ଇତ୍ଯେଵଂ ତେ ମହାରାଜଂ ଯଯୁଃ ସେନାଚରା ଵରାଃ । ଧନୁର୍ଧରାଃ ପାଶଧରାଃ ଖଡ୍ଗଧାରାଃ ସ୍ଫୁଟକ୍ରମାଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାମାନେ ଧନୁର୍ଧର, ପାଶଧାରୀ, ତଳୱାର ଧାରୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ରମରେ ମହାରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଶନୈଃଶନୈଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଂଡପଂ ଯାଗଚିହ୍ନିତମ୍ । ହଯଃ ଖୁରକ୍ଷତତଲାଂ ଭୂମିଂ କୁର୍ଵନ୍ନଭଃ ପ୍ଲଵନ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଘୋଡ଼ା ଦୀରେ-ଦୀରେ ଯଜ୍ଞ ଚିହ୍ନିତ ମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ତାହାର ଖୁରରେ ଭୂମି ଅନେକ ଚିରିଗଲା ଏବଂ ମଣେ ହେଉଥିଲା ଭୂମି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଛି।
ରାମୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବହୁସଂତୁଷ୍ଟମାନସଃ । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରେରଯାମାସ କ୍ରିଯାକର୍ତଵ୍ଯତାଂ ପ୍ରତି
ରାମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ରାମମାହୂଯ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ନୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ପ୍ରଯୋଗଂ କାରଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପନୋଦନମ୍
ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଡାକି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତଧରୋ ମୃଗଶୃଂଗପରିଗ୍ରହଃ । ତତ୍କର୍ମ କାରଯାମାସ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ପରଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ରାମ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଉପବାସ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଧରି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
ପ୍ରାରେଭେ ଯାଗକର୍ମାର୍ଥଂ କୁଂଡଂ ମଣ୍ଡପସଂମିତମ୍ । ତତ୍ରାଚାର୍ଯୋଭଵଦ୍ଧୀମାନ୍ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଚାରଵିତ୍
ସେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ କୁଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ରଘୁନାଥସ୍ଯ କୁଲପୂର୍ଵଗୁରୁର୍ମୁନିଃ । ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତତ୍ରାଚରଦ୍ବ୍ରହ୍ମକର୍ମାଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତପୋନିଧିଃ
ବସିଷ୍ଠ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଗୁରୁ ଏବଂ ଋଷି, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ତପସ୍ଵୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଵାଲ୍ମୀକିର୍ମୁନିରଧ୍ଵର୍ଯୁର୍ମୁନିଃ କଣ୍ଵସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରପଃ । ଅଷ୍ଟୌ ଦ୍ଵାରାଣି ତତ୍ରାସନ୍ସତୋରଣ ଶୁଭାନି ଵୈ
ବାଲ୍ମୀକି ଋଷି ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ହେଲେ; କଣ୍ବ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷା କଲେ; ସେଠାରେ ଆଠଟି ଶୁଭ ତୋରଣ ସହିତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା।
ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵଯଂ ଵିପ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାଧିମଂତ୍ରଵିତ୍ । ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଦେଵଲାସିତ ସଂଜ୍ଞିତୌ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଦେବଳ ଓ ଅସିତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରି ଭୂମାନୌ କଶ୍ଯପାତ୍ରୀ ତପୋନିଧୀ । ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରି ଋଷଭୌ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯୋଽଥ ଜାଜଲିଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଓ ଅତ୍ରି ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ; ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ଓ ଜାଜଲି ନାମକ ଋଷି ଥିଲେ।
ଉତ୍ତରଦ୍ଵାରି ତୁ ମୁନୀ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵିତୈକତ ତାପସୌ । ଏଵଂ ଦ୍ଵାରଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠଃ କଲଶୋଦ୍ଭଵଃ
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ଵୀ ମୁନି ଏକତାରେ ବସିଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ବସିଷ୍ଠ କଳଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ହଯଵର୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୂଜାଂ କର୍ତୁମାରଭତ ଦ୍ଵିଜ । ସୁଵାସିନ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ଵାସୋଲଂକାରଭୂଷିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାର ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀମାନେ ଭୂଷା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ହରିଦ୍ରାକ୍ଷତଗଂଧାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯାମାସୁରର୍ଚିତମ୍ । ନୀରାଜନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଧୂପଯିତ୍ଵାଗୁରୂକ୍ଷଣୈଃ
ହଳଦୀ, ଅକ୍ଷତ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସେମାନେ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ଦୀପ ଦେଖାଇ, ଅଗରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜଳାଇ ଧୂପ ଦେଲେ।
ଵର୍ଧାପନଂ ତତୋ ଵେଶ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତା ଵାଡଵାଜ୍ଞଯା । ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିମଲେ ଭାଲେ ଚଂଦନଚର୍ଚିତେ
ତାପରେ ବେଶ୍ୟାପତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଘୋଡ଼ାର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପୂଜା କଲେ; ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ଲଳାଟକୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଲେ।
କୁଂକୁମାଦିକଗଂଧାଢ୍ଯେ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତେ । ବବଂଧ ଭାସ୍ଵରଂ ପତ୍ରଂ ତପ୍ତହାଟକନିର୍ମିତମ୍
କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ଶୋଭା ଦେଇ, ସେମାନେ ତପ୍ତ ସୁନାରେ ତିଆରି ଏକ ଜଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତ୍ର ବାନ୍ଧିଲେ।
ତତ୍ରାଲିଖଦ୍ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରତାପବଲମୂର୍ଜିତମ୍ । ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧନ୍ଵୀ ଧନୁର୍ଦୀକ୍ଷା ଗୁରୁର୍ଗୁରୁଃ
ସେଠାରେ ଲେଖାଗଲା: 'ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ, ଧନୁର୍ଧର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ, ଗୁରୁମାନ୍ୟ, ଦଶରଥଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଯୁକ୍ତ।'
ଯଂ ଦେଵାଃ ସାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ନମଂତି ମଣିମୌଲିଭିଃ । ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଵୀରବଲଦର୍ପହାରୀ ରଘୂଦ୍ଵହଃ
ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଣିମୁକୁଟ ନମାଇ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାମଚଂଦ୍ରୋ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵଶୂରଶିରୋମଣିଃ । ତନ୍ମାତା କୋସଲନୃପପତ୍ନୀଗର୍ଭସମୁଦ୍ଭଵା
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣି, ଯାହାଙ୍କ ମାଆ କୋଶଳର ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ କୁକ୍ଷିଭଵଂ ରତ୍ନଂ ରାମଃ ଶତ୍ରୁକ୍ଷଯଂକରଃ । କରୋତି ହଯମେଧଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ସୁଶିକ୍ଷିତଃ
ସେ ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମଣି ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।
ରାଵଣାଭିଧଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଵଧପାପାପନୁତ୍ତଯେ । ମୋଚିତସ୍ତେନ ଵାହାନାଂ ମୁଖ୍ଯୋଽସୌ ଵାଜିନାଂ ଵରଃ
ରାବଣ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହି ଘୋଡ଼ା ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମହାବଲପରୀଵାର ପରିଖାଭିଃ ସୁରକ୍ଷିତଃ । ତଦ୍ରକ୍ଷକୋଽସ୍ତି ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲଵଣାଂତକଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ପରିଖା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହି ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ, ଲବଣ ନାଶକ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତ ସେନାସଂଘସମନ୍ଵିତଃ । ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ଇତି ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାନଃ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵବଲୋନ୍ମଦାତ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମାନେ—
ଵଯଂ ଧନୁର୍ଧରାଃ ଶୂରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵଯମିହୋତ୍କଟାଃ । ତେ ଗୃହ୍ଣଂତୁ ବଲାଦ୍ଵାହଂ ରତ୍ନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଆମେ ଧନୁର୍ଧର, ଶୂର ଓ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେମାନେ ଚାହିଲେ ଶକ୍ତିବଳରେ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରନ୍ତୁ।
ମନୋଵେଗଂ କାମଜଵଂ ସର୍ଵଗତ୍ଯଧିଭାସ୍ଵରମ୍ । ତତୋ ମୋଚଯିତା ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଲୀଲଯା ହଯମ୍
ମନର ତ୍ୱେଗର ଦ୍ରୁତ, କାମନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଗତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ତାପରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶତୃଘ୍ନ ସହଜରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ଶରାସନଵିନିର୍ମୁକ୍ତ ଵତ୍ସଦଂତୈଃ ଶିଖାଶିତୈଃ
ଧନୁର ତାଣିରୁ ଛୁଟିଥିବା, ଶର ଦନ୍ତ ଓ ଚୂଡ଼ା ତୀକ୍ଷ୍ଣ—
ଇତ୍ଯେଵମାଦି ଵିଲିଲେଖ ମହାମୁନୀଂଦ୍ରଃ । ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ର ଭୁଜଵୀର୍ଯଲସତ୍ପ୍ରତାପମ୍ । ଶୋଭାନିଧାନମତିଚଂଚଲଵାଯୁଵେଗଂ । ପାତାଲଭୂତଲଵିଶେଷଗତିଂ ମୁମୋଚ
ଏଭଳି ଅନେକ ଉକ୍ତି ମହାମୁନି ଲେଖିଲେ: ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୁଜବଳର ତେଜ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାର ନିଧି, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ ବାୟୁ ତ୍ୱେଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପାତାଳ ଓ ଭୂମିର ଭିନ୍ନ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାଦିଦେଶାଥ ରାମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ । ଯାହି ଵାହସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପୃଷ୍ଠତଃ ସ୍ଵୈରଗାମିନଃ
ତାପରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଯେଉଁପରି ଘୋଡ଼ା ମନମତା ଚାଲିବ, ତାହା ପଛରେ ଯାଅ।'
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଗଚ୍ଛ ଵାହସ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଵେତ୍ତଵ । ଭଵେତାଂ ଶତ୍ରୁଵିଜଯୌ ରିପୁକର୍ଷଣ ତେ ଭୁଜୌ
'ଶତୃଘ୍ନ, ଘୋଡ଼ାର ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ତୁମର ଭୁଜ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦମନ କରୁ।'
ଯେ ଯୋଦ୍ଧାରଃ ପ୍ରତିରଣଗତାସ୍ତେ ତ୍ଵଯା ଵାରଣୀଯା-। ଵାହଂ ରକ୍ଷ ସ୍ଵକଗୁଣଗଣୈଃ ସଂଯୁତଃ ସନ୍ମହୋର୍ଵ୍ଯାମ୍ । ସୁପ୍ତାନ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାନ୍ଵିଗତଵସନାନ୍ଭୀତଭୀତାଂସ୍ତୁ ନମ୍ରାଂ-। ସ୍ତାନ୍ମା ହନ୍ଯାଃ ସୁକୃତକୃତିନୋ ଯେନ ଶଂସଂତି କର୍ମ
'ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ତୁମେ ରୋକିବା; ତୁମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଡ଼ ଭୂମିରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ପୋଷାକ ହାରାଇଛନ୍ତି, ଭୟଭୀତ, କିମ୍ବା ନମ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ତୁମ କର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଵିରଥା ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତା ଯେ ଵଦଂତି ଵଯଂ ତଵ । ତେ ତ୍ଵଯା ନ ହି ହଂତଵ୍ଯାଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୁକୃତୈଷିଣା
'ଯେଉଁମାନେ ରଥ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବାକୁ କହନ୍ତି—ଶତୃଘ୍ନ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'