କଦାଚିନ୍ମନୁରୁଦ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଃ । ସକୁଟୁଂବୋ ଯଯୌ ରେଵାଂ ମହାବଲସମାଵୃତଃ
ଏକଥର, ମନୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପରିବାର ସହିତ ମହାବଳ ଦଳ ନେଇ ରେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ । ଦାନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରତୁଷ୍ଟଯେ
ସେଠାରେ, ବଡ଼ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵିଚରଂତୀ ସା ଵନମଧ୍ଯେ ଇତସ୍ତତଃ । ସଖୀଭିଃ ସହିତା ରମ୍ଯା ତପ୍ତହାଟକଭୂଷଣା
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ସଖୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏଠୁ ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵଲ୍ମୀକଂ ମହାତରୁସୁଶୋଭିତମ୍ । ନିମେଷୋନ୍ମେଷରହିତଂ ତେଜଃ କିଂଚିଦ୍ଦଦର୍ଶ ସା
ସେଠାରେ, ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଜହ୍ନପାଣି ଦେଖିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଅଳ୍ପ ଆଲୋକ ଅନ୍ଦୋଳନ ଓ ଝପକି ବିନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଶଲାକାଭିରତୁଦଦ୍ରୁଧିରଂ ସ୍ରଵତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଂଗଜା ଖେଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯତିଦୁଃଖିତା
ସେ ଛାଡ଼ି ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଲାଠି ଦେଇ ମାରିଲେ, ତେଣୁ ରକ୍ତ ବହିଲା; ଏହା ଦେଖି ରାଜାର କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ନ ଜନନ୍ଯୈ ତଥା ପିତ୍ରେ ଶଶଂସାଘେନ ଵିପ୍ଲୁତା । ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ସା ଶୁଶୋଚ ଭଯାତୁରା
ପାପରେ ଡୁବିଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ମା କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଭୟରେ, ସେ ନିଜେ ମନେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ତଦା ଭୂଶ୍ଚଲିତା ରାଜନ୍ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କା ପପାତ ହ । ଧୂମ୍ରା ଦିଶୋ ଭଵନ୍ସର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ପରିଵେଷିତଃ
ସେବେ, ରାଜା, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଏକ ଉଲ୍କା ପଡିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଗଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଆଲୋକର ଏକ ଚକ୍ର ଦେଖାଦେଲା।
ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ହଯା ନଷ୍ଟା ହସ୍ତିନୋ ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଧନଂ ନଷ୍ଟଂ ରତ୍ନଯୁତଂ କଲହୋଭୂନ୍ମିଥସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହୋଇଗଲା ହରାଇ, ବହୁତ ହାତୀ ମରିଗଲା, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଧନ ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦାଲୋକ୍ଯ ନୃପୋ ଭୀତଃ କିଂଚିଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ । ଜନାନପୃଚ୍ଛତ୍କେନାପି ମୁନଯେ ତ୍ଵପରାଧିତମ୍
ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କେଉଁ ସନ୍ତକୁ ଅପମାନ କରାଯାଇଛି?
ପାରଂପର୍ଯେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଯୌ ସୁଦୁଃଖିତସ୍ତତ୍ର ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନଃ
ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଝିଅର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଵୈ ତପୋନିଧିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହତା ତପସାଯୁତମ୍ । ସ୍ତୁତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଵର୍ଯ ଦଯାଂ କୁରୁ
ସେ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଭରିଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।'
ତସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗାଦାଯଂ ମୁନିଵର୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ତଵାତ୍ମଜାକୃତଂ ସର୍ଵମୁତ୍ପାତାଦ୍ଯମଵେହି ତତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମ ଝିଅ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା ଜାଣ।'
ତଵ ପୁତ୍ର୍ଯା ମହାରାଜ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିସ୍ଫୋଟନଂ କୃତମ୍ । ବହୁସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ଜାନତୀ ତ୍ଵାମୁଵାଚ ନ
ମହାରାଜ, ତୁମ ଝିଅ ଆଖିକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ଯାହାରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଗଲା; ସେ ତୁମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦିଯଂ ମହାଭୂପ ମହ୍ଯଂ ଦେଯା ଯଥାଵିଧି । ତତଶ୍ଚୋତ୍ପାତଶମନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ମହାଭୂପ, ତୁମେ ଯଥାଯଥି ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ପ୍ରଜ୍ଞାଚାକ୍ଷୁଷ ଆତ୍ମଜାମ୍ । ଦଦୌ କୁଲଵଯୋରୂପ ଶୀଲଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ରାଜା ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳ, ରୂପ, ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତା ଯଦା ନୃପେଣେଯଂ କନ୍ଯା କମଲଲୋଚନା । ତଦୋତ୍ପାତାଃ ଶମଂ ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିରୁଷୋଦ୍ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜା କମଳନୟନା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ରୋଷ ଶମିତ ହେଲା।
ରାଜା ଦତ୍ତ୍ଵାତ୍ମଜାଂ ତସ୍ମୈ ମୁନଯେ ତପସାଂନିଧେ । ପ୍ରାପ ସ୍ଵାଂ ନଗରୀଂ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖିତୋଽଯଂ ଦଯାଯୁତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ସେଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁଣି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଅଥର୍ଷିଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ମାନଵ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା । ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ହତାଶେଷ ପାତକୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତଯା
ସୁମତି କହିଲେ: ପରେ, ଋଷି ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମାନବୀ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ସା ମାନଵୀ ତଂ ଵରମାତ୍ମନଃ ପତିଂ । ନେତ୍ରେଣହୀନଂ ଜରସା ଗତୌଜସମ୍ । ସିଷେଵ ଏନଂ ହରିମେଧସୋତ୍ତମଂ । ନିଜେଷ୍ଟଦାତ୍ରୀଂ କୁଲଦେଵତାଂ ଯଥା
ସେଇ ମାନବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ପତି, ବୟସରେ ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଥିବା ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା, ହରିଭକ୍ତିଶୀଳ ମୁନିଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳଦେବୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଭଜାଯାଏ, ସେପରି ସେବା କଲେ।
ଶୂଶ୍ରୂଷତୀ ସ୍ଵଂ ପତିମିଂଗିତଜ୍ଞା । ମହାନୁଭାଵଂ ତପସାଂ ନିଧିଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ପରାଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ସତୀ ମନୋହରା । ଶଚୀ ଯଥା ଶକ୍ରନିଷେଵଣୋଦ୍ଯତା
ନିଜ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଧାମ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ସେ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ମନୋହରା ନାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେପରି ଶଚୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରେ।
ଚରଣୌ ସେଵତେ ତନ୍ଵୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତା । ରାଜପୁତ୍ରୀ ସୁଂଦରାଂଗୀ ଫଲମୂଲୋଦକାଶନା
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଦେହୀ ରାଜକୁମାରୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ପାଦ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଫଳ, କନ୍ଦ ଏବଂ ପାଣି ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯକରଣେ ତତ୍ପରା ପୂଜନେ ରତା । କାଲକ୍ଷେପଂ ପ୍ରକୁରୁତେ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତା
ସେ ସଦା ତାଙ୍କର କଥା ପାଳନରେ ଲାଗିଥିଲେ, ପୂଜାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ସମୟକୁ ସେବାରେ କାଟୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ କାମଂ ଦଂଭଂ ଚ ଦ୍ଵେଷଂ ଲୋଭମଘଂ ମଦମ୍ । ଅପ୍ରମତ୍ତୋଦ୍ଯତା ନିତ୍ଯଂ ଚ୍ଯଵନଂ ସମତୋଷଯତ୍
ସେ କାମନା, ଢୋଙ୍ଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଲୋଭ, ପାପ ଏବଂ ଅହଂକାର ଛାଡି, ସବୁବେଳେ ସଚେତନ ଏବଂ ଉତ୍ସାହୀ ରହି, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣା ସେଵାଂ ଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ମହାରାଜ ସା ଚ କାମଂ ମନସ୍ଯଧାତ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଶବ୍ଦ, ଦେହ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେବା କରି, ରାଜା, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ମନରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଦେଵଭିଷଜାଵାଗତାଵାଶ୍ରମେ ମୁନେଃ । ସ୍ଵାଗତେନ ସୁସଂଭାଵ୍ଯ ତଯୋଃ ପୂଜାଂ ଚକାର ସା
ଏକଥର ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଚିକିତ୍ସକ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ବାଗତ କରି, ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ।
ଶର୍ଯାତିକନ୍ଯାକୃତପୂଜନାର୍ଘ-। ପାଦ୍ଯାଦିନା ତୋଷିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତୀ । ତାଵୂଚତୁଃ ସ୍ନେହଵଶେନ ସୁଂଦରୌ । ଵରଂ ଵୃଣୁଷ୍ଵେତି ମନୋହରାଂଗୀମ୍
ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜାସମଗ୍ରୀ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି ଦୁଇଜଣ ସୁନ୍ଦର ଦେବତା ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ, 'ଓ ମନୋହରିଣୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚାହିଁନିଅ ।'
ତୁଷ୍ଟୌ ତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭିଷଜୌ ଦେଵାନାଂ ଵରଯାଚନେ । ମତିଂ ଚକାର ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରୀ ମତିମତାଂ ଵରା
ଦୁଇଜଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ଞାନବତୀ କନ୍ୟା କଣ ଚାହିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ ।
ପତ୍ଯଭିପ୍ରାଯମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଵାଚମୂଚେ ନୃପାତ୍ମଜା । ଦତ୍ତଂ ମେ ଚକ୍ଷୁଷୀ ପତ୍ଯୁର୍ଯଦି ତୁଷ୍ଟୌ ଯୁଵାଂ ସୁରୌ
ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ରାଜକନ୍ୟା କହିଲେ, 'ଯଦି ଦୁଇଁ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁକନ୍ଯା ଯା ମନୋହରମ୍ । ସତୀତ୍ଵଂ ଚ ଵିଲୋକ୍ଯେଦମୂଚତୁର୍ଭିଷଜାଂ ଵରୌ
ସୁକନ୍ୟାଙ୍କର ଏହି ମନୋହର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାବକୁ ଦେଖି, ଦୁଇଜଣ ଚିକିତ୍ସକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ତ୍ଵତ୍ପତିର୍ଯଦି ଦେଵାନାଂ ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞେ ଦଧାତ୍ଯସୌ । ଆଵଯୋରଧୁନା କୁର୍ଵଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ସ୍ଫୁଟଦର୍ଶନମ୍
'ତୁମର ପତି ଯଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅଁ ।'