ମହାବଲପରୀଵାର ପରିଖାଭିଃ ସୁରକ୍ଷିତଃ । ତଦ୍ରକ୍ଷକୋଽସ୍ତି ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲଵଣାଂତକଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ପରିଖା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଲବଣ ନାଶକ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତ ସେନାସଂଘସମନ୍ଵିତଃ । ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ଇତି ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାନଃ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵବଲୋନ୍ମଦାତ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମାନେ—
ଵଯଂ ଧନୁର୍ଧରାଃ ଶୂରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵଯମିହୋତ୍କଟାଃ । ତେ ଗୃହ୍ଣଂତୁ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଆମେ ଧନୁର୍ଧର, ଶୂର ଓ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେମାନେ ଚାହିଲେ ଶକ୍ତିବଳରେ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରନ୍ତୁ।
ମନୋଵେଗଂ କାମଜଵଂ ସର୍ଵଗତ୍ଯଧିଭାସ୍ଵରମ୍ । ତତୋ ମୋଚଯିତା ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲୀଲଯା ହଯମ୍
ମନର ତ୍ୱେଗର ଦ୍ରୁତ, କାମନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଗତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ତାପରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସହଜରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ଶରାସନଵିନିର୍ମୁକ୍ତ ଵତ୍ସଦଂତୈଃ ଶିଖାଶିତୈଃ
ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛୁଟିଥିବା, ଶର ଦନ୍ତ ଓ ଚୂଡ଼ା ତୀକ୍ଷ୍ଣ—
ଇତ୍ଯେଵମାଦି ଵିଲିଲେଖ ମହାମୁନୀଂଦ୍ରଃ । ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ର ଭୁଜଵୀର୍ଯଲସତ୍ପ୍ରତାପମ୍ । ଶୋଭାନିଧାନମତିଚଂଚଲଵାଯୁଵେଗଂ । ପାତାଲଭୂତଲଵିଶେଷଗତିଂ ମୁମୋଚ
ଏଭଳି ଅନେକ ଉକ୍ତି ମହାମୁନି ଲେଖିଲେ: ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁଜବଳର ତେଜ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାର ନିଧି, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ ବାୟୁ ତ୍ୱେଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପାତାଳ ଓ ଭୂମିର ଭିନ୍ନ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାଦିଦେଶାଥ ରାମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ । ଯାହି ଵାହସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପୃଷ୍ଠତଃ ସ୍ଵୈରଗାମିନଃ
ତାପରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଯେଉଁପରି ଘୋଡ଼ା ମନମତା ଚାଲିବ, ତାହା ପଛରେ ଯାଅ।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଗଚ୍ଛ ଵାହସ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଵେତ୍ତଵ । ଭଵେତାଂ ଶତ୍ରୁଵିଜଯୌ ରିପୁକର୍ଷଣ ତେ ଭୁଜୌ
'ଶତୃଘ୍ନ, ଘୋଡ଼ାର ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ତୁମର ଭୁଜ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରୁ।'
ଯେ ଯୋଦ୍ଧାରଃ ପ୍ରତିରଣଗତାସ୍ତେ ତ୍ଵଯା ଵାରଣୀଯା-। ଵାହଂ ରକ୍ଷ ସ୍ଵକଗୁଣଗଣୈଃ ସଂଯୁତଃ ସନ୍ମହୋର୍ଵ୍ଯାମ୍ । ସୁପ୍ତାନ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍ଵିଗତଵସନାନ୍ଭୀତଭୀତାଂସ୍ତୁ ନମ୍ରାଂ-। ସ୍ତାନ୍ମା ହନ୍ଯାଃ ସୁକୃତକୃତିନୋ ଯେନ ଶଂସଂତି କର୍ମ
'ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ତୁମେ ରୋକିବା; ତୁମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଡ଼ ଭୂମିରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ପୋଷାକ ହାରାଇଛନ୍ତି, ଭୟଭୀତ, କିମ୍ବା ନମ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ କର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଵିରଥା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତା ଯେ ଵଦଂତି ଵଯଂ ତଵ । ତେ ତ୍ଵଯା ନ ହି ହଂତଵ୍ଯାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୁକୃତୈଷିଣା
'ଯେଉଁମାନେ ରଥ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବାକୁ କହନ୍ତି—ଶତୃଘ୍ନ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଯୋ ହନ୍ଯାଦ୍ଵିମଦଂ ମତ୍ତଂ ସୁପ୍ତଂ ମଗ୍ନଂ ଭଯାତୁରମ୍ । ତାଵକୋଽହଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ଚ ସ ଵ୍ରଜତ୍ଯଧମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁଠି ଅହଂକାରୀ, ମଦମସ୍ତ, ଘୁମାଉଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି ଅନୁଗତ ଥିବା କାହାକୁ ମାରାଯାଏ, ସେ ଲୋକ ଅତି ନିଚ୍ଚ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ।
ପରସ୍ଵେ ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଂ ତ୍ଵଂ ମା କୃଥାଃ ପାରଦାରିକେ । ନୀଚେ ରତିଂ ନ କୁର୍ଵୀଥାଃ ସର୍ଵସଦ୍ଗୁଣପୂରିତଃ
ତୁମେ କେବେ ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପ୍ରତି ମନ ଦେଉନାହାଁତୁ, ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ନାରୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ନେଉନାହାଁତୁ, ସବୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ ହେଇରୁ।
ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରେରଣଂ ପୂର୍ଵଂ ମା କୁର୍ଵୀଥା ରଣଂ ଜଯ । ପୂଜ୍ଯପୂଜାତିକ୍ରମଂ ତ୍ଵଂ ମା ଵିଧେହି ଦଯାନ୍ଵିତଃ
ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦୟାବଶତଃ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାର କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗାଂ ଵିପ୍ରଂ ଚ ନମସ୍କୁର୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଯତୋ ଗଚ୍ଛେସ୍ତତ୍ର ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଯାଃ
ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଅ; ଯେଉଁଠି ଯିବ, ସେଠି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ, ସେଠି ସଫଳତା ମିଳିବ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ଵଵ୍ଯାପକଦେହଭୃତ୍ । ଯେ ତଦୀଯା ମହାବାହୋ ତଦ୍ରୂପା ଵିଚରଂତି ହି
ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେହଧାରୀ ଓ ସାକ୍ଷୀ; ମହାବାହୁ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଏହି ଜଗତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଯେ ସ୍ମରଂତି ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵଭୂତହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ । ତେ ମଂତଵ୍ଯା ମହାଵିଷ୍ଣୁ ସମରୂପା ରଘୂଦ୍ଵହ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପରେ ମନ୍ତବ୍ୟ।
ଯସ୍ଯ ସ୍ଵୀଯୋ ନ ପାରକ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ମିତ୍ରସମୋ ରିପୁଃ । ତେ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ପାପିନଂ ପାଵଯଂତି ହି
ଯେଉଁଠି ନିଜ ଓ ପରରେ ଭେଦ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମାନ, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହୋଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ପାପୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ପ୍ରିଯଂ ଭାଗଵତଂ ଯେଷାଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପ୍ରିଯାଃ । ଵୈକୁଂଠାତ୍ପ୍ରେଷିତାସ୍ତେଽତ୍ର ଲୋକପାଵନହେତଵେ
ଯେଉଁମାନେ ଭାଗବତକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଏଠାରେ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ହରେର୍ନାମ ହୃଦି ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ । ଉଦରେ ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯଃ ସ ଶ୍ଵପାକୋଽପି ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଯାହାଙ୍କ ମୁଁହରେ ହରିନାମ, ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ପେଟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଭୋଗ ଅଛି—ଏପରି ଏକ ଶ୍ୱପାକ ମଧ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ।
ଯେଷାଂ ଵେଦାଃ ପ୍ରିଯତମା ନ ଚ ସଂସାରଜଂ ସୁଖମ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଯେ ଚ ତାନ୍ନମସ୍କୁର୍ଵିହାନ୍ଵିତାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ବେଦକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ସଂସାରର ସୁଖକୁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କର।
ଶିଵେ ଵିଷ୍ଣୌ ନ ଵା ଭେଦୋ ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମମହେଶଯୋଃ । ତେଷାଂ ପାଦରଜଃ ପୂତଂ ଵହାମ୍ଯଘଵିନାଶନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଦଧୂଳିକୁ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ।
ଗୌରୀ ଗଂଗା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ପୃଥକ୍ତଯା । ତେ ମଂତଵ୍ଯା ନରାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିହାଗତାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୌରୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ସବୁ ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ମନେ କର।
ଶରଣାଗତରକ୍ଷୀ ଚ ମାନଦାନପରାଯଣଃ । ଯଥାଶକ୍ତି ହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋତ୍ତମଃ
ଯିଏ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସମ୍ମାନ ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ଏବଂ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ କାମ କରେ—ସେଉଁଠି ବୈଷ୍ଣବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯ ନାମ ମହାପାପରାଶିଂ ଦହତି ସତ୍ଵରମ୍ । ତଦୀଯ ଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଭକ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ସ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବଡ଼ ପାପ ପର୍ବତକୁ ଦହିଦେଉଛି, ଯାହାଙ୍କ ଭକ୍ତି ସେ ଚରଣ ଦ୍ୱୟରେ ଅଛି—ସେ ବୈଷ୍ଣବ।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣି ଵଶେ ଯେଷାଂ ମନୋଽପି ହରିଚିଂତକମ୍ । ତାନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୂଯାତ୍ସହ୍ଯା ଜନ୍ମମରଣାଂତିକାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି, ମନ ହରିଚିନ୍ତାରେ ଲଗାଇଥନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ।
ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ ତ୍ଵଂ କରଵାଲଵତ୍ତ୍ଯଜନ୍ଭଵେର୍ଯଶୋଭୂଷଣଭୂତିଭୂମିଃ । ଏଵଂ ମମାଦେଶମଥାଚରଂଶ୍ଚ ଲଭେଃ ପରଂ ଧାମ ସୁଯୋଗମୀଡ୍ଯମ୍
ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ତୁମେ ତଳୱାର ଭଳି ତ୍ୟାଗ କର; ଏପରି ଆଚରଣରେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହିମା ଅଛି। ଏଭଳି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିଲେ, ଉତ୍ତମ ଗତି ଓ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ଦେଶ ପାଇବ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଏଵମାଜ୍ଞାପ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ରାମଶ୍ଚାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ । ଵୀରାନାଲୋକଯନ୍ଭୂଯୋ ଜଗାଦ ଶୁଭଯା ଗିରା
ଶେଷ କହିଲେ—ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ଭଗବାନ ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ବୀରମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ କଥାହେଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ମମ ଭ୍ରାତୁର୍ଵାଜିରକ୍ଷାକରସ୍ଯ ଵୈ । କୋ ଗଂତା ପୃଷ୍ଠତୋ ରକ୍ଷଂସ୍ତନ୍ନିଦେଶପ୍ରପାଲକଃ
ମୋ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଯିଏ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା କରେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ?
ଯଃ ସର୍ଵଵୀରାନ୍ପ୍ରତିମୁଖ୍ଯମାଗତାନ୍ଵିନିର୍ଜଯେନ୍ମର୍ମଭିଦସ୍ତ୍ରସଂଘୈଃ । ଗୃହ୍ଣାତ୍ଵସୌ ମେ କରଵୀଟକଂ ତଦ୍ଭୂମୌ ଯଶଃ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଥଯନ୍ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବୀରମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯିଏ ତାଳି ଦେଇ, ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଦଳ ସହ ଜିତିପାରିବ, ସେ ମୋ ଠାରୁ ଏହି କରବୀଟକ ନେଉ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଯଶ ଭୂମିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ରାମେ ତୁ ପୁଷ୍କଲୋ ଭରତାତ୍ମଜଃ । ଜଗ୍ରାହ ଵୀଟକଂ ତସ୍ମାଦ୍ରଘୁରାଜକରାଂବୁଜାତ୍
ରାମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍କଳ ରଘୁବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ପଦ୍ମପରି ହାତରୁ ସେଇ ବୀଟକ ନେଲେ।