ପୁନଶ୍ଚ ହଯମେଧାଦି କାର୍ଯମାରଭ୍ଯ ପାଵନମ୍ । ଯଶୋ ଵିତନ୍ଵନ୍ଭୁଵନେ ଲୋକାନ୍ରାମୋଽଵିତା ଭଯାତ୍
ପୁଣିଥରେ ହୟମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାମ ତାଙ୍କର ଯଶ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସାର କଲେ ଓ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତେଭ୍ଯସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ହାରାନ୍ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ମହାଧନାନି ଵାସାଂସି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପ୍ରଵରୋ ମହାନ୍
ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶତୃଘ୍ନ ମହାନ୍ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାର, ବିଭିନ୍ନ ମଣି, ବହୁ ଧନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
ସୁମତିର୍ନାମ ତେଜସ୍ଵୀ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ । ରଘୁନାଥସ୍ଯ ସଚିଵଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାନୁଚରୋ ଵରଃ
ସୁମତି ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ରଘୁନାଥଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚର ଥିଲେ।
ଯଯୌ ତେନ ମହାଵୀରୋ ଗ୍ରାମାଞ୍ଜନପଦାନ୍ବହୂନ୍ । ରଘୁନାଥପ୍ରତାପେନ ନ କୋପି ହୃତଵାନ୍ହଯମ୍
ସେ ସୁମତିଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମହାବୀର ବହୁ ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶ ଦେଖି ଯାଉଥିଲେ; ରଘୁନାଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଶାଧିପାଯେ ବହଵୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତ ଚତୁରଂଗସମନ୍ଵିତାଃ
ବହୁ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ନେଇ ଆସିଥିଲେ।
ସଂପଦୋ ବହୁଶୋ ନୀତ୍ଵା ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯସଂଯୁତାଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ହଯରକ୍ଷାର୍ଥମାଗତଂ ପ୍ରଣତା ମୁହୁଃ
ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ବହୁ ଧନ ଆଣି, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ସପୁତ୍ରପଶୁବାଂଧଵମ୍ । ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ହି ନ ମଦୀଯଂ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ପୁଅ, ପଶୁ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ—ସବୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର; ଏହା ମୋର ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂ ତଦୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ପରଵୀରହା । ଆଜ୍ଞାଂ ସ୍ଵାଂ ତତ୍ର ସଂଜ୍ଞାପ୍ଯ ଯଯୌ ତୈଃ ସହିତଃ ପଥି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ଶତ୍ରୁବିରଙ୍କ ନାଶକ, ସେଠାରେ ନିଜ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ହଯସଂଯୁତଃ । ଅହିଚ୍ଛତ୍ରାଂ ପୁରୀଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାନାଜନସମାକୁଲାମ୍
ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଶତୃଘ୍ନ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅହିଛତ୍ର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଜସମାକୀର୍ଣାଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାମ୍ । ସୌଵର୍ଣୈଃ ସ୍ଫାଟିକୈର୍ହର୍ମ୍ଯୈର୍ଗୋପୁରୈଃ ସମଲଂକୃତାମ୍
ଏହି ସହର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନା ଓ ସ୍ଫଟିକ ର ମହଳ ଓ ଗୋପୁର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ଯତ୍ର ରଂଭା ତିରସ୍କାରକାରିଣ୍ଯଃ କମଲାନନାଃ । ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସର୍ଵହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଲଲନା ଲୀଲଯାନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପଦ୍ମମୁଖୀ ନାରୀମାନେ, ସମସ୍ତ ମହଳରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମଜାର କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵାଚାରଲଲିତାଃ ସର୍ଵଭୋଗୈକଭୋଗିନଃ । ଧନଦାନୁଚରାଯଦ୍ଵତ୍ତଥା ଲୀଲାସମନ୍ଵିତାଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ନିଜ ଆଚରଣରେ ମୃଦୁ ଓ ଗୃଚ୍ଛିତ, କୁବେରଙ୍କ ସହଚର ଭଳି ଲୋକମାନେ ମଜାର କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଵୀରା ଧନୁର୍ହସ୍ତାଃଶରସଂଧାନକୋଵିଦାଃ । କୁର୍ଵଂତି ତତ୍ର ରାଜାନଂ ସୁହୃଷ୍ଟଂ ସୁମଦାଭିଧମ୍
ଏଠାରେ ବୀରମାନେ, ଧନୁଷ ହାତରେ ଏବଂ ଶର ଚଢ଼ାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠାର ରାଜା ସୁମଦାଙ୍କୁ ବହୁତ ଖୁସି କରନ୍ତି।
ଏଵଂଵିଧଂ ଦଦର୍ଶାସୌ ନଗରଂ ଦୂରତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦ୍ଯାନଂ ଶୋଭଯାନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି ଶୋଭାମୟ ନଗରକୁ ପ୍ରଭୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ତାହାର ପାଖରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନ ଚମକୁଥିଲା।
ପୁନ୍ନାଗୈର୍ନାଗଚଂପୈଶ୍ଚ ତିଲକୈର୍ଦେଵଦାରୁଭିଃ । ଅଶୋକୈଃ ପାଟଲୈଶ୍ଚୂତୈର୍ମଂଦାରୈଃକୋଵିଦାରକୈଃ
ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗଚମ୍ପା, ତିଳକ ଓ ଦେବଦାରୁ ଗଛ, ଏହାସହିତ ଅଶୋକ, ପାଟଳ, ଆମ୍ବ, ମନ୍ଦାର ଓ କୋବିଦାର ଗଛମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଆମ୍ରଜଂବୁକଦଂବୈଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଲପନସୈସ୍ତଥା । ଶାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ମଲ୍ଲିକାଜାତିଯୂଥିଭିଃ
ଆମ୍ବ, ଜାମୁ, କଦମ୍ବ, ପିଆଳ ଓ ପନସ ଗଛ, ଏହାସହିତ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୂଥି ଫୁଲର ଗଛମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ନୀପୈଃ କଦଂବୈର୍ବକୁଲୈଶ୍ଚଂପକୈର୍ମଦନାଦିଭିଃ । ଶୋଭିତଂ ସଦଦର୍ଶାଥଶତ୍ରୁଘ୍ନଃପରଵୀରହା
ନୀପ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ ଓ ମଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେଠା ଅତି ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କର ନାଶକ, ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ହଯୋଗତସ୍ତଦ୍ଵନମଧ୍ଯଦେଶେ । ତମାଲତାଲାଦି ସୁଶୋଭିତେ ଵୈ । ଯଯୌ ତତଃ ପୃଷ୍ଠତ ଏଵ ଵୀରୋ । ଧନୁର୍ଧରୈଃ ସେଵିତପାଦପଦ୍ମଃ
ଘୋଡ଼ାର ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ତମାଳ ଓ ତାଳ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଶୂରବୀର ଶତୃଘ୍ନ ପଛରୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧନୁର୍ଧାରୀମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ତ ରଚିତଂ ଦେଵାଯତନମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଇଂଦ୍ରନୀଲୈଶ୍ଚ ଵୈଡୂର୍ଯୈସ୍ତଥା ମାରକତୈରପି
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବାଳୟ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମାରକତ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଶୋଭିତଂ ସୁରସେଵାର୍ହଂ କୈଲାସପ୍ରସ୍ଥସନ୍ନିଭମ୍ । ଜାତରୂପମଯୈଃ ସ୍ତଂଭୈଃଶୋଭିତଂ ସଦ୍ମନାଂ ଵରମ୍
ସେ ଦେବାଳୟ ଦେବତାଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ, ସୁନାର ଖମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଘରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତଦ୍ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଦେଵାଲଯଂ ଵରମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୁମତିଂ ସ୍ଵୀଯଂ ମଂତ୍ରିଣଂ ଵଦତାଂଵରମ୍
ରଘୁନାଥଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବାଳୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ଵଦାମାତ୍ଯ ଵରେଦଂ କିଂ କସ୍ଯଦେଵସ୍ଯ କେତନମ୍ । କା ଦେଵତା ପୂଜ୍ଯତେଽତ୍ର କସ୍ଯ ହେତୋଃ ସ୍ଥିତାନଘ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଦେବାଳୟ କାହାର? କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହେ ନିର୍ମଳ?
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଯଥାଵଦିହସର୍ଵଶଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ—
କାମାକ୍ଷାଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଶ୍ଵୈକଶର୍ମଦମ୍ । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜାପତେ
ଏହାକୁ କାମାକ୍ଷ୍ୟାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ଦେଵାସୁରାସ୍ତୁ ଯାଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତାଖିଲାଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦାତ୍ରୀ ଭକ୍ତାନୁକଂପିନୀ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା।
ଯାଚିତା ସୁମଦେନାତ୍ରାହିଚ୍ଛତ୍ରା ପତିନା ପୁରା । ସ୍ଥିତା କରୋତି ସକଲଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଦୁଃଖହାରିଣୀ
ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜା ସୁମଦଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସେ ରହିଥିଲେ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିଲେ।
ତାଂ ନମସ୍କୁରୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସର୍ଵଵୀର ଶିରୋମଣେ । ନତ୍ଵାଶୁ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ସସୁରାସୁରଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ହେ ଶତୃଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି; ନମିଲେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ସକଲାଂ ଵାର୍ତାଂ ଭଵାନ୍ଯାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ, ଶତୃମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାପରେ ଭବାନୀଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ପଚାରିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। କୋଽହିଚ୍ଛତ୍ରାପତୀ ରାଜା ସୁମଦଃ କିଂ ତପଃ କୃତମ୍ । ଯେନେଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ମାତା ତୁଷ୍ଟାତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ: କିଏ ଅହିଚ୍ଛତ୍ରର ରାଜା ସୁମଦ? ସେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ?
ଵଦ ସର୍ଵଂ ମହାମାତ୍ଯ ନାନାର୍ଥପରିବୃଂହିତମ୍ । ଯଥାଵତ୍ତ୍ଵଂ ହି ଜାନାସି ତସ୍ମାଦ୍ଵଦ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ କଥା କୁହ, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ; କାରଣ ତୁମେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ତେଣୁ କୃପାକରି କୁହ।