ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତ୍ପଦ୍ମରାଗାଗ୍ର୍ଯୈର୍ଵଜ୍ରଭିତ୍ତିଷୁ ନିର୍ମିତୈଃ । ଜୁଷ୍ଟଂ ଵିଚିତ୍ରଵୈତାନୈର୍ମୁକ୍ତାହାରାଵଲଂବିତୈଃ
ଚକ୍ଷୁସ୍ପତ୍ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଲଗାଇଥିବା ହୀରା ଦିଵାଲିରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଛାତା ଓ ମୁକ୍ତା ହାର ଝୁଲିଥିଲା।
ହଂସପାରାଵତଵ୍ରାତୈସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ନିକୂଜିତମ୍ । କୃତ୍ରିମାନ୍ମନ୍ଯମାନୈସ୍ତାନଧିରୁହ୍ଯାଧିରୁହ୍ଯ ଚ
ହଂସ ଓ ପାରାବତ ଦଳ ଏଠାଏଠି ଡାକୁଥିଲେ, ସେମାନେ କୃତ୍ରିମକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବି ଉପରେ ତଳେ ଉଡୁଥିଲେ।
ଵିହାରସ୍ଥାନଵିଶ୍ରାମ ସଂଵେଶ ପ୍ରାଂଗଣାଜିରୈଃ । ଯଥୋପଜୋଷଂ ରଚିତୈର୍ଵିସ୍ମାପନମିଵାତ୍ମନଃ
ବିହାର ସ୍ଥାନ, ବିଶ୍ରାମ ଜାଗା, ଶଯ୍ୟା ଘର, ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଓ ମଣ୍ଡପ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗଠିତ, ଏହା ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଉଥିଲା।
ଏଵଂ ଗୃହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତୀଂ ନାତିପ୍ରୀତେନ ଚେତସା । ସର୍ଵଭୂତାଶଯାଭିଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ତାଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଗୃହକୁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଜାଣିଥିବା ମୁନି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିମଜ୍ଜ୍ଯାସ୍ମିନ୍ହ୍ରଦେ ଭୀରୁ ଵିମାନମିଦମାରୁହ । ସୁଭ୍ରୂର୍ଭର୍ତୁଃ ସମାଦାଯ ଵଚଃ କୁଵଲଯେକ୍ଷଣା
‘ହେ ଭୟଭୀତେ, ଏହି ହ୍ରଦରେ ଡୁବିଯାଅ ଏବଂ ଏହି ମହଲକୁ ଚଢ଼ିଯାଅ; ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି ଓ କମଳ ନୟନି, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କର।’
ସରଜୋ ବିଭ୍ରତୀ ଵାସୋ ଵେଣୀଭୂତାଂଶ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧଜାନ୍ । ଅଂଗଂ ଚ ମଲପଂକେନ ସଂଛନ୍ନଂ ଶବଲସ୍ତନମ୍
ଧୂଳି ଲଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚୁଲି ବେଣୀ ହୋଇଥିଲା, ଦେହ ମାଟିରେ ଲପେଟା, ଅଂଶ ଚିତ୍ରିତ ଥିଲା, ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆଵିଵେଶ ସରସ୍ତତ୍ର ମୁଦା ଶିଵଜଲାଶଯମ୍ । ସାଂତଃସରସି ଵେଶ୍ମସ୍ଥାଃ ଶତାନି ଦଶକନ୍ଯକାଃ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଶୁଭ ଜଳର ଆଶ୍ରୟ। ହ୍ରଦ ଓ ଗୃହରେ ଦଶଟି ଶତ କନ୍ୟା ଥିଲେ।
ସର୍ଵାଃ କିଶୋରଵଯସୋ ଦଦର୍ଶୋତ୍ପଲଗଂଧଯଃ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମୁତ୍ଥାଯ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରାଂଜଲଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତେ ଯୁବତୀ ଥିଲେ, କମଳ ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିଲେ; ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ।
ଵଯଂ କର୍ମକରୀସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଶାଧି ନଃ କରଵାମ କିମ୍ । ସ୍ନାନେନ ତା ମହାର୍ହେଣ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମନସ୍ଵିନୀମ୍
‘ଆମେ ତୁମର ସେବିକା; ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସ୍ନାନ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।’
ଦୁକୂଲେ ନିର୍ମଲେ ନୂତ୍ନେ ଦଦୁରସ୍ଯୈ ଚ ମାନଦ । ଭୂଷଣାନି ପରାର୍ଘ୍ଯାନି ଵରୀଯାଂସି ଦ୍ଯୁମଂତି ଚ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନୂତନ, ଶୁଧ୍ଧ ଦୁକୂଳ ଦେଲେ, ହେ ମାନଦାତା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗହଣା ଦେଲେ।
ଅନ୍ନଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ପାନଂ ଚୈଵାମୃତାସଵମ୍ । ଅଥାଦର୍ଶେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ଵିରଜୋଂବରମ୍
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ ଭଳି ପାନୀୟ ଦେଖିଲେ । ପରେ ଦର୍ପଣରେ ସେ ନିଜକୁ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ।
ତାଭିଃ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ କନ୍ଯାଭିର୍ବହୁମାନିତମ୍ । ହାରେଣ ଚ ମହାର୍ହେଣ ରୁଚକେନ ଚ ଭୂଷିତମ୍
ସେ କନ୍ୟାମାନେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ଓ ଚମକୁଥିବା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇଲେ ।
ନିଷ୍କଗ୍ରୀଵଂ ଵଲଯିନଂ କ୍ଵଣତ୍କାଂଚନନୂପୁରମ୍ । ଶ୍ରୋଣ୍ଯୋରଧ୍ଯସ୍ତଯା କାଂଚ୍ଯା କାଂଚନ୍ଯା ବହୁରତ୍ନଯା
ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ସୁନାର ମାଳା, ହାତରେ ବଳୟ ଓ ପାଏ ଝୁଣୁକି ଦେଉଥିବା ସୁନାର ନୂପୁର ଥିଲା । ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବ ଉପରେ ବହୁ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଥିଲା ।
ସୁଭ୍ରୁଵା ସୁଦତା ଶୁକ୍ଲସ୍ନିଗ୍ଧାପାଂଗେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ପଦ୍ମକୋଶସ୍ପୃଧା ନୀଲୈରଲକୈଶ୍ଚ ଲସନ୍ମୁଖମ୍
ସେ ତିକ୍ଷ୍ଣ ଭୌହ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଧଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମୁହଁ କଳା ଚୁଲିରେ ଘେରାଯାଇ ଥିଲା, ଯାହା ପଦ୍ମକୋଷ ସହ ତୁଳନୀୟ ।
ଯଦା ସସ୍ମାର ଦଯିତମୃଷୀଣାଂ ଵଲ୍ଲଭଂ ପତିମ୍ । ତତ୍ର ଚାସ୍ତେ ସହସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଋଷିମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିଲେ ।
ଭର୍ତୁଃ ପୁରସ୍ତାଦାତ୍ମାନଂ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରଵୃତଂ ତଦା । ନିଶାମ୍ଯ ତଦ୍ଯୋଗଗତିଂ ସଂଶଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜକୁ ହଜାର ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଯୋଗ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ସତାଂ କୃତ ମଲସ୍ନାନାଂ ଵିଭ୍ରାଜଂତୀମପୂର୍ଵଵତ୍ । ଆତ୍ମନୋ ବିଭ୍ରତୀଂ ରୂପଂ ସଂଵୀତରୁଚିରସ୍ତନୀମ୍
ପାପ ହୋଇ ନହୁଅଁଥିବା, ନୂତନ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା । ସେ ନିଜକୁ ଶୋଭା ଭରା ରୂପରେ, ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ ଅଂଶ ଢାକିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ ।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ସହସ୍ରେଣ ସେଵ୍ଯମାନାଂ ସୁଵାସସମ୍ । ଜାତଭାଵୋ ଵିମାନଂ ତଦାରୋହଯଦମିତ୍ରହନ୍
ହଜାର ଜଣ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ଏହିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ନଲୁପ୍ତମହିମା ପ୍ରିଯଯାନୁଷକ୍ତୋ । ଵିଦ୍ଯାଧରୀଭିରୁପଚୀର୍ଣଵପୁର୍ଵିମାନେ । ବଭ୍ରାଜ ଉତ୍କଚକୁମୁଦ୍ଗଣଵାନପୀଚ୍ଯ । ସ୍ତାରାଭିରାଵୃତ ଇଵୋଡୁପତିର୍ନଭଃସ୍ଥଃ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କ ମହିମା କେବେ ହ୍ରାସ ପାଇନି, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିଲେ । ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ । ବିମାନରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆକାଶରେ ତାରା ଓ ଧଳା କମଳ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ ।
ତେନାଷ୍ଟଲୋକପଵିହାରକୁଲାଚଲେଂଦ୍ର -। ଦ୍ରୋଣୀଷ୍ଵନଂଗସଖମାରୁତସୌଭଗାସୁ । ସିଦ୍ଧୈର୍ନୁତୋଦ୍ଯୁଧୁନିପାତଶିଵସ୍ଵନାସୁ । ରେମେ ଚିରଂ ଧନଦଵଲ୍ଲଲନାଵରୂଥୀ
ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ସହିତ ଅଷ୍ଟ ଦିଗନ୍ତର ପାହାଡ଼ ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ମୃଦୁ ବାତାସ ବହେ, ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେବା ଢୋଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନିରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧନଦା ରମଣୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ ।
ଵୈଶ୍ରଂଭକେ ସୁରଵନେ ନଂଦନେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକେ । ମାନସେ ଚୈତ୍ରରଥ୍ଯେ ଚ ସରେ ମେ ରାମଯା ରତଃ
ବୈଶ୍ରମ୍ଭକ ଦେବବନ, ନନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକ, ମାନସ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ ସେ ରାମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ତଯା କ୍ରୀଡମାନଃ ସର୍ଵତ୍ର ଧରଣୀତଲେ । ନାବୁଧ୍ଯତ ଗତାନବ୍ଦାଞ୍ଛତସଂଖ୍ଯା ପରୀମିତାନ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ, ଶତ ଶତ ବର୍ଷ କେମିତି କଟିଗଲା ତାହା ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ହେଲା ନାହିଁ ।
ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥଵ ତଦ୍ଵିପ୍ରଃ ସ୍ଵକାଲପରିଵର୍ତିନୀମ୍ । ମନୋରଥୈଶ୍ଚ ସଂପୂର୍ଣାଂ ସ୍ଵସ୍ଯପ୍ରିଯତମାଂ ଵରାମ୍
ତାପରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ମୁନି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯିବା ବିଷୟ ଜାଣିଲେ ।
ନ୍ଯଵର୍ତତାଶ୍ରମଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପଯୋଷ୍ଣୀତୀରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ନିର୍ଵୈରଜଂ ତୁ ଜନତାସଂକୁଲଂ ମୃଗସେଵିତମ୍
ସେ ପୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ଯାହା ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦ୍ୱେଷ ଥିଲା ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ ଓ ମୃଗମାନେ ଚରୁଥିଲେ ।
ତତ୍ରାଵସତ୍ସ ସୁତପାଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଵେଦସମନ୍ଵିତୈଃ । ସେଵିତାଂଘ୍ରିଯୁଗୋ ନିତ୍ଯଂ ତତାପ ପରମଂ ତପଃ
ସେଠାରେ, ତାପସୀ ନିଜ ବେଦଜ୍ଞ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ବସିଥିଲେ । ସେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଚରଣ ସେବା ପାଉଥିଲେ ଓ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ।
କଦାଚିଦଥ ଶର୍ଯାତିର୍ଯଷ୍ଟୁମୈଚ୍ଛତ ଦେଵତାଃ । ତଦା ଚ୍ଯଵନମାନେତୁଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସେଵକାନ୍
ଏକଥର, ଶର୍ୟାତି ରାଜା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ । ସେତେବେଳେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେବକମାନେ ପଠାଇଲେ ।
ତୈରାହୂତୋ ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ମହାତପାଃ । ସୁକନ୍ଯଯା ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯା ସ୍ଵାଚାର ପରିନିଷ୍ଠଯା
ସେମାନେ ଡାକିଲାପରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜ ଚ୍ୟବନ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁକନ୍ୟା, ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସହିତ ଆସିଲେ ।
ଆଗତଂ ତଂ ମୁନିଵରଂ ପତ୍ନ୍ଯା ପୁତ୍ର୍ଯା ମହାଯଶାଃ । ଦଦର୍ଶ ଦୁହିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରୁଷଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ କନ୍ୟା ସହ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଥିଲେ ।
ରାଜା ଦୁହିତରଂ ପ୍ରାହ କୃତପାଦାଭିଵଂଦନାମ୍ । ଆଶିଷୋ ନ ପ୍ରଯୁଂଜାନୋ ନାତିପ୍ରୀତମନା ଇଵ
ରାଜା ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଥିଲେ, ସେଠି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମନରେ ଖୁସି ନଥିବା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତେ କିମିଦଂ ପତିସ୍ତ୍ଵଯା । ପ୍ରଲଂଭିତୋ ଲୋକନମସ୍କୃତୋ ମୁନିଃ । ତ୍ଵଯା ଜରାଗ୍ରସ୍ତମସଂମତଂ ପତିଂ । ଵିହାଯ ଜାରଂ ଭଜସେଽମୁମଧ୍ଵଗମ୍
ତୁମେ ଏହି କଣ କରିଛ? ପତି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଠକେଇଛ। ବୟସ୍କ ଏବଂ ବଡମାନେ ମନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା ପତିକୁ ଛାଡି, ଏହି ଭ୍ରମଣକାରୀ ପ୍ରେମିକକୁ ବାଛିଛ।