କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯଵଧାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗଂ ଵିଧେହି ଭୋଃ
ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଦୟା କରନ୍ତୁ । ଦୁଷ୍ଟ ଦେତ୍ୟାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦୟାକରି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ ।
ସୋଽପି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈନ୍ଯଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ । ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ହରେଃ ପଦମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଗଲେ ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସସୁରୋରଗକିନ୍ନରାଃ । ଜଯ ମାଧଵ ଦେଵେଶ ଜଯ ଭକ୍ତଜନାର୍ତିହନ୍
ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ନାଗ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ: 'ଜୟ ମାଧବ, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ।'
ଵିଲୋକଯ ମହାଦେଵ ଲୋକଯସ୍ଵ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଜଗଦୁଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ଶର୍ଵପୁରୋଗମାଃ
ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ସେବକମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଦେଖନ୍ତୁ । ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶିବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, କହିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁରାଧିନାଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାର୍ତିଂ ପରିଚିଂତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଜଗାଦ ଦେଵାଞ୍ଜଲଦୋଚ୍ଚଯା ଗିରା ଦୁଃଖଂ ତୁ ତେଷାଂ ପ୍ରଶମଂ ନଯନ୍ନିଵ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନେ କେତେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି ଏବଂ ଭାବି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା ।
ଭୋ ବ୍ରହ୍ମଶର୍ଵେଂଦ୍ର ପୁରୋଗମାମରାଃ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଵାଚଂ ଭଵତାଂ ହିତେରତାମ୍ । ଜାନେ ଦଶଗ୍ରୀଵକୃତଂ ଭଯଂ ଵସ୍ତନ୍ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କୃତାଵତାରଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି । ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଯେଉଁ ଭୟ ଦେଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଜି ନାଶ କରିବି, ଏହି ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛି ।
ପୁରୀ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ରଵିଵଂଶଜାତୈର୍ନୃପୈର୍ମହାଦାନମଖାଦିସତ୍କ୍ରିଯୈଃ । ପ୍ରପାଲିତା ଭୂତଲମଂଡନୀଯା ଵିରାଜତେ ରାଜତଭୂମିଭାଗୈଃ
ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରିଥିବା, ବଡ଼ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଛି; ଏହି ନଗରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି ।
ତସ୍ଯାଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ନିରପତ୍ଯଃ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ । ପାଲଯତ୍ଯଧୁନା ରାଜ୍ଯଂ ଦିକ୍ଚକ୍ରଜଯଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ସେଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା, ସନ୍ତାନହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଭରପୂର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ, ଏବେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି ।
ସ ତୁ ଵଂଦ୍ଯାଦୃଷ୍ଯଶୃଂଗାତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତାତ୍ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା । ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ଯଜ୍ଵା ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ବିଧିମତ ଭାବେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ ।
ତତୋଽହଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତପସା ତେନ ଭୋଃ ସୁରାଃ । ପତ୍ନୀଷୁ ତିସୃଷୁ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚତୁର୍ଧାପି ଭଵତ୍କୃତେ
ତାପରେ, ହେ ଦେବମାନେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଥିଲି; ତାଙ୍କ ତିନିଜଣ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବି ।
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତାଖ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ । କର୍ତାସ୍ମି ରାଵଣୋଦ୍ଧାରଂ ସମୂଲ ବଲଵାହନମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ସହିତ, ମୁଁ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ମୂଳସହିତ ନାଶ କରିଦେବି ।
ଭଵଂତୋଽପି ସ୍ଵକୈରଂଶୈରଵତୀର୍ଯ ଚରଂତ୍ଵିହ । ଋକ୍ଷଵାନରରୂପେଣ ସର୍ଵତ୍ର ପୃଥିଵୀତଲେ
ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଂଶରେ ଅବତରଣ କରି, ଭୂମିରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମାଶୁ ନଭସୀରିତଵାଙ୍ମୁନେ । ଦେଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଚୁପ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଆକାଶରେ ଭାସିଗଲା; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ତେ ଚକ୍ରୁର୍ଗଦିତଂ ଯାଦୃଗ୍ଦେଵଦେଵେନ ଧୀମତା । ସ୍ଵୈଃସ୍ଵୈରଂଶୈର୍ମହୀ ପୂର୍ଣା ଋକ୍ଷଵାନରରୂପିଭିଃ
ଦେବତାମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ; ଭୂମି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଂଶରେ ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।
ଯୋଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵୋ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖନାଶକଃ । ସତ୍ଵମେଵ ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍କୃତଵିଗ୍ରହଃ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ ଏବେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଭରତୋଽଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାମତେ । ତାଵକାଂଶାଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଜନିତଶ୍ଚ ସୁରାର୍ଦ୍ଦନଃ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଦଶମୁଖ ଦେତ୍ୟ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵଵୈରାନୁବଂଧେନ ଜାନକୀଂ ହୃତଵାନ୍ପୁନଃ । ସ ତ୍ଵଯା ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଜାତିମାନ୍
ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେତ୍ୟ ତୁମେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈକକଂଟକଃ । ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୁଖମାପମହେଶ୍ଵର
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ବିଘ୍ନ, ପଡ଼ିଗଲେ; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ସୁଖ ପାଇଛି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସୁଖଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତାପସଂ ବଲମ୍ । ଶିଵାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାଃ ସୁସଂହିତାଃ
ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସୁଖ, ମୁନିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ସୁଖଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମଞ୍ଜଗଦ୍ଯୋନେ ନରୋତ୍ତମ
ହେ ମହାନ ରାଜା, ତୁମର ଶାସନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସୁଖ ପାଇଛନ୍ତି, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ମଯା ମତ୍ଯନୁସାରତଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା—ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ, ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଅନୁଯାୟୀ—ମୁଁ କୁହିଦେଲି।
ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦିତିଜେଂଦ୍ର କୁଲାନୁକାରିଵାର୍ତାଂ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଈଶିତା ଚ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଗଲଦଶ୍ରୁମୁଖାରଵିଂଦୋ ଭୂମୌ ପପାତ ସଦସି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵଃ
ଦିତିର ସନ୍ତାନଙ୍କର ବଂଶ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାର ପ୍ରଭାବରେ, ଚାପି ରଖିଥିବା ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ସେ ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵଧର୍ମୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ହେ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ।
ରାଜାନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଂଭଜନ୍ମା ତପୋନିଧିଃ । ଶନୈଃଶନୈଃ କରେଣାଶୁ ପସ୍ପର୍ଶାଶ୍ରୁ ଜଗାଦ ଚ
ରାଜାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତପସ୍ବୀ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ କହିଲେ।
ଭୋ ରାମାଶ୍ଵସିହି କ୍ଷିପ୍ରଂ କିମର୍ଥମଵସୀଦସି । ଭଵାନ୍ଦୈତ୍ଯକୁଲଚ୍ଛେତ୍ତା ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ
ହେ ରାମ, ତୁରନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର! କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ତୁମେ ଦାନବ ବଂଶର ସଂହାରକ, ଚିରଅବିନାଶୀ ମହାବିଷ୍ଣୁ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵଚ୍ଚୈଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ । ତ୍ଵଦୃତେ ନାସ୍ତି ସଂଚାରୀ କିମର୍ଥମିହ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ଯେଉଁ ଜଗତ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ, ନିସ୍ଚଳ ଓ ଚଳିତ—ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ଏଠି କାହିଁକି ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଛ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମହାରାଜଃ କୁଂଭଜନ୍ମସମୀରିତମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଗଲନ୍ନେତ୍ର ବାଷ୍ପପୂରିତସନ୍ମୁଖଃ
କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜା ଅଶ୍ରୁଭରା ଆଖି ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ସହିତ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଉଵାଚ ଦୀନଦୀନଂ ଚ ଵିସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରଵିସ୍ତରମ୍ । ତ୍ରପାଭର ନମନ୍ମୂର୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦେହରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୀର୍ଘ କଥାରେ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧରୁ ଦୂରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତା ଜ୍ଞାନଂ ଵିମୂଢସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲେ ରୂଢଂ ହତଵାନ୍କାମଲୋଲୁପଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ହାଁ, ମୋର ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖ, କେତେ ମୁଁ ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୁଁ କାମବଶତଃ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି।
ମହିଲାର୍ଥେ ତ୍ଵହଂ ଵିପ୍ରଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଵେକଵାନ୍ । ହତଵାନ୍ଵାଡଵକୁଲଂ ବୁଦ୍ଧିହୀନୋତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମହିଳା ପାଇଁ, ମୁଁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲି, ମୁଁ ଅବିବେକ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଘୋଡ଼ା ପାଳକ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲି।