ନାଥ ତେ ଵିଜଯୋଭୂଯାତ୍ସର୍ଵତ୍ର ରଣମଂଡଲେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଜ୍ଞା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ହଯରକ୍ଷା ଯଥା ଭଵେତ୍
'ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟୀ ହେଉ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।'
ସ୍ମରଣୀଯା ହି ସର୍ଵତ୍ର ସେଵିକା ତ୍ଵତ୍ପଦାନୁଗା । କଦାପି ମାନସଂ ନାଥ ତ୍ଵତ୍ତୋ ନାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି
'ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦାସୀ, ସମୟ ସମୟରେ ସ୍ମରଣ ଯୋଗ୍ୟ; ମୋର ମନ, ନାଥ, କେବେ ତୁମୁଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ ନାହିଁ।'
ପରମାଯୋଧନେ କାଂତ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ନ ଜାତୁଚିତ୍ । ସତ୍ଯାଂ ମଯି ତଵ ସ୍ଵାଂତେ ଯୁଦ୍ଧେ 3ଵିଜଯସଂଶଯଃ
'ପ୍ରିୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ମରଣ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ରହିଲେ, ତୁମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।'
ପଦ୍ମନେତ୍ର ତଥା କାର୍ଯମୂର୍ମିଲାଦ୍ଯା ଯଥା ମମ । ହାସ୍ଯଂ ନୈଵ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କରତାଡନୈଃ
'ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଉର୍ମିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ; ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ହସନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ହାତରେ ମାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଇଯଂ ପତ୍ନୀ ମହାଭୀରୋଃ ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରପଲାଯିତୁଃ । କାତରା ଯର୍ହି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯଂତି ଶୂରାଣାଂ ସମଯଃ କୁତଃ
'ଏହି ମହାବୀରଙ୍କ ଭୟଭୀତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ଭାଗିଯାଏ—ଏମିତି ମହିଳାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶୂରମାନେ ପାଇଁ ସମୟ କେଉଁଠି? '
ଇତ୍ଯେଵଂ ନ ହସଂତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଯଥା ମେ ଦେଵରାଂଗନାଃ । ତଥା କାର୍ଯଂ ମହାବାହୋ ରାମସ୍ଯ ହଯରକ୍ଷଣେ
'ଏଭଳି, ମୋ ଦେବରାଣୀମାନେ ଯେପରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସନ୍ତି, ସେପରି ମୋତେ ହସନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ହେଉ, ମହାବାହୁ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱର ରକ୍ଷାରେ।'
ଯୋଦ୍ଧା ତ୍ଵମାଦୌ ସର୍ଵତ୍ର ପରେ ଯେ ତଵ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଧନୁଷ୍ଟଂକାରବଧିରାଃ କ୍ରିଯଂତାଂ ବଲିନଃ ପରେ
'ତୁମେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତୁମ ପଛରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ; ତୁମ ଧନୁର ଧ୍ୱନିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ଓ ଶବ୍ଦହୀନ ହେଉନ୍ତୁ।'
ତଵପ୍ରୋଦ୍ଯତ୍କରାଂଭୋଜ କରଵାଲଭିଯା ବଲମ୍ । ପରେଷାଂ ଭଵତାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ଯୋନ୍ଯ ଭଯଵ୍ଯାକୁଲମ୍
'ଯେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ହାତରେ ତଳୱାର ଉଠିବ, ଶତ୍ରୁ ସେନା ତୁରନ୍ତ ଭୟରେ ଏକାଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ହେଉ।'
କୁଲଂ ମହଦଲଂ କାର୍ଯଂ ପରାନ୍ଵିଜଯତା ତ୍ଵଯା । ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵାମିନ୍ମହାବାହୋ ତଵ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵତ୍ଵିହ
ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ଏକ ବଡ଼ ବଂଶ ସ୍ଥାପନ କର। ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଏଠାରେ ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଗୃହାଣାଶୁ ମହଦ୍ଗୁଣଵିଭୂଷିତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଗର୍ଜିତମାକର୍ଣ୍ଯ ଵୈରିଵୃଂଦଂ ଭଯାତୁରମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ତୁରନ୍ତ ଧର; ଏହାର ଗର୍ଜନ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଭରିଦିଏ।
ଇମୌ ତେ ତ୍ଵିଷୁଧୀ ଵୀର ବଧ୍ଯେତାଂ ଶଂ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଵୈରିକୋଟିଵିନିଷ୍ପେଷ ବାଣକୋଟି ସୁପୂରିତୌ
ବୀର, ଏହି ଦୁଇଟି ତୁମର ତୁଣୀ, ଅନେକ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି।
କଵଚଂ ତ୍ଵିଦମାଧେହି ଶରୀରେ କାମସୁଂଦରେ । ଵଜ୍ରପ୍ରଭା ମହାଦୀପ୍ତି ହତସଂତମସଂଦୃଢମ୍
ଏହି କବଚ ତୁମର ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ ପିନ୍ଧ; ଏହା ବଜ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ତା ଦେଇଥାଏ।
ଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ନିଜୋତ୍ତଂସେ କୁରୁ କାଂତ ମନୋରମମ୍ । ଇମେଵ ତଂସେ ଵିଶଦେ ମଣିରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ
ଏହି ମନୋହର ମୁକୁଟ, ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
ଇତି ସୁଵିମଲଵାଚଂ ଵୀରପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ । ନଯନକମଲଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଂଦଂଗମ୍ । ଅଧିଗତପରିମୋଦୋ ଭାରତିଃ ଶତ୍ରୁଜେତା । ରଣକରଣସମର୍ଥସ୍ତାଂ ଜଗାଦାତିଧୀରଃ
ସୁନ୍ଦର ଭାଷାରେ କହୁଥିବା ବୀର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, କମଳ ନୟନରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଭାରତ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। କାଂତେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି ମାଂ ତଥା ସର୍ଵଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍ । ଵୀରପତ୍ନୀ ଭଵେତ୍କୀର୍ତିସ୍ତଵ କାଂତିମତୀପ୍ସିତା
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ସେହିଭଳି କରିବି। ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଆଲୋକମୟ ହେଉ, ଯେପରି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।
ଇତି କାଂତିମତୀଦତ୍ତଂ କଵଚଂ ମୁକୁଟଂ ଵରମ୍ । ଧନୁର୍ମହେଷୁଧୀଖଡ୍ଗଂ ସର୍ଵଂ ଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏଭଳି, କାନ୍ତିମତୀ କବଚ, ମୁକୁଟ, ଧନୁଷ, ବଡ଼ ତୁଣୀ ଓ ତଳୱାର ଦେଲେ; ସେ ବଳବାନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପରିଧାଯ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ବହୁଶୋ ଭାସମନ୍ଵିତଃ । ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ସୁଭଟଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
ତମସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଵୀରମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । କୁଂକୁମାଗୁରୁକସ୍ତୂରୀ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଶୋଭାରେ ଭରିତ, ବୀରତାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ନାୟକ, କୁଙ୍କୁମ, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଚନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ।
ନାନାକୁସୁମମାଲାଭିରାଜାନୁପରିଶୋଭିତମ୍ । ନୀରାଜଯାମାସ ମୁହୁସ୍ତତ୍ର କାଂତିମତୀ ସତୀ
ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇ ତାଙ୍କ ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସତୀ କାନ୍ତିମତୀ ବାରମ୍ବାର ଆରତି କଲେ।
ନୀରାଜଯିତ୍ଵା ବହୁଶଃ କିରଂତୀ ମୌକ୍ତିକୈର୍ମୁହୁଃ । ଗଲଦଶ୍ରୁଚଲନ୍ନେତ୍ରା ପରିରେଭେ ପତିଂ ନିଜମ୍
