ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତାଖ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ । କର୍ତାସ୍ମି ରାଵଣୋଦ୍ଧାରଂ ସମୂଲ ବଲଵାହନମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ସହିତ, ମୁଁ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ମୂଳସହିତ ନାଶ କରିଦେବି ।
ଭଵଂତୋଽପି ସ୍ଵକୈରଂଶୈରଵତୀର୍ଯ ଚରଂତ୍ଵିହ । ଋକ୍ଷଵାନରରୂପେଣ ସର୍ଵତ୍ର ପୃଥିଵୀତଲେ
ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଂଶରେ ଅବତରଣ କରି, ଭୂମିରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମାଶୁ ନଭସୀରିତଵାଙ୍ମୁନେ । ଦେଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଚୁପ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଆକାଶରେ ଭାସିଗଲା; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ତେ ଚକ୍ରୁର୍ଗଦିତଂ ଯାଦୃଗ୍ଦେଵଦେଵେନ ଧୀମତା । ସ୍ଵୈଃସ୍ଵୈରଂଶୈର୍ମହୀ ପୂର୍ଣା ଋକ୍ଷଵାନରରୂପିଭିଃ
ଦେବତାମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ; ଭୂମି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଂଶରେ ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।
ଯୋଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵୋ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖନାଶକଃ । ସତ୍ଵମେଵ ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍କୃତଵିଗ୍ରହଃ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ ଏବେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଭରତୋଽଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାମତେ । ତାଵକାଂଶାଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଜନିତଶ୍ଚ ସୁରାର୍ଦ୍ଦନଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଦଶମୁଖ ଦେତ୍ୟ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵଵୈରାନୁବଂଧେନ ଜାନକୀଂ ହୃତଵାନ୍ପୁନଃ । ସ ତ୍ଵଯା ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଜାତିମାନ୍
ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେତ୍ୟ ତୁମେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈକକଂଟକଃ । ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୁଖମାପମହେଶ୍ଵର
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ବିଘ୍ନ, ପଡ଼ିଗଲେ; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ସୁଖ ପାଇଛି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସୁଖଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତାପସଂ ବଲମ୍ । ଶିଵାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାଃ ସୁସଂହିତାଃ
ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସୁଖ, ମୁନିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ସୁଖଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମଞ୍ଜଗଦ୍ଯୋନେ ନରୋତ୍ତମ
ହେ ମହାନ ରାଜା, ତୁମର ଶାସନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସୁଖ ପାଇଛନ୍ତି, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ମଯା ମତ୍ଯନୁସାରତଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା—ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ, ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଅନୁଯାୟୀ—ମୁଁ କୁହିଦେଲି।
ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦିତିଜେଂଦ୍ର କୁଲାନୁକାରିଵାର୍ତାଂ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଈଶିତା ଚ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଗଲଦଶ୍ରୁମୁଖାରଵିଂଦୋ ଭୂମୌ ପପାତ ସଦସି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵଃ
ଦିତିର ସନ୍ତାନଙ୍କର ବଂଶ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାର ପ୍ରଭାବରେ, ଚାପି ରଖିଥିବା ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ସେ ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵଧର୍ମୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ହେ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ।
ରାଜାନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଂଭଜନ୍ମା ତପୋନିଧିଃ । ଶନୈଃଶନୈଃ କରେଣାଶୁ ପସ୍ପର୍ଶାଶ୍ରୁ ଜଗାଦ ଚ
ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତପସ୍ବୀ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କହିଲେ।
ଭୋ ରାମାଶ୍ଵସିହି କ୍ଷିପ୍ରଂ କିମର୍ଥମଵସୀଦସି । ଭଵାନ୍ଦୈତ୍ଯକୁଲଚ୍ଛେତ୍ତା ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
ହେ ରାମ, ତୁରନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର! କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ତୁମେ ଦାନବ ବଂଶର ସଂହାରକ, ଚିରଅବିନାଶୀ ମହାବିଷ୍ଣୁ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଚ୍ଚୈଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ । ତ୍ଵଦୃତେ ନାସ୍ତି ସଂଚାରୀ କିମର୍ଥମିହ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଯେଉଁ ଜଗତ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ, ନିସ୍ଚଳ ଓ ଚଳିତ—ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ଏଠି କାହିଁକି ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଛ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହାରାଜଃ କୁଂଭଜନ୍ମସମୀରିତମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଗଲନ୍ନେତ୍ର ବାଷ୍ପପୂରିତସନ୍ମୁଖଃ
କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜା ଅଶ୍ରୁଭରା ଆଖି ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ସହିତ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଉଵାଚ ଦୀନଦୀନଂ ଚ ଵିସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରଵିସ୍ତରମ୍ । ତ୍ରପାଭର ନମନ୍ମୂର୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦେହରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୀର୍ଘ କଥାରେ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧରୁ ଦୂରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତା ଜ୍ଞାନଂ ଵିମୂଢସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲେ ରୂଢଂ ହତଵାନ୍କାମଲୋଲୁପଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ହାଁ, ମୋର ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖ, କେତେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୁଁ କାମବଶତଃ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
ମହିଲାର୍ଥେ ତ୍ଵହଂ ଵିପ୍ରଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଵେକଵାନ୍ । ହତଵାନ୍ଵାଡଵକୁଲଂ ବୁଦ୍ଧିହୀନୋତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲି, ମୁଁ ଅବିବେକ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଘୋଡ଼ା ପାଳକ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନ ଦୁରୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଈଦୃଶଂ କୁର୍ଵତା କର୍ମ ମଯୈତତ୍ସୁକଲଂକିତମ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖରାପ କଥା କହିନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଏହି ଦାଗ ଲାଗିଛି।
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁ ପୂଜାର୍ହା ଦାନସମ୍ମାନଭୋଜନୈଃ । ତେ ମଯା ନିହତା ଵିପ୍ରାଃ ଶରସଂଘାତସଂହିତୈଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ତୀର ମାଡ଼ରେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
କାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନୁ ଗମିଷ୍ଯାମି କୁଂଭୀପାକୋଽପି ଦୁଃସହଃ । ନ ତାଦୃଶଂ ତୀର୍ଥମସ୍ତି ଯନ୍ମାଂ ପାଵଯିତୁଂ କ୍ଷମମ୍
ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ନ ଯଜ୍ଞୋ ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ଵା ଚୈଵ ଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ଯତ୍ତୁ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ରୋଗ୍ଧୁର୍ମମପାଵନତାରକମ୍
କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଏବଂ ଏପରି କିଛି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧର ପାପରୁ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ନରୈର୍ନିରଯଗାମିଭିଃ । ତେ ନରା ବହୁଶୋ ଦୁଃଖଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତି ନିରଯଂ ଗତାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵେଦା ମୂଲଂ ତୁ ଧର୍ମାଣାଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଵେକିନାମ୍ । ତନ୍ମୂଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲଂ ସର୍ଵଵେଦୈକଶାଖିନଃ
ବେଦ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଚାର କରନ୍ତି; ସେହି ମୂଳ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଏକମାତ୍ର ଶାଖା।
ମୂଲଚ୍ଛେତ୍ତୁର୍ମମୌଦ୍ଧତ୍ଯାତ୍କୋ ଲୋକୋନୁ ଭଵିଷ୍ଯତି । କିମଦ୍ଯକରଣୀଯଂ ଵୈ ଯେନ ମେ ହି ଶିଵଂ ଭଵେତ୍
ମୋର ଅହଂକାରରୁ କିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ମୂଳ କାଟିଦେବ? ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେବ?
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵିଲପଂତଂ ଭୃଶଂ ରାମଂ ରାଜେଂଦ୍ରଂ ରଘୁପୁଂଗଵମ୍ । ମାଯାମନୁଷ୍ଯଵପୁଷଂ କୁଂଭଜନ୍ମାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ରାମଙ୍କୁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାପୁରୁଷ ମାୟାରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ମା ଵିଷାଦଂ ମହାଧୀର କୁରୁ ରାଜନ୍ମହାମତେ । ନ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ନାଶମିଚ୍ଛତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଖରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ପୁରାଣଃ ପୁମାନ୍ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । କର୍ତା ହର୍ତାଽଵିତା ସାକ୍ଷୀ ନିର୍ଗୁଣଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଗୁଣୀ
ତୁମେ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ରକ୍ଷକ, ସାକ୍ଷୀ, ଗୁଣରୁ ଅତୀତ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା।