ଵିଶ୍ଵତଃ ପାଣିପଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାଭୁଜଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରୈକଯା ତୁ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଚାରିପଟେ ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ ଦାଁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଧାରଣ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ ଏକମାତ୍ର ଦାଁତରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସଂଚୂର୍ଣିତମହାଗାତ୍ରୋ ମମାର ଦିତିଜାଧମଃ । ପତିତାଂ ଧରଣୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍
ଦିତିର ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ସେ ଦାଁତରେ ଉଠାଇଲେ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଶେଷେ କୂର୍ମ୍ମଵପୁସ୍ତଦା । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ କ୍ରୋଡରୂପଂ ମହାହରିମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମ୍ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମମୂର୍ତ୍ତଯଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଉପରେ ରଖି, କୂର୍ମ ରୂପେ ଧାରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ, କୋଳ ରୂପରେ ମହାହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିର ନମାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ନମୋ ଯଜ୍ଞଵରାହାଯ ନମସ୍ତେ ଶତବାହଵେ । ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵାଯ ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — ବଳିଦାନ ଦେଇଥିବା ବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶତବାହୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ସ୍ଥିତିସ୍ଵରୂପାଯ ସର୍ଵଯଜ୍ଞସ୍ଵରୂପିଣେ । କଲାକାଷ୍ଠାନିମେଷାଯ ନମସ୍ତେ କାଲରୂପିଣେ
ସ୍ଥିତିର ମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଘଣ୍ଟା ଭାବେ ଯିଏ ସମୟ ତାହାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଭୂତାତ୍ମନେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମୃଗ୍ଵେଦଵପୁଷେ ତଥା । ସୁରାତ୍ମନେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସାମଵେଦାଯ ତେ ନମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଋଗ୍ବେଦ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସାମବେଦ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଓଁକାରାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ଵରୂପିଣେ । ଋଚଃସ୍ଵରୂପିଣେ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵେଦମଯାଯ ଚ
ଓଁକାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଯଜୁର୍ବେଦ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଋଚ୍ଛର ରୂପ ଏବଂ ଚାରି ବେଦ ମିଶିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗ ସାଂଗୋପାଂଗାଯ ତେ ନମଃ । ଗୋଵିଂଦାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମନାଦିନିଧନାଯ ଚ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶ ତୁମେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଵିଶିଷ୍ଟୈକସ୍ଵରୂପିଣେ । ଶ୍ରୀଭୂଲୀଲାଧିପତଯେ ଜଗତ୍ପିତ୍ରେ ନମୋନମଃ
ବେଦ ଜଣା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଏକମାତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂ ଲୀଳାଧିପତି, ଜଗତ୍ପିତା, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାଦି ସ୍ତୁତିଭିଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ଵାରାହରୂପିଣମ୍ । ଅର୍ଚ୍ଚଯାମାସୁରାତ୍ମେଶଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ହରିମ୍
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏପରି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ବରାହ ରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ଈଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ।
ସମର୍ଚ୍ଯମାନସ୍ତୈର୍ଦେଵୈସ୍ତେଷାମିଷ୍ଟଂ ଵରଂ ଦଦୌ । ଗଂଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଗାଯମାନୋ ମୁଦା ହରିଃ
ସେଇ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ, ହରି ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଇଦେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ମହର୍ଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ଏଭିଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଭକ୍ତିମାନ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରେ—
ଈପ୍ସିତାଂଲ୍ଲଭତେ ଭୂମିଂ ଚିରଂ ସସ୍ଯଫଲାନ୍ଵିତାମ୍ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵାରାହଵୈଭଵଂ ହରୈଃ । ନାରସିଂହଂ ତଥା ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଦେଵି ଵରାନନେ
ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଭୂମି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫସଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପାଏ। ବରାହଙ୍କର ସମସ୍ତ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବେ ନାରସିଂହ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ। ଵରାହାଵତାରକଥନଂନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଦଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏପରି ଭାବେ, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ବରାହ ଅବତାର କଥା ନାମକ ଦୁଇଶେ ସାତତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତତଃ । ତପସ୍ତେପେ ମହାଦୈତ୍ଯୋ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ମାଂ ପ୍ରତି
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମହାଦାନବ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ । ଜପନ୍ପଂଚାକ୍ଷରଂ ମଂତ୍ରଂ ପୂଜଯାମାସ ମାଂ ଶୁଭେ
ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଯାଏଁ, ବାୟୁ ଖାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହେ ଶୁଭେ, ସେ ମୋତେ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସା ତମଵୋଚଂ ମହାସୁରମ୍ । ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଦୈତେଯ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଦୈତେଯୋ ମାଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଶୁଭାନନେ
