ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଖେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଂଶୁଭିଃ ପ୍ରତପନ୍ମହୀମ୍ । ତ୍ଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵସୁଧାସଂସ୍ଥଂ ରସଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ଵିମୁଂଚତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ତୀବ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପିତ କରେ; ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଭୂମିରୁ ରସ ଉଠାଏ ଓ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଅଂତର୍ବହିଃ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଲୋକାନାଂ ପ୍ରକରୋତୁ ଶମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତାପାନ୍ମହାଦେଵି ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି, ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ମହାଦେବୀ, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯା ତ୍ଵଂ ମହାମାଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକୈକପାଲିନଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ସୃଜସୀଦଂ ତ୍ଵଂ ପାଲଯସ୍ଯପି ମୋହିନି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାମାୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକୀ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି କର, ଓ ମୋହିନୀ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵେ ସୁରାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ସୁଖମଯଂତି ଵୈ । ମାଂ ପାଲଯ କୃପାନାଥେ ଵଂଦିତେ ଭକ୍ତଵଲ୍ଲଭେ
ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସିଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଦୟାମୟୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜିତା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା।
ରକ୍ଷ ମାଂ ସେଵକଂ ମାତସ୍ତ୍ଵଦୀଯଚରଣାରଣମ୍ । କୁରୁ ମେ ଵାଂଛିତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ମହାପୁରୁଷପୂର୍ଵଜେ
ମାଆ, ମୁଁ ତୁମର ସେବକ, ତୁମର ପାଦ ମୋ ଆଶ୍ରୟ; ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ପୂଜିଥିବା ପ୍ରାଚୀନା।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ତୁଷ୍ଟା ଜଗନ୍ମାତା ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଭକ୍ତଂ ସୁମଦଂ ତପସା କୃଶଦେହିନମ୍
ସୁମତି କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ଜଗତ୍ଜନନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ସୁମଦାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଵର ଚାହିଅ'।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁମଦୋ ନୃପଃ । ଵଵ୍ରେ ନିଜଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ହତଦୁର୍ଜନକଂଟକମ୍
ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ରାଜା ସୁମଦା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜର ହାରାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ପୁନଃ ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ମହେଶୀଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଭକ୍ତିମଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀମ୍ । ପ୍ରାଂତେ ମୁକ୍ତିଂ ତୁ ସଂସାରଵାରିଧେସ୍ତାରିଣୀଂ ପୁନଃ
ସେ ମହାଦେବୀଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଶେଷରେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗିଲେ।
କାମାକ୍ଷୋଵାଚ। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ସୁମଦ ସର୍ଵତ୍ରହତକଂଟକମ୍ । ମହିଲାରତ୍ନସଂଜୁଷ୍ଟପାଦପଦ୍ମଦ୍ଵଯୋ ଭଵ
କାମାକ୍ଷୀ କହିଲେ: 'ସୁମଦା, ତୁମର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଅ। ତୁମ ପାଦପଦ୍ମ ମହିଳାମାଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରତ୍ନମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।'
ତତଵୈରିପରାଭୂତିର୍ମାଭୂଯାତ୍ସୁମଦାଭିଧ । ଯଦା ତୁ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ରଘୁନାଥୋ ମହାଯଶାଃ
ସୁମଦା, ତୁମ ପ୍ରତି କେବେ ବି ପରାଜୟ ଆସୁନାହୁଁ। ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଘୁନାଥ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ,
କରିଷ୍ଯତ୍ଯଶ୍ଵମେଧଂ ହି ସର୍ଵସଂଭାରଶୋଭିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାଵୀରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ,
ପାଲଯନ୍ହଯମାଯାସ୍ଯତ୍ଯତ୍ର ଵୀରାଦିଭିର୍ଵୃତଃ । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ସମର୍ପ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯମୃଦ୍ଧଂ ଧନାଦିକମ୍
ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ତାଙ୍କୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିବା।
ପାଲଯିଷ୍ଯସି ଯୋଧୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଧନୁର୍ଧାରିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ । ତତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭ୍ରମିଷ୍ଯସି ମହାମତେ
ତାପରେ, ତୁମ ନିଜ ସେନା ଓ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବ। ପରେ, ମହାବୁଧିମାନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବ।
ତତୋ ରାମଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରେଶାଦିସେଵିତମ୍ । ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପାଂ ଯୋଗିଭିର୍ଯମସାଧନୈଃ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁ ମୁକ୍ତି ଯୋଗୀମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ପାଆନ୍ତି, ସେହି ମୁକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ।
ତାଵତ୍କାଲମିହସ୍ଥାସ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ରାମହଯାଗମଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗଂତାସ୍ମି ପରମଂ ପଦମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କର ଅଶ୍ୱ ଏଠାକୁ ଆସିନଥାଏ। ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ନେଇଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତା । ସୁମଦୋଽପ୍ଯହିଚ୍ଛତ୍ରାଯାଂ ଶତ୍ରୂନ୍ହତ୍ଵା ନୃପୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସୁମଦା ମଧ୍ୟ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ରାଜା ହେଲେ।
ଏଷ ରାଜା ସମର୍ଥୋଽପି ବଲଵାହନସଂଯୁତଃ । ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ତେ ଵାହଂ ମହାମାଯାସୁଶିକ୍ଷିତଃ
ଏହି ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଳବାହିନୀ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମାୟାର କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଥିବାରୁ ତୁମର ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରୀ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହଯମେଧହଯୋତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚ ସର୍ଵୈର୍ମହାରାଜୈଃ ସେଵିତାଂଘ୍ରିଂ ମହାମତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞାଘୋଡ଼ା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଶୁଣିବେ, ଏବଂ ତୁମେ, ମହାବୁଧିମାନ, ସମସ୍ତ ମହାରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଛ,
ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାଜା ସୁମଦନାମଧୃକ୍ । ଅଧୁନାତନ୍ମହାରାଜ ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରତାପତଃ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ରାଜା ସୁମଦା ତୁମକୁ ସବୁକିଛି ଦେଇଦେବେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ମହାରାଜା, ଏହା ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରଭାବରୁ ହେଉଛି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵୃତ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁମଦସ୍ଯ ମହାଯଶାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚୋଵାଚ ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ବଲୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ସୁମଦାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅହିଚ୍ଛତ୍ରାପତିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵଗଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ । ସଭାଯାଂ ସୁଖମାସ୍ତେ ଯୋ ବହୁରାଜନ୍ଯସେଵିତଃ
ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ନାୟକ, ନିଜ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ମହାସଭାରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ ସୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦଵିଦୁଷୋ ଵୈଶ୍ଯା ଧନସମୃଦ୍ଧଯଃ । ରାଜାନଂ ପର୍ଯୁପାସଂତେ ସୁମଦଂଶୋ ଭଯାନ୍ଵିତମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସୁମଦାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି।
ଵେଦଵିଦ୍ଯାଵିନୋଦେନ ନ୍ଯାଯିନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵରାଃ । ଆଶୀର୍ଵଦଂତି ତଂ ଭୂପଂ ସର୍ଵଲୋକୈକରକ୍ଷକମ୍
ବେଦ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଦକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଭୂପତିକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ସମଯେ କଶ୍ଚିଦାଗତ୍ଯ ନୃପତିଂ ଜଗୌ । ସ୍ଵାମିନ୍ନ ଜାନେ କସ୍ଯାସ୍ତି ହଯଃ ପତ୍ରଧରୋଂଽତିକେ
ଏହି ସମୟରେ କେହି ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଖୁର ଥିବା ଘୋଡ଼ା କାହାର ଅଟେ, ମୁଁ ଜାଣିନି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସେଵକଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ସତ୍ଵରଃ । ଜାନୀହି କସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽଯମଶ୍ଵୋ ମମ ପୁରାଂତିକେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ସେବକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, କହିଲେ— 'ଯାଅ, ଏହି ମୋ ସହର ନିକଟରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ାଟି କେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ଅଟେ, ଜାଣି ଆସ।'
ଗତ୍ଵାଥ ସେଵକସ୍ତତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୃତ୍ତାଂତମାଦିତଃ । ନିଵେଦଯାମାସ ନୃପଂ ମହାରାଜନ୍ଯସେଵିତମ୍
ସେବକ ଶିଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭରୁ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ମହାରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯିଏ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମହାମନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଖବର ଦେଲେ।
ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ହଯଂ ନିତ୍ଯମନୁସ୍ମରନ୍ । ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ଜନଂ ସର୍ଵଂ ରାଜାଵିଶାରଦଃ
ଏହା ଶୁଣି, ଏହି ଘୋଡ଼ା ରଘୁନାଥଙ୍କର ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ମନେ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଲୋକା ମଦୀଯାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲାଃ । ତୋରଣାଦୀନି ଗେହେଷୁ ମଂଗଲାନି ସୃଜଂତ୍ଵିହ
ମୋ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଘରେ ତୋରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଲଙ୍କାର କରନ୍ତୁ।
କନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶୋ ରମ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଗଜୋପରିସମାରୂଢା ଯାଂତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଂମୁଖମ୍
ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ, ସମସ୍ତ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାଦିସର୍ଵମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ଯଯୌ ରାଜା ସ୍ଵଯଂ ତତଃ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମହିଷ୍ଯାଦିପରିଵାରସମାଵୃତଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ଆଦେଶ ଦେଇ, ରାଜା ନିଜେ, ପୁଅ, ପଉତି, ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚାଲିଲେ।