କରିଷ୍ଯତ୍ଯଶ୍ଵମେଧଂ ହି ସର୍ଵସଂଭାରଶୋଭିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାଵୀରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ,
ପାଲଯନ୍ହଯମାଯାସ୍ଯତ୍ଯତ୍ର ଵୀରାଦିଭିର୍ଵୃତଃ । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ସମର୍ପ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯମୃଦ୍ଧଂ ଧନାଦିକମ୍
ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ତାଙ୍କୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିବା।
ପାଲଯିଷ୍ଯସି ଯୋଧୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଧନୁର୍ଧାରିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ । ତତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭ୍ରମିଷ୍ଯସି ମହାମତେ
ତାପରେ, ତୁମ ନିଜ ସେନା ଓ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବ। ପରେ, ମହାବୁଧିମାନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବ।
ତତୋ ରାମଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରେଶାଦିସେଵିତମ୍ । ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପାଂ ଯୋଗିଭିର୍ଯମସାଧନୈଃ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁ ମୁକ୍ତି ଯୋଗୀମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ପାଆନ୍ତି, ସେହି ମୁକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ।
ତାଵତ୍କାଲମିହସ୍ଥାସ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ରାମହଯାଗମଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗଂତାସ୍ମି ପରମଂ ପଦମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କର ଅଶ୍ୱ ଏଠାକୁ ଆସିନଥାଏ। ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ନେଇଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତା । ସୁମଦୋଽପ୍ଯହିଚ୍ଛତ୍ରାଯାଂ ଶତ୍ରୂନ୍ହତ୍ଵା ନୃପୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସୁମଦା ମଧ୍ୟ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ରାଜା ହେଲେ।
ଏଷ ରାଜା ସମର୍ଥୋଽପି ବଲଵାହନସଂଯୁତଃ । ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ତେ ଵାହଂ ମହାମାଯାସୁଶିକ୍ଷିତଃ
ଏହି ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଳବାହିନୀ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମାୟାର କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଥିବାରୁ ତୁମର ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରୀ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହଯମେଧହଯୋତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚ ସର୍ଵୈର୍ମହାରାଜୈଃ ସେଵିତାଂଘ୍ରିଂ ମହାମତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞାଘୋଡ଼ା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଶୁଣିବେ, ଏବଂ ତୁମେ, ମହାବୁଧିମାନ, ସମସ୍ତ ମହାରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଛ,
ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାଜା ସୁମଦନାମଧୃକ୍ । ଅଧୁନାତନ୍ମହାରାଜ ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରତାପତଃ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ରାଜା ସୁମଦା ତୁମକୁ ସବୁକିଛି ଦେଇଦେବେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ମହାରାଜା, ଏହା ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରଭାବରୁ ହେଉଛି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵୃତ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁମଦସ୍ଯ ମହାଯଶାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚୋଵାଚ ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ବଲୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ସୁମଦାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅହିଚ୍ଛତ୍ରାପତିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵଗଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ସଭାଯାଂ ସୁଖମାସ୍ତେ ଯୋ ବହୁରାଜନ୍ଯସେଵିତଃ
ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ନାୟକ, ନିଜ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ମହାସଭାରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ ସୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦଵିଦୁଷୋ ଵୈଶ୍ଯା ଧନସମୃଦ୍ଧଯଃ । ରାଜାନଂ ପର୍ଯୁପାସଂତେ ସୁମଦଂଶୋ ଭଯାନ୍ଵିତମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସୁମଦାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି।
ଵେଦଵିଦ୍ଯାଵିନୋଦେନ ନ୍ଯାଯିନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵରାଃ । ଆଶୀର୍ଵଦଂତି ତଂ ଭୂପଂ ସର୍ଵଲୋକୈକରକ୍ଷକମ୍
ବେଦ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଦକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଭୂପତିକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ କଶ୍ଚିଦାଗତ୍ଯ ନୃପତିଂ ଜଗୌ । ସ୍ଵାମିନ୍ନ ଜାନେ କସ୍ଯାସ୍ତି ହଯଃ ପତ୍ରଧରୋଂଽତିକେ
ଏହି ସମୟରେ କେହି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଖୁର ଥିବା ଘୋଡ଼ା କାହାର ଅଟେ, ମୁଁ ଜାଣିନି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସେଵକଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସତ୍ଵରଃ । ଜାନୀହି କସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽଯମଶ୍ଵୋ ମମ ପୁରାଂତିକେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ— 'ଯାଅ, ଏହି ମୋ ସହର ନିକଟରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାଟି କେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ଅଟେ, ଜାଣି ଆସ।'