ତାପରେ ମୁଁ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ସେଇ ମହାସୁରଙ୍କୁ କହିଲି: 'ଦେଖ, ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଛା ଅଛି, ଏକ ଦାନ ମାଗ।' ତାପରେ ସେ ଦାନବ ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ଶୁଭାନନେ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଖୁସି ହେଇଛ, ମୁଁ ମାଗୁଛି।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଗଂଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ । ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗାଣାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଵୈ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: 'ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଗାଏ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ—
ଯକ୍ଷଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ଚ କିନ୍ନରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ରୋଗାଣାମାଯୁଧାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସର୍ଵେଷାମୃଷିମୁଖ୍ଯାନାମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନର, ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଅସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ—ଏମାନଙ୍କ ହାତରୁ ମୋତେ ଅମର୍ୟାଦ୍ୟତା ଦିଅ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଦ୍ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵବ୍ରୁଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନେ । ମତ୍ତୋ ମହଦ୍ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଦୈତେଯୋ ମହାବଲଃ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ମୁଁ ସେଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କହିଲି, ହେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନେ। ମୋଠାରୁ ଏହି ବଡ଼ ଦାନ ପାଇ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ—
ଜିତ୍ଵା ମହେଂଦ୍ରଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍ । ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଭାଗାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମେଵାଗ୍ରହୀଦ୍ବଲାତ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ତିନି ଭୁବନର ସ୍ୱାମୀ ହେଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଜୋରକରି ନିଜେ ନେଇଲା।
ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛଂତି ଦେଵତାସ୍ତେନ ନିର୍ଜିତାଃ । ତସ୍ଯୈଵ କିଂକରାଃ ସର୍ଵେ ଗଂଧର୍ଵା ଦେଵଦାନଵାଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ହାରି ଯାଇ, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେଇଗଲେ।
ଯକ୍ଷାଶ୍ଚନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵଶଵର୍ତିନଃ । ଉତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସୁତାଂ କଲ୍ଯାଣୀଂ ନାମ କନ୍ଯକାମ୍
ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଲେ। ଦାନବରାଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କର କନ୍ୟା କଳ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ନିୟମରେ ବିବାହ କଲେ।
ଉପଯେମେ ଵିଧାନେନ ଦୈତ୍ଯରାଜୋ ମହାବଲଃ । ତସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ଶୁଭେ
ସେଇ କଳ୍ୟାଣୀଠାରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଦାନବମାନେଙ୍କ ରାଜା, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅନୁରକ୍ତୋ ହୃଷୀକେଶେ ଗର୍ଭଵାସେଽପି ଯୋ ହରୌ । ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ କୃତ୍ଯେଷୁ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମ୍ମଭିଃ
ସେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହୃଷୀକେଶ ହରିଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା—
ନାନ୍ଯଂ ଜାନାତି ଦେଵେଶାତ୍ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସନାତନାତ୍ । ସ କାଲେଽପି ଵିନୀତଃ ସନ୍ଗୁରୁଗେହେ ଵସତ୍ସୁଧୀଃ
ସେ ଚିରକାଳ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସନାତନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣୁନଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିଲେ। ଗୁରୁଘରେ ଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ନମ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଥିଲେ।
ଅଧୀତ୍ଯ ସର୍ଵଵେଦାଂଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଗୁରୁଣା ସହ ଦୈତ୍ଯଜଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦାନବଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ସହିତ—
ପିତୁଃ ସମୀପମାଗତ୍ଯ ଵଵଂଦେ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତନଯଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍ । ଅଂକେ ନିଧାଯ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ସୁଵିସ୍ମିତମ୍
ପିତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତକୁ ଆସି, ନମ୍ରତାରେ ପଦପ୍ରଣାମ କଲେ। ଦାନବରାଜ ତାଙ୍କ ସୁଭଲକ୍ଷଣୀୟ ପୁଅକୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଉପଦେଶ କହିଲେ—
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ- ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚିରକାଲଂ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଗେହେ ନିଵେଶିତଃ । ଯଦୁକ୍ତା ଗୁରୁଣା ଵିଦ୍ଯା ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁରୁଘରେ ରହିଛ। ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ସୁନିଶ୍ଚଳ, ମୋତେ କୁହ।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ପୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵପିତ୍ରା ଵୈ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଜନ୍ମଵୈଷ୍ଣଵଃ । ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵଚନଂ କଲୁଷାପହମ୍
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ବୈଷ୍ଣବ ଜନ୍ମ ଧାରିଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦାନବରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଏମିତି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରେ।