରମଂ ତପଃ
ସେଠାରେ, ତାପସୀ ନିଜ ବେଦଜ୍ଞ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ବସିଥିଲେ । ସେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଚରଣ ସେବା ପାଉଥିଲେ ଓ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ।
କଦାଚିଦଥ ଶର୍ଯାତିର୍ଯଷ୍ଟୁମୈଚ୍ଛତ ଦେଵତାଃ । ତଦା ଚ୍ଯଵନମାନେତୁଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକାନ୍
ଏକଥର, ଶର୍ୟାତି ରାଜା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ । ସେତେବେଳେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେବକମାନେ ପଠାଇଲେ ।
ତୈରାହୂତୋ ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ମହାତପାଃ । ସୁକନ୍ଯଯା ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯା ସ୍ଵାଚାର ପରିନିଷ୍ଠଯା
ସେମାନେ ଡାକିଲାପରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜ ଚ୍ୟବନ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁକନ୍ୟା, ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସହିତ ଆସିଲେ ।
ଆଗତଂ ତଂ ମୁନିଵରଂ ପତ୍ନ୍ଯା ପୁତ୍ର୍ଯା ମହାଯଶାଃ । ଦଦର୍ଶ ଦୁହିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରୁଷଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ କନ୍ୟା ସହ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ ।
ରାଜା ଦୁହିତରଂ ପ୍ରାହ କୃତପାଦାଭିଵଂଦନାମ୍ । ଆଶିଷୋ ନ ପ୍ରଯୁଂଜାନୋ ନାତିପ୍ରୀତମନା ଇଵ
ରାଜା ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଥିଲେ, ସେଠି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମନରେ ଖୁସି ନଥିବା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତେ କିମିଦଂ ପତିସ୍ତ୍ଵଯା । ପ୍ରଲଂଭିତୋ ଲୋକନମସ୍କୃତୋ ମୁନିଃ । ତ୍ଵଯା ଜରାଗ୍ରସ୍ତମସଂମତଂ ପତିଂ । ଵିହାଯ ଜାରଂ ଭଜସେଽମୁମଧ୍ଵଗମ୍
ତୁମେ ଏହି କଣ କରିଛ? ପତି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଠକେଇଛ। ବୟସ୍କ ଏବଂ ବଡମାନେ ମନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା ପତିକୁ ଛାଡି, ଏହି ଭ୍ରମଣକାରୀ ପ୍ରେମିକକୁ ବାଛିଛ।
କଥଂ ମତିସ୍ତେଽଵଗତାନ୍ଯଥାସତାଂ କୁଲପ୍ରସୂତେଃ କୁଲଦୂଷଣଂ ତ୍ଵିଦମ୍ । ବିଭର୍ଷି ଜାରଂ ଯଦପତ୍ରପାକୁଲଂ ପିତୁଃ ସ୍ଵଭର୍ତୁଶ୍ଚ ନଯସ୍ଯଧସ୍ତମାମ୍
ଏମିତି ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ତୁମ ମନ କିପରି ଏପରି ଲଜ୍ଜାଜନକ କାମରେ ଲାଗିଗଲା? ଲଜ୍ଜା ନଥିବା ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ପ୍ରେମିକକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମେ ପିତା ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଛ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ପିତରଂ ସ୍ମଯମାନା ଶୁଚିସ୍ମିତା । ଉଵାଚ ତାତ ଜାମାତା ତଵୈଷ ଭୃଗୁନଂଦନଃ
ପିତା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶାନ୍ତ ହସରେ ଶୁଚିସ୍ମିତା କହିଲେ, 'ପିତା, ଏହି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ତୁମର ଜାମାତା।'
ଶଶଂସ ପିତ୍ରେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଯୋରୂପାଭିଲଂଭନମ୍ । ଵିସ୍ମିତଃ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତନଯାଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ
ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା, ବୟସ୍ ଓ ରୂପର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ। ପିତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ଝିଅକୁ ବାହୁଡେ ଧରିଲେ।
ସୋମେନାଯାଜଯଦ୍ଵୀରଂ ଗ୍ରହଂ ସୋମସ୍ଯ ଚାଗ୍ରହୀତ୍ । ଅସୋମପୋରପ୍ଯଶ୍ଵିନୋଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ସୋମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବୀର ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ସୋମର ହିସ୍ସା ଗ୍ରହଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଚ୍ୟବନ ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଇଁ ହିସ୍ସା ନେଇଲେ।
ଗ୍ରହଂ ତୁ ଗ୍ରାହଯାମାସ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ । ଵଜ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ତୁ ହଂତୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍
ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଚ୍ୟବନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ହିସ୍ସା ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଧରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅପଂକ୍ତିପାଵନୌ ଦେଵୌ କୁର୍ଵାଣଂ ପଂକ୍ତିଗୋଚରୌ । ଶକ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଃ ସ୍ଵହନନୋଦ୍ଯତମ୍
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅପବିତ୍ରଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁନି ଉପରେ ହାତ ଉଠାଇଥିବା ଦେଖିଲେ—
ହୁଂକାରମକରୋଦ୍ଧୀମାନ୍ସ୍ତଂଭଯାମାସ ତଦ୍ଭୁଜମ୍ । ଇଂଦ୍ରଃ ସ୍ତବ୍ଧଭୁଜସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ମାନଵୈଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି 'ହୁଁ' ଧ୍ୱନି କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତକୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହାତ ଅଚଳ ଦେଖିଲେ।
କୋପେନ ଶ୍ଵସମାନୋଽହିର୍ଯଥା ମଂତ୍ରନିଯଂତ୍ରିତଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ସ ମୁନିଂ ଶକ୍ରଃ ସ୍ତବ୍ଧବାହୁସ୍ତପୋନିଧିମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ମନ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ସାପ ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଚଳ ହାତରେ ମୁନି, ତପସ୍ୟାର ଧନକୁ, ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଭାଗଦାନଂ ଚ କୁର୍ଵଂତଂ ନିର୍ଭଯାଂତରମ୍ । କଥଯାମାସ ଭୋଃ ସ୍ଵାମିନ୍ଦୀଯତାମଶ୍ଵିନୋର୍ବଲି
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଭୟବିହୀନ ଭାବରେ ହିସ୍ସା ନେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ବଳି ଦିଅନ୍ତୁ।'
ମଯା ନ ଵାର୍ଯତେ ତାତ କ୍ଷମସ୍ଵାଘଂ ମହତ୍କୃତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ମୁନିଃ କୋପଂ ଜହୌ ତୂର୍ଣଂ କୃପାନିଧିଃ
'ମୁଁ ଏହାକୁ ବାରଣ କରୁନାହିଁ, ପିତା; ଦୟାକରି ଏହି ବଡ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦୟାମୟ ମୁନି ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଛାଡିଦେଲେ।