କଟାକ୍ଷୈର୍ନୂପୁରାରାଵୈଃ ପରିରଂଭୈର୍ଵିଲୋକନୈଃ । ନ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଵିଭ୍ରାଂତଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତା ଵରାଂଗନାଃ
ତିର୍ଛା ଦୃଷ୍ଟି, ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚାହାଣି ସହିତ, ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗତ୍ଵା ଯଥାଗତଂ ଶକ୍ରଂ ଜଗଦୁର୍ଧୀରଧୀର୍ନୃପଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମଘଵା ଭୀତଃ ସେଵାମାରଭତାତ୍ମନଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଫେରିଲେ, ସେ ଜଣେ ଧୀର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ମଘବାନ୍ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଓ ସେବା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥ ନିଶ୍ଚିତମାଲୋକ୍ଯ ପାଦପଦ୍ମେ ସ୍ଵକେଂଽବିକା । ଜିତେଂଦ୍ରିଯଂ ମହାରାଜଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଭୂତ୍ସୁତୋଷିତା
ତାପରେ, ନିଜ ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖି, ଅମ୍ବିକା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମହାରାଜା ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ପଂଚାସ୍ଯପୃଷ୍ଠଲଲିତା ପାଶାଂକୁଶଧରାଵରା । ଧନୁର୍ବାଣଧରା ମାତା ଜଗତ୍ପାଵନପାଵନୀ
ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ସିଂହ ପୃଷ୍ଠରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ମାଆ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାତରଂ ଧୀମାନ୍ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭାମ୍ । ଧନୁର୍ବାଣସୃଣୀପାଶାନ୍ଦଧାନାଂ ହର୍ଷମାପ୍ତଵାନ୍
ସେ ଧୀର ଜଣେ ମହାପୁରୁଷ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମାନ ତାହା ମାଆଙ୍କୁ ଧନୁଷ, ବାଣ, ଦୋରି ଓ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ଶିରସା ବହୁଶୋ ନତ୍ଵା ମାତରଂ ଭକ୍ତିଭାଵିତାମ୍ । ହସଂତୀଂ ନିଜଦେହେଷୁ ସ୍ପୃଶଂତୀଂ ପାଣିନା ମୁହୁଃ
ସେ ମନେମନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମାଆଙ୍କୁ ଅନେକଥର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ଯେଉଁ ମାଆ ହସୁଥିଲେ ଓ ନିଜ ଦେହକୁ ବାରମ୍ବାର ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯୁତ୍କଲିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିର୍ମହାମତିଃ । ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରସଂଯୁକ୍ତଃ କଂଟକାଂଗୋପଶୋଭିତଃ
ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍କଳିତ ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ମାଆଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ୍ ହେଉଥିଲା, ଶରୀର କୁଞ୍ଚିତ ଲୋମରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଜଯ ଦେଵି ମହାଦେଵି ଭକ୍ତଵୃଂଦୈକସେଵିତେ । ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିଦେଵେଂଦ୍ର ସେଵିତାଂଘ୍ରିଯୁଗେଽନଘେ
ଜୟ ହେଉ, ଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ! ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ଓ ନିର୍ମଳେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ମାତସ୍ତଵ କଲାଵିଦ୍ଧମେତଦ୍ଭାତି ଚରାଚରମ୍ । ତ୍ଵଦୃତେ ନାସ୍ତି ସର୍ଵଂ ତନ୍ମାତର୍ଭଦ୍ରେ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ମାଆ, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଜଗତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ—ଓ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ମହୀ ତ୍ଵଯାଽଧାରଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଥାପିତା ଚଲତୀହ ନ । ସପର୍ଵତଵନୋଦ୍ଯାନ ଦିଗ୍ଗଜୈରୁପଶୋଭିତା
ତୁମର ଧାରଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଡ଼ିଆଛି, ଏଠାରେ କେବେ କମ୍ପିତ ହୁଏନାହିଁ; ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଖେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଂଶୁଭିଃ ପ୍ରତପନ୍ମହୀମ୍ । ତ୍ଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵସୁଧାସଂସ୍ଥଂ ରସଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ଵିମୁଂଚତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ତୀବ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପିତ କରେ; ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଭୂମିରୁ ରସ ଉଠାଏ ଓ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଅଂତର୍ବହିଃ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଲୋକାନାଂ ପ୍ରକରୋତୁ ଶମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତାପାନ୍ମହାଦେଵି ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି, ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ମହାଦେବୀ, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯା ତ୍ଵଂ ମହାମାଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକୈକପାଲିନଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ସୃଜସୀଦଂ ତ୍ଵଂ ପାଲଯସ୍ଯପି ମୋହିନି
ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାମାୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକୀ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି କର, ଓ ମୋହିନୀ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵେ ସୁରାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ସୁଖମଯଂତି ଵୈ । ମାଂ ପାଲଯ କୃପାନାଥେ ଵଂଦିତେ ଭକ୍ତଵଲ୍ଲଭେ
ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସିଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଦୟାମୟୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜିତା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା।
ରକ୍ଷ ମାଂ ସେଵକଂ ମାତସ୍ତ୍ଵଦୀଯଚରଣାରଣମ୍ । କୁରୁ ମେ ଵାଂଛିତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ମହାପୁରୁଷପୂର୍ଵଜେ
ମାଆ, ମୁଁ ତୁମର ସେବକ, ତୁମର ପାଦ ମୋ ଆଶ୍ରୟ; ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ପୂଜିଥିବା ପ୍ରାଚୀନା।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଏଵଂ ତୁଷ୍ଟା ଜଗନ୍ମାତା ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଭକ୍ତଂ ସୁମଦଂ ତପସା କୃଶଦେହିନମ୍
ସୁମତି କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ଜଗତ୍ଜନନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ସୁମଦାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଵର ଚାହିଅ'।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସୁମଦୋ ନୃପଃ । ଵଵ୍ରେ ନିଜଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ହତଦୁର୍ଜନକଂଟକମ୍
ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ରାଜା ସୁମଦା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜର ହାରାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ପୁନଃ ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ମହେଶୀଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଭକ୍ତିମଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀମ୍ । ପ୍ରାଂତେ ମୁକ୍ତିଂ ତୁ ସଂସାରଵାରିଧେସ୍ତାରିଣୀଂ ପୁନଃ
ସେ ମହାଦେବୀଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଶେଷରେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗିଲେ।
କାମାକ୍ଷୋଵାଚ। ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ସୁମଦ ସର୍ଵତ୍ରହତକଂଟକମ୍ । ମହିଲାରତ୍ନସଂଜୁଷ୍ଟପାଦପଦ୍ମଦ୍ଵଯୋ ଭଵ
କାମାକ୍ଷୀ କହିଲେ: 'ସୁମଦା, ତୁମର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଅ। ତୁମ ପାଦପଦ୍ମ ମହିଳାମାଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରତ୍ନମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।'
ତତଵୈରିପରାଭୂତିର୍ମାଭୂଯାତ୍ସୁମଦାଭିଧ । ଯଦା ତୁ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ରଘୁନାଥୋ ମହାଯଶାଃ
ସୁମଦା, ତୁମ ପ୍ରତି କେବେ ବି ପରାଜୟ ଆସୁନାହୁଁ। ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଘୁନାଥ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ,
କରିଷ୍ଯତ୍ଯଶ୍ଵମେଧଂ ହି ସର୍ଵସଂଭାରଶୋଭିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାଵୀରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ,
ପାଲଯନ୍ହଯମାଯାସ୍ଯତ୍ଯତ୍ର ଵୀରାଦିଭିର୍ଵୃତଃ । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ସମର୍ପ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯମୃଦ୍ଧଂ ଧନାଦିକମ୍
ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ତାଙ୍କୁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିବା।
ପାଲଯିଷ୍ଯସି ଯୋଧୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଧନୁର୍ଧାରିଭିରୁଦ୍ଭଟୈଃ । ତତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭ୍ରମିଷ୍ଯସି ମହାମତେ
ତାପରେ, ତୁମ ନିଜ ସେନା ଓ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବ। ପରେ, ମହାବୁଧିମାନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବ।
ତତୋ ରାମଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରେଶାଦିସେଵିତମ୍ । ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପାଂ ଯୋଗିଭିର୍ଯମସାଧନୈଃ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁ ମୁକ୍ତି ଯୋଗୀମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ପାଆନ୍ତି, ସେହି ମୁକ୍ତି ତୁମେ ପାଇବ।
ତାଵତ୍କାଲମିହସ୍ଥାସ୍ଯେ ଯାଵଦ୍ରାମହଯାଗମଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗଂତାସ୍ମି ପରମଂ ପଦମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମଙ୍କର ଅଶ୍ୱ ଏଠାକୁ ଆସିନଥାଏ। ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ନେଇଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତା । ସୁମଦୋଽପ୍ଯହିଚ୍ଛତ୍ରାଯାଂ ଶତ୍ରୂନ୍ହତ୍ଵା ନୃପୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସୁମଦା ମଧ୍ୟ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ରାଜା ହେଲେ।
ଏଷ ରାଜା ସମର୍ଥୋଽପି ବଲଵାହନସଂଯୁତଃ । ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ତେ ଵାହଂ ମହାମାଯାସୁଶିକ୍ଷିତଃ
ଏହି ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଳବାହିନୀ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମାୟାର କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଥିବାରୁ ତୁମର ଅଶ୍ୱକୁ ଧରିବେ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରୀ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହଯମେଧହଯୋତ୍ତମମ୍ । ତ୍ଵାଂ ଚ ସର୍ଵୈର୍ମହାରାଜୈଃ ସେଵିତାଂଘ୍ରିଂ ମହାମତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞାଘୋଡ଼ା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଶୁଣିବେ, ଏବଂ ତୁମେ, ମହାବୁଧିମାନ, ସମସ୍ତ ମହାରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଛ,
ସର୍ଵଂ ଦାସ୍ଯତି ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାଜା ସୁମଦନାମଧୃକ୍ । ଅଧୁନାତନ୍ମହାରାଜ ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରତାପତଃ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ରାଜା ସୁମଦା ତୁମକୁ ସବୁକିଛି ଦେଇଦେବେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ମହାରାଜା, ଏହା ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରଭାବରୁ ହେଉଛି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵୃତ୍ତଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁମଦସ୍ଯ ମହାଯଶାଃ । ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚୋଵାଚ ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ବଲୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ସୁମଦାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।