ଯତ୍ର ରଂଭା ତିରସ୍କାରକାରିଣ୍ଯଃ କମଲାନନାଃ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସର୍ଵହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଲଲନା ଲୀଲଯାନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପଦ୍ମମୁଖୀ ନାରୀମାନେ, ସମସ୍ତ ମହଳରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମଜାର କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵାଚାରଲଲିତାଃ ସର୍ଵଭୋଗୈକଭୋଗିନଃ । ଧନଦାନୁଚରାଯଦ୍ଵତ୍ତଥା ଲୀଲାସମନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ନିଜ ଆଚରଣରେ ମୃଦୁ ଓ ଗୃଚ୍ଛିତ, କୁବେରଙ୍କ ସହଚର ଭଳି ଲୋକମାନେ ମଜାର କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଵୀରା ଧନୁର୍ହସ୍ତାଃଶରସଂଧାନକୋଵିଦାଃ । କୁର୍ଵଂତି ତତ୍ର ରାଜାନଂ ସୁହୃଷ୍ଟଂ ସୁମଦାଭିଧମ୍
ଏଠାରେ ବୀରମାନେ, ଧନୁଷ ହାତରେ ଏବଂ ଶର ଚଢ଼ାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠାର ରାଜା ସୁମଦାଙ୍କୁ ବହୁତ ଖୁସି କରନ୍ତି।
ଏଵଂଵିଧଂ ଦଦର୍ଶାସୌ ନଗରଂ ଦୂରତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦ୍ଯାନଂ ଶୋଭଯାନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି ଶୋଭାମୟ ନଗରକୁ ପ୍ରଭୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ତାହାର ପାଖରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ ଚମକୁଥିଲା।
ପୁନ୍ନାଗୈର୍ନାଗଚଂପୈଶ୍ଚ ତିଲକୈର୍ଦେଵଦାରୁଭିଃ । ଅଶୋକୈଃ ପାଟଲୈଶ୍ଚୂତୈର୍ମଂଦାରୈଃକୋଵିଦାରକୈଃ
ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗଚମ୍ପା, ତିଳକ ଓ ଦେବଦାରୁ ଗଛ, ଏହାସହିତ ଅଶୋକ, ପାଟଳ, ଆମ୍ବ, ମନ୍ଦାର ଓ କୋବିଦାର ଗଛମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଆମ୍ରଜଂବୁକଦଂବୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲପନସୈସ୍ତଥା । ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ମଲ୍ଲିକାଜାତିଯୂଥିଭିଃ
ଆମ୍ବ, ଜାମୁ, କଦମ୍ବ, ପିଆଳ ଓ ପନସ ଗଛ, ଏହାସହିତ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୂଥି ଫୁଲର ଗଛମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ନୀପୈଃ କଦଂବୈର୍ବକୁଲୈଶ୍ଚଂପକୈର୍ମଦନାଦିଭିଃ । ଶୋଭିତଂ ସଦଦର୍ଶାଥଶତ୍ରୁଘ୍ନଃପରଵୀରହା
ନୀପ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ ଓ ମଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେଠା ଅତି ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କର ନାଶକ, ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ହଯୋଗତସ୍ତଦ୍ଵନମଧ୍ଯଦେଶେ । ତମାଲତାଲାଦି ସୁଶୋଭିତେ ଵୈ । ଯଯୌ ତତଃ ପୃଷ୍ଠତ ଏଵ ଵୀରୋ । ଧନୁର୍ଧରୈଃ ସେଵିତପାଦପଦ୍ମଃ
ଘୋଡ଼ାର ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ତମାଳ ଓ ତାଳ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ପଛରୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତ ରଚିତଂ ଦେଵାଯତନମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଇଂଦ୍ରନୀଲୈଶ୍ଚ ଵୈଡୂର୍ଯୈସ୍ତଥା ମାରକତୈରପି
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବାଳୟ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମାରକତ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଶୋଭିତଂ ସୁରସେଵାର୍ହଂ କୈଲାସପ୍ରସ୍ଥସନ୍ନିଭମ୍ । ଜାତରୂପମଯୈଃ ସ୍ତଂଭୈଃଶୋଭିତଂ ସଦ୍ମନାଂ ଵରମ୍
ସେ ଦେବାଳୟ ଦେବତାଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ, ସୁନାର ଖମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଘରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତଦ୍ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଦେଵାଲଯଂ ଵରମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିଂ ସ୍ଵୀଯଂ ମଂତ୍ରିଣଂ ଵଦତାଂଵରମ୍
ରଘୁନାଥଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବାଳୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ଵଦାମାତ୍ଯ ଵରେଦଂ କିଂ କସ୍ଯଦେଵସ୍ଯ କେତନମ୍ । କା ଦେଵତା ପୂଜ୍ଯତେଽତ୍ର କସ୍ଯ ହେତୋଃ ସ୍ଥିତାନଘ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଦେବାଳୟ କାହାର? କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହେ ନିର୍ମଳ?
