ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ପପାତାଶୁ ଭସ୍ମୀଭୂତକଲେଵରଃ । ମାତା ତଦାର୍ଭକଂ ନୀତ୍ଵା ଜଗାମାଶ୍ରମମୁନ୍ମନାଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସହସା ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ମାଆ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଭୃଗୁର୍ଵହ୍ନିକୃତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୋପସମାକୁଲଃ । ଶଶାପ ସର୍ଵଭକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ଦୁଷ୍ଟାରିସୂଚକ
ଭୃଗୁ ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ ସବୁକିଛି ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ତେଣୁ ତିନି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସବୁକିଛି ଖାଇବା ଜନ୍ତୁ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଶତ୍ରୁତାର ଚିହ୍ନ ହେଉ।'
ତଦା ଶପ୍ତୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତୋ ଜଗ୍ରାହାଂଘ୍ର୍ଯାଶୁଶୁକ୍ଷଣିଃ । କୁରୁ ମେଽନୁଗ୍ରହଂ ସ୍ଵାମିନ୍କୃପାର୍ଣଵ ମହାମତେ
ଏହି ଶାପରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ସ୍ୱାମୀ, ଦୟାର ସାଗର, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।'
ମଯାନୃତଂ ଵଚୋଭୀତ୍ଯା କଥିତଂ ନ ଗୁରୁଦ୍ରୁହା । ତସ୍ମାନ୍ମମୋପରି କୃପାଂ କୁରୁ ଧର୍ମଶିରୋମଣେ
'ଭୟରେ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରି ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଧର୍ମର ମଣି, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।'
ତଦାନୁଗ୍ରହମାଧାଚ୍ଚ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଭଵାଞ୍ଛୁଚିଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ହୁତଭୁଜଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରୋ ମୁନିତାପସଃ
ତାପରେ, ତିନି ଦୟା କରି କହିଲେ, 'ତୁମେ ସବୁ ଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଚି ରୁହିବ।' ଏଭଳି ଦୟାରେ ଭରିଥିବା ମୁନି ଅଗ୍ନିଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗର୍ଭାଚ୍ଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଶୁଚିଃ । ଚକାର ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଦର୍ଭପାଣିଃ ସୁମଂଗଲଃ
ଗର୍ଭରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପୁଅ ପାଇଁ, ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦର୍ଭା ଧରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଚ୍ଯଵନାଚ୍ଚ୍ଯଵନଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵେ ତପସ୍ଵିନଃ । ଶନୈଃଶନୈଃ ସ ଵଵୃଧେ ଶୁକ୍ଲେ ପ୍ରତିପଦିଂଦୁଵତ୍
ଝରିପଡ଼ିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ସେଇ ପୁଅକୁ 'ଚ୍ୟବନ' ବୋଲି କହିଲେ; ସେ ଦୀରେ ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ବଢ଼େ।
ସ ଜଗାମ ତପଃ କର୍ତୁଂ ରେଵାଂ ଲୋକୈକପାଵନୀମ୍ । ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତୈଃ
ସେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ରେବା ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ସହିତ ଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମହାନ୍ । ଅଂସଯୋଃ କିଂଶୁକୌ ଜାତୌ ଵଲ୍ମୀକୋପରିଶୋଭିତୌ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଇ କାନ୍ଧରେ ଦୁଇଟି କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଉଠିଗଲା, ଜହ୍ନପାଣି ଉପରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ମୃଗା ଆଗତ୍ଯ ତସ୍ଯାଂଗେ କଂଡୂଂ ଵିଦଧୁରୁତ୍ସୁକାଃ । ନ କିଂଚିତ୍ସ ହି ଜାନାତି ଦୁର୍ଵାରତପସାଵୃତଃ
ହରିଣମାନେ ଆସି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦାଡ଼ି ଘସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ।
କଦାଚିନ୍ମନୁରୁଦ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଃ । ସକୁଟୁଂବୋ ଯଯୌ ରେଵାଂ ମହାବଲସମାଵୃତଃ
ଏକଥର, ମନୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପରିବାର ସହିତ ମହାବଳ ଦଳ ନେଇ ରେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ । ଦାନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରତୁଷ୍ଟଯେ
ସେଠାରେ, ବଡ଼ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵିଚରଂତୀ ସା ଵନମଧ୍ଯେ ଇତସ୍ତତଃ । ସଖୀଭିଃ ସହିତା ରମ୍ଯା ତପ୍ତହାଟକଭୂଷଣା
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ସଖୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏଠୁ ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵଲ୍ମୀକଂ ମହାତରୁସୁଶୋଭିତମ୍ । ନିମେଷୋନ୍ମେଷରହିତଂ ତେଜଃ କିଂଚିଦ୍ଦଦର୍ଶ ସା
ସେଠାରେ, ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଜହ୍ନପାଣି ଦେଖିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଅଳ୍ପ ଆଲୋକ ଅନ୍ଦୋଳନ ଓ ଝପକି ବିନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଶଲାକାଭିରତୁଦଦ୍ରୁଧିରଂ ସ୍ରଵତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଂଗଜା ଖେଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯତିଦୁଃଖିତା
ସେ ଛାଡ଼ି ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଲାଠି ଦେଇ ମାରିଲେ, ତେଣୁ ରକ୍ତ ବହିଲା; ଏହା ଦେଖି ରାଜାର କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ନ ଜନନ୍ଯୈ ତଥା ପିତ୍ରେ ଶଶଂସାଘେନ ଵିପ୍ଲୁତା । ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ସା ଶୁଶୋଚ ଭଯାତୁରା
ପାପରେ ଡୁବିଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ମା କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଭୟରେ, ସେ ନିଜେ ମନେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ତଦା ଭୂଶ୍ଚଲିତା ରାଜନ୍ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କା ପପାତ ହ । ଧୂମ୍ରା ଦିଶୋ ଭଵନ୍ସର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ପରିଵେଷିତଃ
