ଵାସାଂସି ବହୁରତ୍ନାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସେଵକେଭ୍ଯୋଽସୌ ପ୍ରାଦାତ୍ତତ୍ର ମହାମତିଃ
ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ସେବକମାନେଁକୁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଲଗା ଜମା କପଡ଼ା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ଗମନମାରେଭେ ମଂତ୍ରିଭିର୍ବହୁଵିତ୍ତମୈଃ । ପତ୍ତିଭିର୍ଵାଜିଭିର୍ନାଗୈଃ ସଦଶ୍ଵୈରଥ କୋଟିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ବହୁ ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସହିତସ୍ତେନ ସୁମଦେନ ଧନୁର୍ଭୃତା । ଜଗାମ ମାର୍ଗେ ଵିହସନ୍ରଘୁନାଥପ୍ରତାପଭୃତ୍
ଶତୃଘ୍ନ, ସୁମଦ ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀ ସେନା ସହିତ ରାସ୍ତାରେ ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବହନ କରି ଯାଉଥିଲେ।
ପଯୋଷ୍ଣୀତୀରମାସାଦ୍ଯ ଜଗାମ ସ ହଯୋତ୍ତମଃ । ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଯୋଧା ଵୈ ହଯରକ୍ଷିଣଃ
ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷକମାନେ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଆଶ୍ରମାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନୃଷୀଣାଂ ସୁତପୋଭୃତାମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶୃଣ୍ଵାନୋ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ସେଠାଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣର ଉଦୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଏଷ ଧୀମାନ୍ହରିର୍ଯାତି ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ । ହରିଭିର୍ହରିଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ହରିଵର୍ଯାନୁଗୈର୍ମୁହୁଃ
ଏହି ଧୀର ହରି, ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାନର, ବାନରଭକ୍ତ ଓ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସହିତ ପୁନିପୁନି ଯାଉଛନ୍ତି।
ଇତି ଶୃଣ୍ଵଞ୍ଛୁଭା ଵାଚୋ ମୁନୀନାଂ ପରିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତୁତୋଷ ଭକ୍ତ୍ଯୁତ୍କଲିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଭୃତାଂ ମହାନ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଚାରିପାଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍କଳିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚାଶ୍ରମଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଜନଜଂତୁସମାକୁଲମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିହତାଶେଷା ମଂଗଲଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରହଵିର୍ଧୂମ ପଵିତ୍ରିତନଭୋଖିଲମ୍ । ମୁନିଵର୍ଯକୃତାନେକ ଯାଗଯୂପସୁଶୋଭିତମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ହବିର ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଅନେକ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ଦେଖି ଅଞ୍ଚଳ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଯତ୍ର ଗାଵସ୍ତୁ ହରିଣା ପାଲ୍ଯଂତେ ପାଲନୋଚିତାଃ । ମୂଷକା ନ ଖନଂତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବିଡାଲସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ବିଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବାନରମାନେ ଗାଁମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ମୁଷାମାନେ ବିଲାର ଭୟରେ ଗହ୍ୱର ଖୋଦନ୍ତି ନାହିଁ।
ମଯୂରୈର୍ନକୁଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡଂତି ଫଣିନୋନିଶମ୍ । ଗଜୈଃ ସିଂହୈର୍ନିତ୍ଯମତ୍ର ସ୍ଥୀଯତେ ମିତ୍ରତାଂ ଗତୈଃ
ଏଠାରେ ସାପମାନେ ମୟୂର ଓ ନିଉଲି ସହିତ ଦିନରାତି ଖେଳୁଛନ୍ତି; ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନେ ମିଳିତ ମିତ୍ରତାରେ ଏଠି ନିର୍ଭୟ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏଣାସ୍ତତ୍ରତ୍ଯ ନୀଵାରଭକ୍ଷଣେଷୁ କୃତାଦରାଃ । ନ ଭଯଂ କୁର୍ଵତେ କାଲାଦ୍ରକ୍ଷିତା ମୁନିଵୃଂଦକୈଃ
ଏଠାର ମୃଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ ଖାଇବାରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବାରୁ କାଳର ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି।
ଗାଵଃ କୁଂଭସମୋଧସ୍କା ନଂଦିନୀ ସମଵିଗ୍ରହାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଚରଣୋତ୍ଥେନ ରଜସେଲାଂ ପଵିତ୍ରିତାମ୍
ଏଠାର ଗାଈମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧର ଥନ ଓ ନନ୍ଦିନୀ ପରି ଦେହ ଥିବା, ତାଙ୍କର ପାଦର ଧୁଳିରେ ମାଟିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଛନ୍ତି।
ମୁନିଵର୍ଯାଃ ସମିତ୍ପାଣି ପଦ୍ମୈର୍ଧର୍ମକ୍ରିଯୋଚିତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛସୁମତିଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ରାମ ମଂତ୍ରିଣମ୍
ମହାନ ଋଷିମାନେ ହାତରେ ହୋମକାଠି ଓ ପଦ୍ମ ଧରି, ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ଦେଖି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପରାମର୍ଶଦାତା ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ସୁମତେ କସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ମୁନେର୍ଭାତି ପୁରୋଗତମ୍ । ନିର୍ଵୈରିଜଂତୁ ସଂସେଵ୍ଯଂ ମୁନିଵୃଂଦସମାକୁଲମ୍
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ହେ ସୁମତି, ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ, ଏହି ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମ କାହାର?
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ମୁନିଵାର୍ତାଂ ଚ ଵିଦଧାମି ପଵିତ୍ରତାମ୍ । ନିଜଂ ଵପୁସ୍ତଦୀଯାଭିର୍ଵାର୍ତାଭିର୍ଵର୍ଣନାଦିଭିଃ
ମୁଁ ଏହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣକୁ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏହାର ପବିତ୍ରତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କଥଯାମାସ ସଚିଵୋ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏପରି ମହାନ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସଚିବ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଵିଦ୍ଧି ମହାତାପସଶୋଭିତମ୍ । ନିର୍ଵୈରିଜଂତୁସଂକୀର୍ଣଂ ମୁନିପତ୍ନୀଭିରାଵୃତମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହା ଚ୍ୟବନ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମୁନିପତ୍ନୀମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଯୋଽସୌ ମହାମୁନିଃ ସ୍ଵର୍ଗଵୈଦ୍ଯଯୋର୍ଭାଗମାଦଧାତ୍ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵମହାଯଜ୍ଞେ ଶକ୍ରମାନଵିଭେଦନଃ
ଏହି ମହାମୁନି ଏକଥିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂଭୂବ ଯଜ୍ଞରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଭାଗ ଦେଇଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଭଙ୍ଗ କରି।
ମହାମୁନେଃ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ନ କେନାପି ସମାପ୍ଯତେ । ତପୋବଲସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଵେଦମୂର୍ତିଧରସ୍ଯ ହ
ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତି କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମାନୁଜୋ ଵାର୍ତାଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ । ସର୍ଵଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିଂ ଶକ୍ରମାନାଦିଭଂଜନମ୍
ଚ୍ୟବନ ମହାମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ସୁମତିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଧିକାର ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ସବୁ ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କଦାସୌ ଦସ୍ରଯୋର୍ଭାଗଂ ଚକାର ସୁରପଂକ୍ତିଷୁ । କିଂ କୃତଂ ଦେଵରାଜେନ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵ ମହାମଖେ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ସେ କେବେ ଦଶର ଭାଗ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଦେଇଥିଲେ? ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ କଣ କରିଥିଲେ?
ସୁମତିରୁଵାଚ। ବ୍ରହ୍ମଵଂଶେଽତିଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିର୍ଭୃଗୁରିତି ଶ୍ରୁତଃ । କଦାଚିଦ୍ଗତଵାନ୍ସାଯଂ ସମିଦାହରଣଂ ପ୍ରତି
ସୁମତି କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରେ ଭୃଗୁ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ଥିଲେ; ଏକ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ହୋମକାଠି ଆଣିବାକୁ ଗଲେ।
ତଦା ମଖଵିନାଶାଯ ଦମନୋ ରାକ୍ଷସୋ ବଲୀ । ଆଗତ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଜଗାଦେଦଂ ମହାଭଯକରଂ ଵଚଃ
ସେବେଳେ, ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦମନକ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କହିଲା।
କୁତ୍ରାସ୍ତି ମୁନିବଂଧୁଃ ସ କୁତ୍ର ତନ୍ମହିଲାନଘା । ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ରୋଷସମାକୁଲଃ
ସେ କହିଲା: 'ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଜୀବନ ସାଥି କେଉଁଠି?' ପୁନିପୁନି କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହୁଥିଲା।
ତଦାହୁତଵହୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଦ୍ଭଯମାଗତମ୍ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତଜ୍ଜାଯାମଂତର୍ଵତ୍ନୀମନିଂଦିତାମ୍
ତାବେଳେ ଅଗ୍ନି ଜାଣିଲେ ଯେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଆସିଛି, ତେଣୁ ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମ ଭିତରୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଜହାର ରାକ୍ଷସସ୍ତାଂ ତୁ ରୁଦଂତୀଂ କୁରରୀମିଵ । ଭୃଗୋ ରକ୍ଷପତେ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ନାଥ ତପୋନିଧେ
ସେ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଧରିନେଲା, ଏକ ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀ ପରି; ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, 'ହେ ଭୃଗୁ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!'
ଏଵଂ ଵଦଂତୀମାର୍ତାଂ ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନିରଗାଦ୍ବହିଃ । ଦୁଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯପ୍ରହାରେଣ ବୋଧଯନ୍ସ ଭୃଗୋଃ ସତୀମ୍
ଏପରି ଦୁଃଖରେ କହୁଥିବା ସତୀଙ୍କୁ ଧରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରେ ନେଲା, ଭୃଗୁଙ୍କ ସତୀକୁ କଠୋର କଥା କହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା।
ତତୋ ମହାଭଯତ୍ରସ୍ତୋ ଗର୍ଭଶ୍ଚୋଦରମଧ୍ଯତଃ । ପପାତ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନେତ୍ରୋ ଵୈଶ୍ଵାନର ଇଵାଂଗଜଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଭୟରେ ତରସି, ଗର୍ଭର ମଧ୍ୟରୁ ଶିଶୁଟି ଝରିପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କର ଆଖି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ମାନେ ଅଗ୍ନିଦେବତା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେନୋକ୍ତଂ ମା ଵ୍ରଜାଶୁ ତ୍ଵଂ ଭସ୍ମୀ ଭଵ ସୁଦୁର୍ମତେ । ନ ହି ସାଧ୍ଵୀ ପରାମର୍ଶଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରେଯୋଽଧିଯାସ୍ଯସି
ସେ ତାକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୃତ ଚାଲିଯିଅନି, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ମହିଳା, ତୁମେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଉ। ଯେହেতୁ ଅନୁଚିତ କାମ କରିଛ, ତୁମେ କେବେ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବ ନାହିଁ।'