ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନ ଦୁରୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଈଦୃଶଂ କୁର୍ଵତା କର୍ମ ମଯୈତତ୍ସୁକଲଂକିତମ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖରାପ କଥା କହିନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଦାଗ ଲାଗିଛି।
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁ ପୂଜାର୍ହା ଦାନସମ୍ମାନଭୋଜନୈଃ । ତେ ମଯା ନିହତା ଵିପ୍ରାଃ ଶରସଂଘାତସଂହିତୈଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ତୀର ମାଡ଼ରେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
କାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନୁ ଗମିଷ୍ଯାମି କୁଂଭୀପାକୋଽପି ଦୁଃସହଃ । ନ ତାଦୃଶଂ ତୀର୍ଥମସ୍ତି ଯନ୍ମାଂ ପାଵଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ନ ଯଜ୍ଞୋ ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ଵା ଚୈଵ ଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ଯତ୍ତୁ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ରୋଗ୍ଧୁର୍ମମପାଵନତାରକମ୍
କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଏବଂ ଏପରି କିଛି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧର ପାପରୁ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ନରୈର୍ନିରଯଗାମିଭିଃ । ତେ ନରା ବହୁଶୋ ଦୁଃଖଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତି ନିରଯଂ ଗତାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵେଦା ମୂଲଂ ତୁ ଧର୍ମାଣାଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଵେକିନାମ୍ । ତନ୍ମୂଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲଂ ସର୍ଵଵେଦୈକଶାଖିନଃ
ବେଦ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଚାର କରନ୍ତି; ସେହି ମୂଳ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଏକମାତ୍ର ଶାଖା।
ମୂଲଚ୍ଛେତ୍ତୁର୍ମମୌଦ୍ଧତ୍ଯାତ୍କୋ ଲୋକୋନୁ ଭଵିଷ୍ଯତି । କିମଦ୍ଯକରଣୀଯଂ ଵୈ ଯେନ ମେ ହି ଶିଵଂ ଭଵେତ୍
ମୋର ଅହଂକାରରୁ କିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ମୂଳ କାଟିଦେବ? ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେବ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵିଲପଂତଂ ଭୃଶଂ ରାମଂ ରାଜେଂଦ୍ରଂ ରଘୁପୁଂଗଵମ୍ । ମାଯାମନୁଷ୍ଯଵପୁଷଂ କୁଂଭଜନ୍ମାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ରାମଙ୍କୁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାପୁରୁଷ ମାୟାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ମା ଵିଷାଦଂ ମହାଧୀର କୁରୁ ରାଜନ୍ମହାମତେ । ନ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ନାଶମିଚ୍ଛତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଖରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ପୁରାଣଃ ପୁମାନ୍ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । କର୍ତା ହର୍ତାଽଵିତା ସାକ୍ଷୀ ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଗୁଣୀ
ତୁମେ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ରକ୍ଷକ, ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣରୁ ଅତୀତ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ସୁରାପୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତ୍ସ୍ଵର୍ଣସ୍ତେଯୀ ମହାଘକୃତ୍ । ସର୍ଵେ ତ୍ଵନ୍ନାମଵାଦେନ ପୂତାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଵଂତି ହି
ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ସୁନା ଚୋରି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ କରୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇଯଂ ଦେଵୀ ଜନକଜା ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମତେ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତା ଯାସ୍ଯଂତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ଏହି ଦେବୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମହାବିଦ୍ୟା। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ରାଵଣୋଽପି ନ ଵୈ ଦୈତ୍ଯୋ ଵୈକୁଂଠେ ତଵ ସେଵକଃ । ଋଷୀଣାଂ ଶାପତୋଽଵାପ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯତ୍ଵଂ ଦନୁଜାଂତକ
ରାବଣ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଦାନବ ନୁହେଁ, ସେ ତୁମର ବୈକୁଣ୍ଠର ସେବକ। ଋଷିମାନେ ଶାପ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଦାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦାନବନାଶକ।
ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହକର୍ତା ତ୍ଵଂ ନ ତୁ ହଂତା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ମା ଭୂଯୋ ନିଜଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ନୁହଁ। ଏଭଳି ଭାବି, ଆଉ ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଭାଷିତମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ଭାବବିହ୍ୱଳ କଣ୍ଠରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ପାତକଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତଵିଭେଦତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ହି ଅଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ପାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଜଣା ଓ ଅଜଣା। ଯାହା ବୁଝିବା ସହିତ କରାଯାଏ, ସେହି ଜଣା; ଯାହା ତାହା ନୁହେଁ, ସେ ଅଜଣା।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଭୋଗେନୈଵ ଵିନଶ୍ଯତି । ନଶ୍ଯେଦନୁଶଯାଦନ୍ଯଦିଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ବୁଝିବା ସହିତ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଟି ଅନୁତାପ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ— ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ।
କୁର୍ଵତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ସୁନିଂଦିତାମ୍ । ନ ମେ ଦୁଃଖାପନୋଦାଯ ସାଧୁଵାଦଃ ସୁସଂମତଃ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ବୁଝିବା ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛି, ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂରିବା ପାଇଁ କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ସୁନିବାକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବୁନି।
ପ୍ରବ୍ରୂହି ତାଦୃଶଂ ମହ୍ଯଂ ଯାଦୃଶଂ ପାପଦାହକମ୍ । ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ମଖଂ କିଂଚିତ୍ତୀର୍ଥମାରାଧନଂ ମହତ୍
ଏଭଳି ପାପ ଦହିଦେବା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଉପବାସ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ମହାପୂଜା ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ଯେନ ମେ ଵିମଲା କୀର୍ତିର୍ଲୋକାନ୍ଵୈ ପାଵଯିଷ୍ଯତି । ପାପାଚାରାପ୍ତକାଲୁଷ୍ଯାନ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାହତପ୍ରଭାନ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ପବିତ୍ର ହେବ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କାରଣରେ ଦୂଷିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଧ ହେବେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଂତଂ ତଂ ରାମଂ ଜଗାଦ ସ ତପୋନିଧିଃ । ସୁରାସୁରନମନ୍ମୌଲି ମଣିନୀରାଜିତାଂଘ୍ରିକମ୍
ଶେଷ କହିଲେ— ଏଭଳି କଥା କହିଥିବା ରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ନମନ କରିଥିବା ମଣି ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥାଏ, ସେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାମ ମହାଵୀର ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରକ । ଵିପ୍ରହତ୍ଯାପନୋଦାଯ ତଵ ଯଦ୍ଵଚନଂ ବ୍ରୁଵେ
ଶୁଣ, ରାମ, ମହାବୀର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପକାରୀ, ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ଶୁଣ।
ସର୍ଵଂ ସ ପାପଂ ତରତି ଯୋଽଶ୍ଵମେଧଂ ଯଜେତ ଵୈ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଯଜ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ଵାଜିମେଧେନ ଶୋଭିନା
ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତେଣୁ, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ତୁମେ ମହା ମହିମା ଥିବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କର।
ସପ୍ତତଂତୁର୍ମହୀଭର୍ତ୍ରା ତ୍ଵଯା ସାଧ୍ଯୋ ମନୀଷିଣା । ମହାସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତେନ ମହାବଲସୁଶାଲିନା
ସପ୍ତତି ତନ୍ତୁ ଥିବା ଏହି ଯଜ୍ଞ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ମହାଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଭୂପତି ଭାବେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କର।
ସ ଵାଜିମେଧୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ହତ୍ଯାଯାଃ ପାପନୋଦନଃ । କୃତଵାନ୍ଯଂ ମହାରାଜୋ ଦିଲୀପସ୍ତଵ ପୂର୍ଵଜଃ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ତୁମ ଆଗ୍ରଜ, ମହାନ ରାଜା ଦିଲୀପ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଶତକ୍ରତୁଃ ଶତଂ କୃତ୍ଵା କ୍ରତୂନାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ପଦମାପାମରାଵତ୍ଯାଂ ଦେଵଦୈତ୍ଯସୁସେଵିତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଅମରାବତୀରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ।
ମନୁଶ୍ଚ ସଗରୋ ରାଜା ମରୁତ୍ତୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଏତେ ତେ ପୂର୍ଵଜାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ପଦଂ ଗତାଃ
ମନୁ, ରାଜା ସଗର, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଗ୍ରଜମାନେ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେହି ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସମର୍ଥୋଽସି ସମଂତତଃ । ଭ୍ରାତରୋ ଲୋକପାଲାଭା ଵର୍ତଂତେ ତଵ ଭାଵୁକାଃ
ତେଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କର। ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତୁମ ଭାଇମାନେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ପରି ତୁମ ପାଖରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନେଃ ସ ଭାଗ୍ଯଵାନ୍ ରଘୂତ୍ତମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତଭୀତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଯାଗେ ସୁମତିଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ଵିଧିଂ ପୁରାଵିତ୍ପରିଗୀଯମାନଃ
ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଭୟ କରି, ପୁରାତନ କାଳରେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ତାହାର ବିଧି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। କୀଦୃଶୋଽଶ୍ଵସ୍ତତ୍ର ଭାଵ୍ଯଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର ପୂଜନେ । କଥଂ ଵା ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ କେ ଜେଯାସ୍ତତ୍ର ଵୈରିଣଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ଏଠାରେ କେମିତି ଘୋଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ? ତାହାର ପୂଜା କେମିତି କରାଯିବ? କେମିତି ଏହା ସଫଳ ହେବ, ଏବଂ କେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ସେଠାରେ ଜିତିବାକୁ ପଡ଼ିବ?