କାମ ଉଵାଚ। ସ୍ଵାମିନ୍କୋଽସୌ ହି ସୁମଦଃ କିଂ ତପଃ ସ୍ଵଲ୍ପକଂ ପୁନଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତପୋଭଂଗଂ କରୋମ୍ଯସ୍ଯ ତୁ କା କଥା
କାମଦେବ କହିଲେ: 'ସୁମଦା ତୁମର ଦାସ—ଏହି ତପସ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ? ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କଥା କଣ?'
ମଦ୍ବାଣବଲନିର୍ଭିନ୍ନଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତାରାଂ ଗତଃ ପୁରା । ତ୍ଵମପ୍ଯହଲ୍ଯାଂ ଗତଵାନ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ମେନିକାମ୍
'ମୋର ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ ଗଲେ।'
ଚିଂତାଂ ମା କୁରୁ ଦେଵେଂଦ୍ର ସେଵକେ ମଯି ସଂସ୍ଥିତେ । ଏଷ ଗଚ୍ଛାମି ସୁମଦଂ ଦେଵାନ୍ପାଲଯ ମାରିଷ
'ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମର ସେବକ ଥିବାବେଳେ ଚିନ୍ତା କରନି; ମୁଁ ସୁମଦାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି—ତୁମେ ଦେବତାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କାମଦେଵୋ ହେମକୂଟଂ ଗିରିଂ ଯଯୌ । ଵସଂତେନ ଯୁତଃ ସଖ୍ଯା ତଥୈଵାପ୍ସରସାଂଗଣୈଃ
ଏଭଳି କହି, କାମଦେବ ବସନ୍ତ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ହେମକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ଵସଂତସ୍ତତ୍ର ସକଲାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଯୁତାନ୍ । କୋକିଲାନ୍ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣ୍ଯା ଘୁଷ୍ଟାନାଶୁ ଚକାର ହ
ସେଠାରେ ବସନ୍ତ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଦେଲେ, ଏବଂ କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ପରିବେଶକୁ ମଧୁର କରିଦେଲେ।
ଵାଯୁଃ ସୁଶୀତଲୋ ଵାତି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତଃ । କୃତମାଲାସରିତ୍ତୀର ଲଵଂଗକୁସୁମାନ୍ଵିତଃ
କୃତମାଳା ନଦୀର କୂଳରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ମଧୁର ଏବଂ ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଲବଙ୍ଗ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ଏଵଂଵିଧେ ଵନେ ଵୃତ୍ତେ ରଂଭାନାମାପ୍ସରୋଵରା । ସଖୀଭିଃ ସଂଵୃତା ତତ୍ର ଜଗାମ ସୁମଦାଂତିକମ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠୀ ରମ୍ଭା, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ, ସୁମଦାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାରଭତ ଗାନଂ ସା କିନ୍ନରସ୍ଵରଶୋଭନା । ମୃଦଂଗପଣଵାନେକଵାଦ୍ଯଭେଦଵିଶାରଦା
ସେଠାରେ ସେ ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତଦ୍ଗାନମାକର୍ଣ୍ଯ ନରାଧିପୋଽସୌ । ଵସଂତମାଲୋକ୍ଯ ମନୋହରଂ ଚ । ତଥାନ୍ଯପୁଷ୍ଟାରଟିତଂ ମନୋରମଂ । ଚକାର ଚକ୍ଷୁଃ ପରିଵର୍ତନଂ ବୁଧଃ
ସେ ଗୀତ ଶୁଣି, ରାଜା, ବସନ୍ତ ଓ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକ ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୁଞ୍ଚେଇଲେ।
ତଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ନୃପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାମଃ ପୁଷ୍ପାଯୁଧସ୍ତ୍ଵରନ୍ । ଚକାର ସତ୍ଵରଂ ସଜ୍ଯଂ ଧନୁସ୍ତତ୍ପୃଷ୍ଠତୋଽନଘ
ସେ ରାଜାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଦେଖି, ପୁଷ୍ପବାଣଧାରୀ କାମଦେବ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସଜାଇ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
ଏକାପ୍ସରାସ୍ତତ୍ର ନୃପସ୍ଯ ପାଦଯୋଃ । ସଂଵାହନଂ ନର୍ତିତନେତ୍ରପଲ୍ଲଵା । ଚକାର ଚାନ୍ଯା ତୁ କଟାକ୍ଷମୋକ୍ଷଣଂ । ଚକାର କାଚିଦ୍ଭୃଶମଂଗଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅପ୍ସରା ରାଜାଙ୍କ ଚରଣ ମସାଜ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ହସିଲା ଦେଖାଉଥିଲା; ଆଉ ଜଣେ ଚୁପଚାପ ଚାହିଁ ଦେଉଥିଲେ, ତୃତୀୟା ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ ଅଙ୍ଗ ଚଳାଉଥିଲେ।
ଅପ୍ସରୋଭିସ୍ତଥାକୀର୍ଣଃ କାମଵିହ୍ଵଲମାନସଃ । ଚିଂତଯାମାସ ମତିମାଞ୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଶିରୋମଣିଃ
ଏଭଳି ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ କାମନାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା; ଯେଉଁ ରାଜା ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ, ସେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏତା ମେ ତପସୋ ଵିଘ୍ନକାରିଣ୍ଯୋଽପ୍ସରସାଂ ଵରାଃ । ଶକ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତାଃ ସର୍ଵାଃ କରିଷ୍ଯଂତି ଯଥାତଥମ୍
ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବେ।
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ସୁତପାସ୍ତା ଉଵାଚ ଵରାଂଗନାଃ । କା ଯୂଯଂ କୁତ୍ର ସଂସ୍ଥାଃ କିଂ ଭଵତୀନାଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ତପସ୍ୱୀ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କ'ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଜାତମହୋ ଯଦ୍ଭଵତ୍ଯୋଽକ୍ଷିଗୋଚରାଃ । ଯାସ୍ତପୋଭିଃ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯାସ୍ତା ମେ ତପସ ଆଗତାଃ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ତୁମେ ମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବେ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁମଦସ୍ଯ ତପୋନିଧେଃ । ଜଗଦୁଃ କାମସେନାସ୍ତଂ ରଂଭାଦ୍ଯପ୍ସରସୋ ମୁଦା
ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ସୁମଦ ନାମକ ତପସ୍ୟାର ଧନ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ତପୋଭିର୍ଵଯଂ କାଂତ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵଵରାଂଗନାଃ । ତାସାଂ ଯୌଵନସର୍ଵସ୍ଵଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଯଜ ତପଃଫଲମ୍
ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ଆମର ଯୌବନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କର, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଛାଡ଼।
ଇଯଂ ଘୃତାଚୀ ସୁଭଗା ଚଂପକାଭଶରୀରଭୃତ୍ । କର୍ପୂରଗଂଧଲଲିତଂ ଭୁନକ୍ତୁ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମୃତମ୍
ଏହି ଘୃତାଚୀ, ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଭଳି ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କପୂର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର; ସେ ତୁମ ଠୋଠର ଅମୃତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁନ୍।
ଏତାଂ ମହାଭାଗ ସୁଶୋଭିଵିଭ୍ରମାଂ । ମନୋହରାଂଗୀଂ ଘନପୀନସତ୍କୁଚାମ୍ । କାଂତୋପଭୁଂକ୍ଷ୍ଵାଶୁ ନିଜୋଗ୍ରପୁଣ୍ଯତଃ । ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ଦୁଃଖଜାତମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଚଳନ ଓ ଆକର୍ଷକ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଘନ ଓ ଦୃଢ଼ ଉଦର ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଆସିଛି; ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭୋଗ କର, ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼।
ମାମପ୍ଯନର୍ଘ୍ଯାଭରଣୋପଶୋଭିତାଂ । ମଂଦାରମାଲାପରିଶୋଭିଵକ୍ଷସମ୍ । ନାନାରତାଖ୍ଯାନଵିଚାରଚଂଚୁରାଂ । ଦୃଢଂ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ପରିରଂଭଣଂ କୁରୁ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୂର୍ଲଭ ଗହନା ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ, ମନ୍ଦାର ମାଳା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି, ବିଭିନ୍ନ କଳା ଓ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳନ ହେଉ।
ପିବାମୃତଂ ମାମକଵକ୍ତ୍ରନିର୍ଗତଂ । ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଵରଂ ମଯା ସହ । ସୁମେରୁଶୃଂଗଂ ବହୁପୁଣ୍ଯସେଵିତଂ । ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଭୋଗଂ କୁରୁ ସତ୍ତପଃ ଫଲମ୍