ସେବେ, ରାଜା, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଏକ ଉଲ୍କା ପଡିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଗଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଆଲୋକର ଏକ ଚକ୍ର ଦେଖାଦେଲା।
ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ହଯା ନଷ୍ଟା ହସ୍ତିନୋ ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଧନଂ ନଷ୍ଟଂ ରତ୍ନଯୁତଂ କଲହୋଭୂନ୍ମିଥସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହୋଇଗଲା ହରାଇ, ବହୁତ ହାତୀ ମରିଗଲା, ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଧନ ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦାଲୋକ୍ଯ ନୃପୋ ଭୀତଃ କିଂଚିଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ । ଜନାନପୃଚ୍ଛତ୍କେନାପି ମୁନଯେ ତ୍ଵପରାଧିତମ୍
ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କେଉଁ ସନ୍ତକୁ ଅପମାନ କରାଯାଇଛି?
ପାରଂପର୍ଯେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଯୌ ସୁଦୁଃଖିତସ୍ତତ୍ର ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନଃ
ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଝିଅର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଵୈ ତପୋନିଧିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହତା ତପସାଯୁତମ୍ । ସ୍ତୁତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଵର୍ଯ ଦଯାଂ କୁରୁ
ସେ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଭରିଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।'
ତସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗାଦାଯଂ ମୁନିଵର୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ତଵାତ୍ମଜାକୃତଂ ସର୍ଵମୁତ୍ପାତାଦ୍ଯମଵେହି ତତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମ ଝିଅ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହା ଜାଣ।'
ତଵ ପୁତ୍ର୍ଯା ମହାରାଜ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିସ୍ଫୋଟନଂ କୃତମ୍ । ବହୁସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ଜାନତୀ ତ୍ଵାମୁଵାଚ ନ
ମହାରାଜ, ତୁମ ଝିଅ ଆଖିକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ, ଯାହାରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଗଲା; ସେ ତୁମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦିଯଂ ମହାଭୂପ ମହ୍ଯଂ ଦେଯା ଯଥାଵିଧି । ତତଶ୍ଚୋତ୍ପାତଶମନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ମହାଭୂପ, ତୁମେ ଯଥାଯଥି ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍; ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ପ୍ରଜ୍ଞାଚାକ୍ଷୁଷ ଆତ୍ମଜାମ୍ । ଦଦୌ କୁଲଵଯୋରୂପ ଶୀଲଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖିତ ରାଜା ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳ, ରୂପ, ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେଇ ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତା ଯଦା ନୃପେଣେଯଂ କନ୍ଯା କମଲଲୋଚନା । ତଦୋତ୍ପାତାଃ ଶମଂ ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିରୁଷୋଦ୍ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜା କମଳନୟନା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ରୋଷ ଶମିତ ହେଲା।
ରାଜା ଦତ୍ତ୍ଵାତ୍ମଜାଂ ତସ୍ମୈ ମୁନଯେ ତପସାଂନିଧେ । ପ୍ରାପ ସ୍ଵାଂ ନଗରୀଂ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖିତୋଽଯଂ ଦଯାଯୁତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ସେଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁଣି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଅଥର୍ଷିଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ମାନଵ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା । ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ହତାଶେଷ ପାତକୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତଯା
ସୁମତି କହିଲେ: ପରେ, ଋଷି ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମାନବୀ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ସା ମାନଵୀ ତଂ ଵରମାତ୍ମନଃ ପତିଂ । ନେତ୍ରେଣହୀନଂ ଜରସା ଗତୌଜସମ୍ । ସିଷେଵ ଏନଂ ହରିମେଧସୋତ୍ତମଂ । ନିଜେଷ୍ଟଦାତ୍ରୀଂ କୁଲଦେଵତାଂ ଯଥା
ସେଇ ମାନବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ପତି, ବୟସରେ ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଥିବା ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା, ହରିଭକ୍ତିଶୀଳ ମୁନିଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳଦେବୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଭଜାଯାଏ, ସେପରି ସେବା କଲେ।
ଶୂଶ୍ରୂଷତୀ ସ୍ଵଂ ପତିମିଂଗିତଜ୍ଞା । ମହାନୁଭାଵଂ ତପସାଂ ନିଧିଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ପରାଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ସତୀ ମନୋହରା । ଶଚୀ ଯଥା ଶକ୍ରନିଷେଵଣୋଦ୍ଯତା
ନିଜ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଧାମ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ସେ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ମନୋହରା ନାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେପରି ଶଚୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରେ।