ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ମଯା ମତ୍ଯନୁସାରତଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା—ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ, ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଅନୁଯାୟୀ—ମୁଁ କୁହିଦେଲି।
ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦିତିଜେଂଦ୍ର କୁଲାନୁକାରିଵାର୍ତାଂ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଈଶିତା ଚ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଗଲଦଶ୍ରୁମୁଖାରଵିଂଦୋ ଭୂମୌ ପପାତ ସଦସି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵଃ
ଦିତିର ସନ୍ତାନଙ୍କର ବଂଶ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାର ପ୍ରଭାବରେ, ଚାପି ରଖିଥିବା ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ସେ ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵଧର୍ମୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ହେ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ।
ରାଜାନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଂଭଜନ୍ମା ତପୋନିଧିଃ । ଶନୈଃଶନୈଃ କରେଣାଶୁ ପସ୍ପର୍ଶାଶ୍ରୁ ଜଗାଦ ଚ
ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତପସ୍ବୀ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କହିଲେ।
ଭୋ ରାମାଶ୍ଵସିହି କ୍ଷିପ୍ରଂ କିମର୍ଥମଵସୀଦସି । ଭଵାନ୍ଦୈତ୍ଯକୁଲଚ୍ଛେତ୍ତା ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
ହେ ରାମ, ତୁରନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର! କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ତୁମେ ଦାନବ ବଂଶର ସଂହାରକ, ଚିରଅବିନାଶୀ ମହାବିଷ୍ଣୁ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଚ୍ଚୈଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ । ତ୍ଵଦୃତେ ନାସ୍ତି ସଂଚାରୀ କିମର୍ଥମିହ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଯେଉଁ ଜଗତ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ, ନିସ୍ଚଳ ଓ ଚଳିତ—ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ଏଠି କାହିଁକି ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଛ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହାରାଜଃ କୁଂଭଜନ୍ମସମୀରିତମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଗଲନ୍ନେତ୍ର ବାଷ୍ପପୂରିତସନ୍ମୁଖଃ
କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜା ଅଶ୍ରୁଭରା ଆଖି ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ସହିତ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଉଵାଚ ଦୀନଦୀନଂ ଚ ଵିସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରଵିସ୍ତରମ୍ । ତ୍ରପାଭର ନମନ୍ମୂର୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦେହରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୀର୍ଘ କଥାରେ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧରୁ ଦୂରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତା ଜ୍ଞାନଂ ଵିମୂଢସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲେ ରୂଢଂ ହତଵାନ୍କାମଲୋଲୁପଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ହାଁ, ମୋର ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖ, କେତେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୁଁ କାମବଶତଃ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
ମହିଲାର୍ଥେ ତ୍ଵହଂ ଵିପ୍ରଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଵେକଵାନ୍ । ହତଵାନ୍ଵାଡଵକୁଲଂ ବୁଦ୍ଧିହୀନୋତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲି, ମୁଁ ଅବିବେକ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଘୋଡ଼ା ପାଳକ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନ ଦୁରୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଈଦୃଶଂ କୁର୍ଵତା କର୍ମ ମଯୈତତ୍ସୁକଲଂକିତମ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖରାପ କଥା କହିନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଦାଗ ଲାଗିଛି।
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁ ପୂଜାର୍ହା ଦାନସମ୍ମାନଭୋଜନୈଃ । ତେ ମଯା ନିହତା ଵିପ୍ରାଃ ଶରସଂଘାତସଂହିତୈଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ତୀର ମାଡ଼ରେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
କାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନୁ ଗମିଷ୍ଯାମି କୁଂଭୀପାକୋଽପି ଦୁଃସହଃ । ନ ତାଦୃଶଂ ତୀର୍ଥମସ୍ତି ଯନ୍ମାଂ ପାଵଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ନ ଯଜ୍ଞୋ ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ଵା ଚୈଵ ଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ଯତ୍ତୁ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ରୋଗ୍ଧୁର୍ମମପାଵନତାରକମ୍
କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଏବଂ ଏପରି କିଛି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧର ପାପରୁ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ନରୈର୍ନିରଯଗାମିଭିଃ । ତେ ନରା ବହୁଶୋ ଦୁଃଖଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତି ନିରଯଂ ଗତାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵେଦା ମୂଲଂ ତୁ ଧର୍ମାଣାଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଵେକିନାମ୍ । ତନ୍ମୂଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲଂ ସର୍ଵଵେଦୈକଶାଖିନଃ
ବେଦ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଚାର କରନ୍ତି; ସେହି ମୂଳ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଏକମାତ୍ର ଶାଖା।
ମୂଲଚ୍ଛେତ୍ତୁର୍ମମୌଦ୍ଧତ୍ଯାତ୍କୋ ଲୋକୋନୁ ଭଵିଷ୍ଯତି । କିମଦ୍ଯକରଣୀଯଂ ଵୈ ଯେନ ମେ ହି ଶିଵଂ ଭଵେତ୍
ମୋର ଅହଂକାରରୁ କିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ମୂଳ କାଟିଦେବ? ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେବ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵିଲପଂତଂ ଭୃଶଂ ରାମଂ ରାଜେଂଦ୍ରଂ ରଘୁପୁଂଗଵମ୍ । ମାଯାମନୁଷ୍ଯଵପୁଷଂ କୁଂଭଜନ୍ମାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ରାମଙ୍କୁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାପୁରୁଷ ମାୟାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ମା ଵିଷାଦଂ ମହାଧୀର କୁରୁ ରାଜନ୍ମହାମତେ । ନ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ନାଶମିଚ୍ଛତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଖରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ପୁରାଣଃ ପୁମାନ୍ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । କର୍ତା ହର୍ତାଽଵିତା ସାକ୍ଷୀ ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଗୁଣୀ
ତୁମେ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ରକ୍ଷକ, ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣରୁ ଅତୀତ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ସୁରାପୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତ୍ସ୍ଵର୍ଣସ୍ତେଯୀ ମହାଘକୃତ୍ । ସର୍ଵେ ତ୍ଵନ୍ନାମଵାଦେନ ପୂତାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଵଂତି ହି
ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ସୁନା ଚୋରି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ କରୁଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇଯଂ ଦେଵୀ ଜନକଜା ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମତେ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତା ଯାସ୍ଯଂତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ଏହି ଦେବୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମହାବିଦ୍ୟା। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ରାଵଣୋଽପି ନ ଵୈ ଦୈତ୍ଯୋ ଵୈକୁଂଠେ ତଵ ସେଵକଃ । ଋଷୀଣାଂ ଶାପତୋଽଵାପ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯତ୍ଵଂ ଦନୁଜାଂତକ
ରାବଣ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଦାନବ ନୁହେଁ, ସେ ତୁମର ବୈକୁଣ୍ଠର ସେବକ। ଋଷିମାନେ ଶାପ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଦାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦାନବନାଶକ।
ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହକର୍ତା ତ୍ଵଂ ନ ତୁ ହଂତା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ମା ଭୂଯୋ ନିଜଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ନୁହଁ। ଏଭଳି ଭାବି, ଆଉ ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଭାଷିତମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ଭାବବିହ୍ୱଳ କଣ୍ଠରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ପାତକଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତଵିଭେଦତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ହି ଅଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ପାପ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଜଣା ଓ ଅଜଣା। ଯାହା ବୁଝିବା ସହିତ କରାଯାଏ, ସେହି ଜଣା; ଯାହା ତାହା ନୁହେଁ, ସେ ଅଜଣା।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ଭୋଗେନୈଵ ଵିନଶ୍ଯତି । ନଶ୍ଯେଦନୁଶଯାଦନ୍ଯଦିଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ବୁଝିବା ସହିତ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଟି ଅନୁତାପ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ— ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ।
କୁର୍ଵତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ସୁନିଂଦିତାମ୍ । ନ ମେ ଦୁଃଖାପନୋଦାଯ ସାଧୁଵାଦଃ ସୁସଂମତଃ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ବୁଝିବା ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛି, ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂରିବା ପାଇଁ କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ସୁନିବାକୁ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବୁନି।
ପ୍ରବ୍ରୂହି ତାଦୃଶଂ ମହ୍ଯଂ ଯାଦୃଶଂ ପାପଦାହକମ୍ । ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ମଖଂ କିଂଚିତ୍ତୀର୍ଥମାରାଧନଂ ମହତ୍
ଏଭଳି ପାପ ଦହିଦେବା ପାଇଁ କେଉଁଠି ଉପବାସ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ମହାପୂଜା ଅଛି, ମୋତେ କହ।
ଯେନ ମେ ଵିମଲା କୀର୍ତିର୍ଲୋକାନ୍ଵୈ ପାଵଯିଷ୍ଯତି । ପାପାଚାରାପ୍ତକାଲୁଷ୍ଯାନ୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାହତପ୍ରଭାନ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ପବିତ୍ର ହେବ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କାରଣରେ ଦୂଷିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଧ ହେବେ।