ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରଯାଣାଯାଭ୍ଯୁଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ଭୁଜୋଽସ୍ଫୁରତ୍ । ଦକ୍ଷିଣଃ ଶୁଭମାଶଂସୀ ଜଯାଯ ଚ ବଭୂଵ ହ
ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ହଲିଗଲା—ଏହା ଭଲ ଲକ୍ଷଣ, ବିଜୟର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା।
ପୁଷ୍କଲଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ଵିତର୍ଦିଭିର୍ଵଲକ୍ଷାଭିଃ ଶୋଭିତଂ ରତ୍ନଵେଦିକମ୍
ପୁଷ୍କଳ ତାଙ୍କର ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ସମ୍ପଦ ଓ ଶୋଭା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ବାଲକନି ଓ ଅଗଣନୀୟ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ମଣିର ଚଉକି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ନିଜାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାମ୍ । କିଂଚିତ୍ସ୍ଵଦର୍ଶନାଦ୍ଧୃଷ୍ଟାଂ ଭର୍ତୃଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀନିଷ୍ଠା ଓ ପତିପରାୟଣା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି କିଛି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ମୁଖାରଵିଂଦେନ ଚ ନାଗଵଲ୍ଲୀଦଲଂ ସୁକର୍ପୂରଯୁତଂ ଚ ଚର୍ଵତୀ । ନାସାଫଲଂ ତୋଯଭଵଂ ମହାଧନଂ ବାହ୍ଵୋର୍ମୃଣାଲୀସଦୃଶୋଃ ସୁକଂକଣେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ସେ ନାଗବଲ୍ଲୀ ପତ୍ର ଓ ସୁନା କପୂର ମିଶାଇ ଚିବାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ନାକର ଆଳଂକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତାରୁ ତିଆରି, ଦୁଇ ବାହୁରେ ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡ ପରି ଶୋଭାବାନ ବାହୁଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
କୁଚୌ ତୁ ମାଲୂରଫଲୋପମୌ ଵରୌ ନିତଂବବିଂବଂ ଵରନୀଵି ଶୋଭିତମ୍ । ପାଦୌ ତୁଲାକୋଟିଧରୌ ସୁକୋମଲୌ ଦଧତ୍ଯହୋ ଏକ୍ଷତ ସତ୍ପତିଂ ସ୍ଵକମ୍
ତାଙ୍କର ଉଦର ଦୁଇଟି ମାଲୁର ଫଳ ପରି ମନୋହର, କମର ଉପରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ନିବି ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପାଦ ତୁଳାର ଶିରା ପରି କମଳା ଓ ମୃଦୁ, ସୁନ୍ଦର ଗୁହୁରି ପିନ୍ଧିଥିଲେ—ଏଭଳି ତିନି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ପରିରଭ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଧୀରୋ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଭାଷିଣୀମ୍ । ତଦୁରୋଜପରୀରଂଭନିର୍ଭରୀକୃତଦେହକାମ୍
ଧୈର୍ୟଶୀଳ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯିଏ ଭାବନାରେ ଗଳା ଭରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଗଢ଼ି ଲାଗି ରହିଥିଲା।
ଉଵାଚ ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛାମି ଶତ୍ରୁଘ୍ନପୃଷ୍ଠରକ୍ଷକଃ । ରାମାଜ୍ଞଯା ଯାଜ୍ଞମଶ୍ଵଂ ପାଲଯନ୍ରଥସଂଯୁତଃ
ସେ କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପଛରେ ରହି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ରଥ ସହିତ।'
ତ୍ଵଯା ମେ ମାତରଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ପାଦସଂଵାହନାଦିମିଃ । ତଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ହି ଭୁଂଜାନା ତତ୍କର୍ମକରଣାଦରା
'ତୁମେ ମୋ ମାନେଙ୍କୁ ପାଦ ମସାଜ ଓ ଅନ୍ୟ କାମରେ ସମ୍ମାନ କରିବା; ସେମାନେ ଖାଇଥିବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଇବା, ଏହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ କରିବା।'
ସର୍ଵାଃ ପତିଵ୍ରତା ନାର୍ଯୋ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଦିକାଃ ଶୁଭାଃ । ନାଵମାନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଭୀରୁ ସ୍ଵତପୋବଲଶୋଭିତାଃ
'ସମସ୍ତ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ; ଭୟଭିତେ, ସେମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।'
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ସ୍ଵପତିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରେମ୍ଣା ସୁନିର୍ଭରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହସଂତୀଵ କିଂଚିଦ୍ଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏପରି କହୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ହସି କିଛି ଗଳା ଭରି କଥା କହିଲେ।
ନାଥ ତେ ଵିଜଯୋଭୂଯାତ୍ସର୍ଵତ୍ର ରଣମଂଡଲେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଜ୍ଞା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ହଯରକ୍ଷା ଯଥା ଭଵେତ୍
'ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜୟୀ ହେଉ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।'
ସ୍ମରଣୀଯା ହି ସର୍ଵତ୍ର ସେଵିକା ତ୍ଵତ୍ପଦାନୁଗା । କଦାପି ମାନସଂ ନାଥ ତ୍ଵତ୍ତୋ ନାନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି
'ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଦାସୀ, ସମୟ ସମୟରେ ସ୍ମରଣ ଯୋଗ୍ୟ; ମୋର ମନ, ନାଥ, କେବେ ତୁମୁଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ ନାହିଁ।'
ପରମାଯୋଧନେ କାଂତ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ନ ଜାତୁଚିତ୍ । ସତ୍ଯାଂ ମଯି ତଵ ସ୍ଵାଂତେ ଯୁଦ୍ଧେ 3ଵିଜଯସଂଶଯଃ
'ପ୍ରିୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ମରଣ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ରହିଲେ, ତୁମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।'
ପଦ୍ମନେତ୍ର ତଥା କାର୍ଯମୂର୍ମିଲାଦ୍ଯା ଯଥା ମମ । ହାସ୍ଯଂ ନୈଵ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କରତାଡନୈଃ
'ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଉର୍ମିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ; ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ହସନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ହାତରେ ମାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।'
ଇଯଂ ପତ୍ନୀ ମହାଭୀରୋଃ ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରପଲାଯିତୁଃ । କାତରା ଯର୍ହି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯଂତି ଶୂରାଣାଂ ସମଯଃ କୁତଃ
'ଏହି ମହାବୀରଙ୍କ ଭୟଭୀତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ଭାଗିଯାଏ—ଏମିତି ମହିଳାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶୂରମାନେ ପାଇଁ ସମୟ କେଉଁଠି? '
ଇତ୍ଯେଵଂ ନ ହସଂତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଯଥା ମେ ଦେଵରାଂଗନାଃ । ତଥା କାର୍ଯଂ ମହାବାହୋ ରାମସ୍ଯ ହଯରକ୍ଷଣେ
'ଏଭଳି, ମୋ ଦେବରାଣୀମାନେ ଯେପରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସନ୍ତି, ସେପରି ମୋତେ ହସନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ହେଉ, ମହାବାହୁ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱର ରକ୍ଷାରେ।'
ଯୋଦ୍ଧା ତ୍ଵମାଦୌ ସର୍ଵତ୍ର ପରେ ଯେ ତଵ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଧନୁଷ୍ଟଂକାରବଧିରାଃ କ୍ରିଯଂତାଂ ବଲିନଃ ପରେ
'ତୁମେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତୁମ ପଛରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ; ତୁମ ଧନୁର ଧ୍ୱନିରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ଓ ଶବ୍ଦହୀନ ହେଉନ୍ତୁ।'
ତଵପ୍ରୋଦ୍ଯତ୍କରାଂଭୋଜ କରଵାଲଭିଯା ବଲମ୍ । ପରେଷାଂ ଭଵତାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ଯୋନ୍ଯ ଭଯଵ୍ଯାକୁଲମ୍
'ଯେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ହାତରେ ତଳୱାର ଉଠିବ, ଶତ୍ରୁ ସେନା ତୁରନ୍ତ ଭୟରେ ଏକାଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ହେଉ।'
କୁଲଂ ମହଦଲଂ କାର୍ଯଂ ପରାନ୍ଵିଜଯତା ତ୍ଵଯା । ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵାମିନ୍ମହାବାହୋ ତଵ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵତ୍ଵିହ
ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ଏକ ବଡ଼ ବଂଶ ସ୍ଥାପନ କର। ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଏଠାରେ ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଗୃହାଣାଶୁ ମହଦ୍ଗୁଣଵିଭୂଷିତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଗର୍ଜିତମାକର୍ଣ୍ଯ ଵୈରିଵୃଂଦଂ ଭଯାତୁରମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ତୁରନ୍ତ ଧର; ଏହାର ଗର୍ଜନ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଭରିଦିଏ।
ଇମୌ ତେ ତ୍ଵିଷୁଧୀ ଵୀର ବଧ୍ଯେତାଂ ଶଂ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଵୈରିକୋଟିଵିନିଷ୍ପେଷ ବାଣକୋଟି ସୁପୂରିତୌ
ବୀର, ଏହି ଦୁଇଟି ତୁମର ତୁଣୀ, ଅନେକ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରି ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି।
କଵଚଂ ତ୍ଵିଦମାଧେହି ଶରୀରେ କାମସୁଂଦରେ । ଵଜ୍ରପ୍ରଭା ମହାଦୀପ୍ତି ହତସଂତମସଂଦୃଢମ୍
ଏହି କବଚ ତୁମର ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ ପିନ୍ଧ; ଏହା ବଜ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ତା ଦେଇଥାଏ।
ଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ନିଜୋତ୍ତଂସେ କୁରୁ କାଂତ ମନୋରମମ୍ । ଇମେଵ ତଂସେ ଵିଶଦେ ମଣିରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ
ଏହି ମନୋହର ମୁକୁଟ, ମଣି ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ତୁମର ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ।
ଇତି ସୁଵିମଲଵାଚଂ ଵୀରପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ । ନଯନକମଲଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଂଦଂଗମ୍ । ଅଧିଗତପରିମୋଦୋ ଭାରତିଃ ଶତ୍ରୁଜେତା । ରଣକରଣସମର୍ଥସ୍ତାଂ ଜଗାଦାତିଧୀରଃ
ସୁନ୍ଦର ଭାଷାରେ କହୁଥିବା ବୀର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, କମଳ ନୟନରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଭାରତ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ମନେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁଷ୍କଲ ଉଵାଚ। କାଂତେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି ମାଂ ତଥା ସର୍ଵଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍ । ଵୀରପତ୍ନୀ ଭଵେତ୍କୀର୍ତିସ୍ତଵ କାଂତିମତୀପ୍ସିତା
ପୁଷ୍କଳ କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ସେହିଭଳି କରିବି। ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଆଲୋକମୟ ହେଉ, ଯେପରି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।
ଇତି କାଂତିମତୀଦତ୍ତଂ କଵଚଂ ମୁକୁଟଂ ଵରମ୍ । ଧନୁର୍ମହେଷୁଧୀଖଡ୍ଗଂ ସର୍ଵଂ ଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏଭଳି, କାନ୍ତିମତୀ କବଚ, ମୁକୁଟ, ଧନୁଷ, ବଡ଼ ତୁଣୀ ଓ ତଳୱାର ଦେଲେ; ସେ ବଳବାନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପରିଧାଯ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ବହୁଶୋ ଭାସମନ୍ଵିତଃ । ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ସୁଭଟଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।
ତମସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଵୀରମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । କୁଂକୁମାଗୁରୁକସ୍ତୂରୀ ଚଂଦନାଦିକଚର୍ଚିତମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ଶୋଭାରେ ଭରିତ, ବୀରତାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ନାୟକ, କୁଙ୍କୁମ, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଚନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ।
ନାନାକୁସୁମମାଲାଭିରାଜାନୁପରିଶୋଭିତମ୍ । ନୀରାଜଯାମାସ ମୁହୁସ୍ତତ୍ର କାଂତିମତୀ ସତୀ
ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇ ତାଙ୍କ ଜାଙ୍ଘା ଉପରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସତୀ କାନ୍ତିମତୀ ବାରମ୍ବାର ଆରତି କଲେ।
ନୀରାଜଯିତ୍ଵା ବହୁଶଃ କିରଂତୀ ମୌକ୍ତିକୈର୍ମୁହୁଃ । ଗଲଦଶ୍ରୁଚଲନ୍ନେତ୍ରା ପରିରେଭେ ପତିଂ ନିଜମ୍
ବାରମ୍ବାର ଆରତି କରି, ପୁଣିପୁଣି ମୁକ୍ତା ଛିଟିଦେଇ, ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିବା ଓ କମ୍ପିତ ନୟନରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ କଲେ।