ହଯରତ୍ନେନ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଵୀରୈଃ ସୁଶୋଭିତଃ । ରାଜ୍ଞା ପୁରସ୍କୃତୋ ରାଜା ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରାପ ମଂଦିରମ୍
ହୟରତ୍ନ ଓ ବୀରମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ରାଜାଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅର୍ଘାଦିଭିଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ରଘୁନାଥାନୁଜଂ ତଦା । ସର୍ଵଂ ସମର୍ପଯାମାସ ରାମଚଂଦ୍ରାଯ ଧୀମତେ
ତାପରେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ସ୍ଵାଗତସଂତୁଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରାହ ଭୂମିପଃ । ରଘୁନାଥକଥାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ତାପରେ, ରାଜା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଯିଏ ଆତିଥ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁମଦ ଉଵାଚ। କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ ରାମଃ ସର୍ଵଲୋକଶିରୋମଣିଃ । ଭକ୍ତରକ୍ଷାଵତାରୋଽଯଂ ମମାନୁଗ୍ରହକାରକଃ
ସୁମଦ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୁକୁଟମଣି ରାମ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ କୃପା କରିଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯା ଲୋକା ଇମେ ପୁର୍ଯାଂ ରଘୁନାଥମୁଖାଂବୁଜମ୍ । ଯେ ପିବଂତ୍ଯନିଶଂ ଚାକ୍ଷିପୁଟକୈଃ ପରିମୋଦିତାଃ
ଏହି ସହରର ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନିରନ୍ତର ନୟନରେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଅର୍ଥଜାତଂ ମଦୀଯଂ ଚ ନିତରାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । କୃତାର୍ଥଂ କୁଲଭୂମ୍ଯାଦି ଵସ୍ତୁଜାତଂ ମହାମତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତ୍ତି, କୁଳ ଓ ଭୂମିର ଧନ, ସବୁଠାରୁ ଏବେ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
କାମାକ୍ଷଯା ପ୍ରସାଦୋ ମେ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରଯା । ରଘୁନାଥମୁଖାଂଭୋଜଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେଦ୍ଯ ସକୁଟୁଂବକଃ
ମୋର ଇଚ୍ଛା ଶେଷ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ କୃପା ମିଳିଥିଲା; ଆଜି ମୁଁ ମୋର ପରିବାର ସହିତ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିପାରିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵୀରେ ତୁ ସୁମଦେ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମେ । ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥଯାମାସ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶୂରବୀର ସୁମଦ ରାଜାଙ୍କୁ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣର ଉଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଥାହେଲେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତ୍ଯ ରଘୁନାଥାନୁଜଃ ପରମ୍ । ଗଂତୁଂ ଚକାର ଧିଷଣାଂ ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାମତିଃ
ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ରହି, ରଘୁନାଥଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ରାଜା ସହିତ ଯିବାକୁ ମନସ୍କଲେ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁମଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାରାଜ୍ଞା ପୁଷ୍କଲେନାନୁମୋଦିତଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁମଦ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏହାକୁ ମହାରାଜା ଶତୃଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ଵାସାଂସି ବହୁରତ୍ନାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସେଵକେଭ୍ଯୋଽସୌ ପ୍ରାଦାତ୍ତତ୍ର ମହାମତିଃ
ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ସେବକମାନେଁକୁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଲଗା ଜମା କପଡ଼ା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ଗମନମାରେଭେ ମଂତ୍ରିଭିର୍ବହୁଵିତ୍ତମୈଃ । ପତ୍ତିଭିର୍ଵାଜିଭିର୍ନାଗୈଃ ସଦଶ୍ଵୈରଥ କୋଟିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ବହୁ ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ରଥ ସହିତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସହିତସ୍ତେନ ସୁମଦେନ ଧନୁର୍ଭୃତା । ଜଗାମ ମାର୍ଗେ ଵିହସନ୍ରଘୁନାଥପ୍ରତାପଭୃତ୍
ଶତୃଘ୍ନ, ସୁମଦ ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀ ସେନା ସହିତ ରାସ୍ତାରେ ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବହନ କରି ଯାଉଥିଲେ।
ପଯୋଷ୍ଣୀତୀରମାସାଦ୍ଯ ଜଗାମ ସ ହଯୋତ୍ତମଃ । ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଯୋଧା ଵୈ ହଯରକ୍ଷିଣଃ
ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷକମାନେ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଆଶ୍ରମାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନୃଷୀଣାଂ ସୁତପୋଭୃତାମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶୃଣ୍ଵାନୋ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ସେଠାଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣର ଉଦୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଏଷ ଧୀମାନ୍ହରିର୍ଯାତି ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ । ହରିଭିର୍ହରିଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ହରିଵର୍ଯାନୁଗୈର୍ମୁହୁଃ
ଏହି ଧୀର ହରି, ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାନର, ବାନରଭକ୍ତ ଓ ବାନରମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସହିତ ପୁନିପୁନି ଯାଉଛନ୍ତି।
ଇତି ଶୃଣ୍ଵଞ୍ଛୁଭା ଵାଚୋ ମୁନୀନାଂ ପରିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତୁତୋଷ ଭକ୍ତ୍ଯୁତ୍କଲିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଭୃତାଂ ମହାନ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଚାରିପାଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍କଳିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚାଶ୍ରମଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଜନଜଂତୁସମାକୁଲମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିହତାଶେଷା ମଂଗଲଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରହଵିର୍ଧୂମ ପଵିତ୍ରିତନଭୋଖିଲମ୍ । ମୁନିଵର୍ଯକୃତାନେକ ଯାଗଯୂପସୁଶୋଭିତମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ହବିର ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଅନେକ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ଦେଖି ଅଞ୍ଚଳ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଯତ୍ର ଗାଵସ୍ତୁ ହରିଣା ପାଲ୍ଯଂତେ ପାଲନୋଚିତାଃ । ମୂଷକା ନ ଖନଂତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବିଡାଲସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ବିଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବାନରମାନେ ଗାଁମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ମୁଷାମାନେ ବିଲାର ଭୟରେ ଗହ୍ୱର ଖୋଦନ୍ତି ନାହିଁ।
ମଯୂରୈର୍ନକୁଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡଂତି ଫଣିନୋନିଶମ୍ । ଗଜୈଃ ସିଂହୈର୍ନିତ୍ଯମତ୍ର ସ୍ଥୀଯତେ ମିତ୍ରତାଂ ଗତୈଃ
ଏଠାରେ ସାପମାନେ ମୟୂର ଓ ନିଉଲି ସହିତ ଦିନରାତି ଖେଳୁଛନ୍ତି; ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନେ ମିଳିତ ମିତ୍ରତାରେ ଏଠି ନିର୍ଭୟ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏଣାସ୍ତତ୍ରତ୍ଯ ନୀଵାରଭକ୍ଷଣେଷୁ କୃତାଦରାଃ । ନ ଭଯଂ କୁର୍ଵତେ କାଲାଦ୍ରକ୍ଷିତା ମୁନିଵୃଂଦକୈଃ
ଏଠାର ମୃଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ ଖାଇବାରେ ଲାଗିଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବାରୁ କାଳର ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି।
ଗାଵଃ କୁଂଭସମୋଧସ୍କା ନଂଦିନୀ ସମଵିଗ୍ରହାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଚରଣୋତ୍ଥେନ ରଜସେଲାଂ ପଵିତ୍ରିତାମ୍
ଏଠାର ଗାଈମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧର ଥନ ଓ ନନ୍ଦିନୀ ପରି ଦେହ ଥିବା, ତାଙ୍କର ପାଦର ଧୁଳିରେ ମାଟିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଛନ୍ତି।
ମୁନିଵର୍ଯାଃ ସମିତ୍ପାଣି ପଦ୍ମୈର୍ଧର୍ମକ୍ରିଯୋଚିତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛସୁମତିଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ରାମ ମଂତ୍ରିଣମ୍
ମହାନ ଋଷିମାନେ ହାତରେ ହୋମକାଠି ଓ ପଦ୍ମ ଧରି, ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ଦେଖି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ପରାମର୍ଶଦାତା ସୁମତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ସୁମତେ କସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ମୁନେର୍ଭାତି ପୁରୋଗତମ୍ । ନିର୍ଵୈରିଜଂତୁ ସଂସେଵ୍ଯଂ ମୁନିଵୃଂଦସମାକୁଲମ୍
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ହେ ସୁମତି, ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ, ଏହି ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରମ କାହାର?
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ମୁନିଵାର୍ତାଂ ଚ ଵିଦଧାମି ପଵିତ୍ରତାମ୍ । ନିଜଂ ଵପୁସ୍ତଦୀଯାଭିର୍ଵାର୍ତାଭିର୍ଵର୍ଣନାଦିଭିଃ
ମୁଁ ଏହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣକୁ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏହାର ପବିତ୍ରତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କଥଯାମାସ ସଚିଵୋ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏପରି ମହାନ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସଚିବ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଵିଦ୍ଧି ମହାତାପସଶୋଭିତମ୍ । ନିର୍ଵୈରିଜଂତୁସଂକୀର୍ଣଂ ମୁନିପତ୍ନୀଭିରାଵୃତମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ଏହା ଚ୍ୟବନ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମୁନିପତ୍ନୀମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଯୋଽସୌ ମହାମୁନିଃ ସ୍ଵର୍ଗଵୈଦ୍ଯଯୋର୍ଭାଗମାଦଧାତ୍ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵମହାଯଜ୍ଞେ ଶକ୍ରମାନଵିଭେଦନଃ
ଏହି ମହାମୁନି ଏକଥିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂଭୂବ ଯଜ୍ଞରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଭାଗ ଦେଇଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଭଙ୍ଗ କରି।
ମହାମୁନେଃ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ନ କେନାପି ସମାପ୍ଯତେ । ତପୋବଲସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଵେଦମୂର୍ତିଧରସ୍ଯ ହ
ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତି କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।