ଗତ୍ଵାଥ ସେଵକସ୍ତତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୃତ୍ତାଂତମାଦିତଃ । ନିଵେଦଯାମାସ ନୃପଂ ମହାରାଜନ୍ଯସେଵିତମ୍
ସେବକ ଶିଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭରୁ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ମହାରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯିଏ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମହାମନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ହଯଂ ନିତ୍ଯମନୁସ୍ମରନ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ଜନଂ ସର୍ଵଂ ରାଜାଵିଶାରଦଃ
ଏହା ଶୁଣି, ଏହି ଘୋଡ଼ା ରଘୁନାଥଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ମନେ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଲୋକା ମଦୀଯାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲାଃ । ତୋରଣାଦୀନି ଗେହେଷୁ ମଂଗଲାନି ସୃଜଂତ୍ଵିହ
ମୋ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଘରେ ତୋରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଲଙ୍କାର କରନ୍ତୁ।
କନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶୋ ରମ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଗଜୋପରିସମାରୂଢା ଯାଂତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଂମୁଖମ୍
ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ, ସମସ୍ତ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାଦିସର୍ଵମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ଯଯୌ ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମହିଷ୍ଯାଦିପରିଵାରସମାଵୃତଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ନିଜେ, ପୁଅ, ପଉତି, ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚାଲିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସୁମହାମାତ୍ଯୈଃ ସୁଭଟୈଃ ପୁଷ୍କଲାଦିଭିଃ । ସଂଯୁତୋ ଭୂପତିଂ ଵୀରଂ ଦଦର୍ଶ ସୁମଦାଭିଧମ୍
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ସୁସଜ୍ଜିତ ସେନାପତି ଓ ପୁଷ୍କଳ ଆଦିଙ୍କ ସହିତ, ସୁମଦା ନାମକ ବୀର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ହସ୍ତିଭିଃ ସାଦିସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପତ୍ତିଭିଃ ପରତାପନୈଃ । ଵାଜିଭିର୍ଭୂଷିତୈର୍ଵୀରୈଃ ସଂଯୁତଂ ଵୀରଶୋଭିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ହାତୀ ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପଦାତି, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସିଥିବା ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ବୀରତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଅଥାଗତ୍ଯ ମହାରାଜଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନତଵାନ୍ମୁଦା । ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମି ସତ୍କୃତଂ ଚ କୃତଂ ଵପୁଃ
ତାପରେ, ମହାରାଜା ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ, ଏବଂ ମୋତେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି।'
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୃହାଣାଶୁ ମହାରାଜୋପଶୋଭିତମ୍ । ମହାମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାଦି ମହାଧନସୁପୂରିତମ୍
ମହାରାଜ, ଏହି ରାଜ୍ୟଟି ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏହା ମହାମାଣିକ୍ୟ, ମୁକ୍ତା ଓ ବହୁତ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ୍ଵାମିଂଶ୍ଚିରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେଽହଂ ହଯସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି । କାମାକ୍ଷାକଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ଜାତଂ ସଂପ୍ରତି ତତ୍ତଥା
ସ୍ୱାମୀ, ଘୋଡ଼ା ଆସିବାକୁ ଆମେ ବହୁତ ଦିନ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି; କାମାକ୍ଷା ଯେଉଁ କଥା ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, ଏବେ ସେହିଠିକ ଘଟିଛି।
ଵିଲୋକଯ ପୁରଂ ମହ୍ଯଂ କୃତାର୍ଥାନ୍କୁରୁ ମାନଵାନ୍ । ପାଵଯାସ୍ମତ୍କୁଲଂ ସର୍ଵଂ ରାମାନୁଜ ମହୀପତେ
ମୋ ସହରକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାରୋହଯାମାସ କୁଂଜରଂ ଚଂଦ୍ରସୁପ୍ରଭମ୍ । ପୁଷ୍କଲଂ ଚ ମହାଵୀରଂ ତଥା ସ୍ଵଯମଥାରୁହତ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଚାଁଦ୍ରପ୍ରଭା ହାତୀ ଆଣିଲେ, ପୁଷ୍କଳ ନାମକ ବୀରଙ୍କୁ ବସାଇଲେ ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଭେରୀପଣଵତୂର୍ଯାଣାଂ ଵୀଣାଦୀନାଂ ସ୍ଵନସ୍ତଦା । ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ସ୍ମ ମହାରାଜ ସୁମଦେନ ପ୍ରଣୋଦିତଃ
ସେ ସମୟରେ, ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ତୁରୀ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି, ସୁମଦାଙ୍କ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
କନ୍ଯାଃ ସମାଗତ୍ଯ ମହାନରେଂଦ୍ରଂ -। ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଂଦ୍ରାଦିକସେଵିତାଂଘ୍ରିମ୍ । କରିସ୍ଥିତା ମୌକ୍ତିକଵୃଂଦସଂଘୈ-। ର୍ଵର୍ଧାପଯାମାସୁରିନପ୍ରଯୁକ୍ତାଃ
ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହାତୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ମୁକ୍ତାମାଳାର ଗୁଛି ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପାଦସେବା କରନ୍ତି, ସେ ମହାରାଜ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଶନୈଃଶନୈଃ ସମାଗତ୍ଯ ପୁରୀମଧ୍ଯେ ଜନୈର୍ମୁଦା । ଵର୍ଧାପିତୋ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ ତୋରଣାଦିକଭୂଷିତମ୍
ଧୀରେ ଧୀରେ ସହର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ସେ ତୋରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଲଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।