ବାରମ୍ବାର ଆରତି କରି, ପୁଣିପୁଣି ମୁକ୍ତା ଛିଟିଦେଇ, ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବା ଓ କମ୍ପିତ ନୟନରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ କଲେ।
ଦୃଢଂ ସପରିରଭ୍ଯୈତାଂ ଚିରମାଶ୍ଵାସଯତ୍ତଦା । ଵୀରପତ୍ନି କାଂତିମତି ଵିରହଂ ମା କୃଥା ମମ
ସେ ତାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାହୁଡ଼ିଆ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ: 'ବୀରପତ୍ନୀ କାନ୍ତିମତୀ, ମୋ ଦୂରେ ଥିବାକୁ ଦୁଃଖ କରନି।'
ଏଷ ଗଚ୍ଛାମି ସଵିଧେ ତଵ ଭାମେ ପତିଵ୍ରତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ନିଜାଂ ପତ୍ନୀଂ ରଥମାରୁରୁହେ ଵରମ୍
'ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, ମୋର ଭାଗ୍ୟଶାଳି ପତିବ୍ରତା,' ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଯାଂତଂ ପତିଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନଯନୈର୍ନିମିଷୋଜ୍ଝିତୈଃ । ଵିଲୋକଯାମାସ ତଦା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ଯିବାବେଳେ, ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସ ଯଯୌ ଜନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଜନନୀଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ଗତ୍ଵା ପିତରମଂବାଂ ଚ ଵଵଂଦେ ଶିରସା ମୁଦା
ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପ୍ରେମରେ ଭିଜା ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ମାତା ପୁତ୍ରଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସ୍ଵାଂକମାରୋପଯତ୍ତଦା । ମୁଂଚଂତୀ ବାଷ୍ପନିଚଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵିତି ଜଗାଦ ସା
ମାଆ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ କରି, ଆପଣ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ, ଅନେକ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, 'ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଭରତଂ ରାମୋ ଯଜ୍ଞକରଃ ପରଃ । ପାଲନୀଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ
ତାଙ୍କ ପିତା, ଭାରତ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ତୁମେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।'
ଆଜ୍ଞପ୍ତୋଽସୌ ଜନନ୍ଯା ଚ ପିତ୍ରା ହୃଷିତଯା ଗିରା । ଯଯୌ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକଟକଂ ମହାଵୀରଵିଭୂଷିତମ୍
ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦିତ ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଶିବିରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବୀରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ରଥିଭିଃ ପତ୍ତିଭିର୍ଵୀରୈଃ ସଦଶ୍ଵୈଃ ସାଦିଭିର୍ଵୃତଃ । ଯଯୌ ମୁଦା ରଘୂତ୍ତଂସ ମହାଯଜ୍ଞହଯାଗ୍ରଣୀଃ
ରଥଯୋଦ୍ଧା, ପଦାତି, ବୀର, ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ଏବଂ ମହାଯଜ୍ଞର ନେତା ଆନନ୍ଦରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ପାଂଚାଲଦେଶାଂଶ୍ଚ କୁରୂଂଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତରାନ୍କୁରୂନ୍ । ଦଶାର୍ଣାଞ୍ଛ୍ରୀଵିଶାଲାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ପାଞ୍ଚାଳ, କୁରୁ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରୀବିଶାଳ ଦେଶ ଦେଖି ଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଓ ମହିମାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତ୍ର ତତ୍ରୋପଶୃଣ୍ଵାନୋ ରଘୁଵୀରଯଶୋଽଖିଲମ୍ । ରାଵଣାସୁରଘାତେନ ଭକ୍ତରକ୍ଷାଵିଧାଯକମ୍
ସେଠାରେ ଏବଂ ପଥରେ ସେ ରଘୁବୀରଙ୍କର ଯଶ ଶୁଣିଲେ—ଯିଏ ରାବଣ ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ ଓ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।