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଯଥାଵଦିହସର୍ଵଶଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ—
କାମାକ୍ଷାଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଶ୍ଵୈକଶର୍ମଦମ୍ । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜାପତେ
ଏହାକୁ କାମାକ୍ଷ୍ୟାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ଦେଵାସୁରାସ୍ତୁ ଯାଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତାଖିଲାଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦାତ୍ରୀ ଭକ୍ତାନୁକଂପିନୀ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା।
ଯାଚିତା ସୁମଦେନାତ୍ରାହିଚ୍ଛତ୍ରା ପତିନା ପୁରା । ସ୍ଥିତା କରୋତି ସକଲଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଦୁଃଖହାରିଣୀ
ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜା ସୁମଦଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସେ ରହିଥିଲେ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲେ।
ତାଂ ନମସ୍କୁରୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସର୍ଵଵୀର ଶିରୋମଣେ । ନତ୍ଵାଶୁ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ସସୁରାସୁରଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ହେ ଶତୃଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି; ନମିଲେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ସକଲାଂ ଵାର୍ତାଂ ଭଵାନ୍ଯାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାପରେ ଭବାନୀଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋଽହିଚ୍ଛତ୍ରାପତୀ ରାଜା ସୁମଦଃ କିଂ ତପଃ କୃତମ୍ । ଯେନେଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ମାତା ତୁଷ୍ଟାତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: କିଏ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜା ସୁମଦ? ସେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ?
ଵଦ ସର୍ଵଂ ମହାମାତ୍ଯ ନାନାର୍ଥପରିବୃଂହିତମ୍ । ଯଥାଵତ୍ତ୍ଵଂ ହି ଜାନାସି ତସ୍ମାଦ୍ଵଦ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ କଥା କୁହ, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ; କାରଣ ତୁମେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ତେଣୁ କୃପାକରି କୁହ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ହେମକୂଟୋ ଗିରିଃ ପୂତଃ ସର୍ଵଦେଵୋପଶୋଭିତଃ । ତତ୍ରାସ୍ତି ତୀର୍ଥଂ ଵିମଲମୃଷିଵୃଂଦସୁସେଵିତମ୍
ସୁମତି କହିଲେ: ସେଠାରେ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
ସୁମଦୋ ହି ତପସ୍ତେପେ ହତମାତୃପିତୃପ୍ରଜଃ । ଅରିଭିଃ ସର୍ଵସାମଂତୈର୍ଜଗାମ ତପସେ ହି ତମ୍
ସୁମଦ, ମାଆ, ବାପା ଓ ସନ୍ତାନ ହୀନ ହୋଇ, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ଶତୃମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ, ସେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ସପଦା ତ୍ଵେକେନ ମନସା ସ୍ମରନ୍ । ଜଗତାଂ ମାତରଂ ଦଧ୍ଯୌ ନାସାଗ୍ରସ୍ତିମିତେକ୍ଷଣଃ
ତିନି ବର୍ଷ ଏବଂ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଟୁଟ ମନେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ନାକର ଟିପରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲା।
ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଶୁଷ୍କାଣାଂ ପର୍ଣାନାଂ ଭକ୍ଷଣଂ ଚରନ୍ । ଚକାର ପରମୁଗ୍ରଂ ସ ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍
ତିନି ବର୍ଷ ଧରି, କେବଳ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଖାଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅବ୍ଦାନି ତ୍ରୀଣି ସଲିଲେ ଶୀତକାଲେ ମମଜ୍ଜ ସଃ । ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚଚାର ପଂଚାଗ୍ନୀନ୍ପ୍ରାଵୃଟ୍ସୁ ଜଲଦୋନ୍ମୁଖଃ
ତିନି ବର୍ଷ ଧରି, ଶୀତକାଳରେ ସେ ପାଣିରେ ଡୁବି ରହିଥିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ଦିଗରେ ମୁହଁ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ପଵନଂ ସଂରୁଧ୍ଯ ସ୍ଵାଂତଗୋଚରମ୍ । ଭଵାନୀଂ ସଂସ୍ମରନ୍ଧୀରୋ ନ ଚ କିଂଚନ ପଶ୍ଯତି
ତିନି ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି ଭବାନୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖୁନଥିଲେ।
ଵର୍ଷେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶେଽତୀତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈତତ୍ପରମଂ ତପଃ । ଵିଭାଵ୍ଯ ମନସାତୀଵ ଶକ୍ରଃ ପସ୍ପର୍ଧ ତଂ ଭଯାତ୍
ବାରଷଟିଏ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏହି ଅତିଶୟ ତପସ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ମନରେ ଭୟ ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଆଦିଦେଶ ସକାମଂ ତୁ ପରିଵାରପରୀଵୃତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରାଦିଜଯୋଦ୍ଯତମ୍
ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ କାମଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ଗଚ୍ଛ କାମସଖେ ମହ୍ଯଂ ପ୍ରିଯମାଚର ମୋହନ । ସୁମଦସ୍ଯ ତପୋଵିଘ୍ନଂ ସମାଚର ଯଥା ଭଵେତ୍
ହେ କାମଦେବଙ୍କ ସଖା, ଯାଅ, ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କର, ଏବଂ ସୁମଦଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଅ, ଯାହାଫଳରେ ସେ ଭଙ୍ଗ ହେବ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତୁରାସାହଃ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭୁଃ । ଉଵାଚ ଵିଶ୍ଵଵିଜଯେ ପ୍ରୌଢଗର୍ଵୋ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଏହି ମହାଦେଶ ଶୁଣି, ତୁରାସାହ ନାମକ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିବା ଗର୍ବରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଥା କହିଲେ।