ମୋ ମୁଖରୁ ବହୁଥିବା ଅମୃତ ପିଉ, ମୋ ସହିତ ବିମାନରେ ଚଢ଼, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚ, ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ତିଲୋତ୍ତମା ଯୌଵନରୂପଶୋଭିତା । ଗୃହ୍ଣାତୁ ତେ ମୂର୍ଧନି ତାପଵାରଣମ୍ । ସୁଚାମରୌ ସଂତତଧାରଯାଂକିତୌ । ଗଂଗାପ୍ରଵାହାଵିଵ ସୁଂଦରୋତ୍ତମ
ତିଲୋତ୍ତମା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୀତଳ ବସ୍ତ୍ର ରଖୁନ୍ତୁ, ଦୁଇଟି ସୁନ୍ଦର ଚାମରା ନିରନ୍ତର ହଲେଇ ଚାଲିଛି, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଧାରା ଭଳି।
ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଭୋଃ କାମକଥାଂ ମନୋହରାଂ । ପିବାମୃତଂ ଦେଵଗଣାଦିଵାଂଛିତମ୍ । ଉଦ୍ଯାନମାସାଦ୍ଯ ଚ ନଂଦନାଭିଧଂ । ଵରାଂଗନାଭିର୍ଵିହରଂ କୁରୁ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆକର୍ଷକ କାମ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଅମୃତ ଆଶା କରନ୍ତି, ତାହା ପିଉ; ନନ୍ଦନ ନାମକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସହିତ ବିହାର କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାମତିର୍ନୃପୋ । ଵିଚାରଯାମାସ କୁତୋ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତାଃ । ମଯା ସୁସୃଷ୍ଟାସ୍ତପସା ସୁରାଂଗନାଃ । ପ୍ରତ୍ଯୂହ ଏଵାତ୍ର ଵିଧେଯମେଷ କିମ୍
ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଭାବିଲେ: 'ଏହି ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ବାଧା ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?'
ଇତି ଚିଂତାତୁରୋ ରାଜା ସ୍ଵାଂତେ ସଂଚିଂତଯନ୍ସୁଧୀଃ । ଜଗାଦ ମତିମାନ୍ଵୀରଃ ସୁମଦୋ ଦେଵତାଙ୍ଗନାଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରବଳ ସୁମଦ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୂଯଂ ତୁ ମମଚିତ୍ତସ୍ଥା ଜଗନ୍ମାତୃସ୍ଵରୂପକାଃ । ମଯା ସଂଚିଂତ୍ଯତେ ଯା ହି ସାପି ତ୍ଵଦ୍ରୂପିଣୀ ମତା
ତୁମେ ମୋର ହୃଦୟରେ ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କ ରୂପରେ ବସିଛ; ମୁଁ ଯାହା ଭାବୁଛି, ସେଠି ତୁମର ରୂପ ମନେ କରୁଛି।
ଇଦଂ ତୁଚ୍ଛଂ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ସଵିକଲ୍ପକମ୍ । ମତ୍ସ୍ଵାମିନୀ ମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସେଵିତା ଦାସ୍ଯତେ ଵରମ୍
ତୁମେ କହିଥିବା ଏହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଖ ଅତି ନିମ୍ନ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ; ମୋ ଠାକୁରାଣୀ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଛି, ସେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।
ଯତ୍କୃପାତୋ ଵିଧିଃ ସତ୍ଯଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହାନଭୂତ୍ । ସା ମେ ଦାସ୍ଯତି ସର୍ଵଂ ହି ଭକ୍ତଦୁଃଖାଂତକାରିଣୀ
ତାଙ୍କର କୃପାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ୟଲୋକ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ସେ ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ପୂରଣ କରିବେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
କିଂ ନଂଦନଂ କିଂ ତୁ ଗିରିଃ କନକେନ ସୁମଣ୍ଡିତଃ । କିଂ ସୁଧା ସ୍ଵଲ୍ପପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯା ଦାନଵଦୁଃଖଦା
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ କଣ? ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ କଣ? ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳୁଥିବା, ଦାନବମାନେ ପାଇଲେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ତାହା କଣ?
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କାମସ୍ତୁ ଵିଵିଧୈଃ ଶରୈଃ । ପ୍ରାହରନ୍ନରଦେଵସ୍ଯ କର୍ତୁଂ କିଂଚିନ୍ନ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କାମ ନାନା ପ୍ରକାର ଶର ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।