ତସ୍ମିନ୍ବଂଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସୁଖଂ ପଦମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତଂତେ ତସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷ ଉଦାହୃତଃ
ସେଇ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଲୋକେ ସୁଖର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପାଇଲେ, ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇଠାରୁ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୋକ୍ଷଂ ପରଂ ପଦଂ ଦିଵ୍ଯମମୃତଂ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ଧାମ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମ୍
ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଦିବ୍ୟ, ଅମର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହ; ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବାଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଚିରକାଳର ସ୍ଥାନ।
ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ସନାତନମ୍ । ପର୍ଯ୍ଯାଯଵାଚକାନ୍ଯସ୍ଯ ପରଧାମ୍ନୋଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ଚ । ତସ୍ଯ ତ୍ରିପାଦ୍ଵିଭୂତେସ୍ତୁ ରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏହା ହେଉଛି ନିତ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁରୁଣା; ଏହି ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପରମ ଧାମର ଅନ୍ୟ ନାମ। ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ତିନି ପ୍ରକାର ମହିମାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେବି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ତ୍ରିପାଦ୍ଵିଭୂତିକଥନଂନାମ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ, ଏହା 'ତିନି ପ୍ରକାର ମହିମା ବିବରଣୀ' ନାମକ ଦୁଇଶେ ସତେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ହିରଣ୍ଯକ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୌ କାଶ୍ଯପେଯୌ ମହାବଲୌ । ଦିତିପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ସର୍ଵ୍ଵଦୈତ୍ଯପତୀ ଉଭୌ
ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଅତି ବଳଶାଳୀ ଓ ଶୂରବୀର; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଁଜଣ ମୁଖ୍ୟ।
ନାମ୍ନା ତୌ ଜଯଵିଜଯୌ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ହରିଂ ଗତୌ । ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାନ୍ସନକାଦୀନ୍ମହାବଲୌ
ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ଜୟ ଓ ବିଜୟ; ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ମୁନି ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାରଯାମାସତୁର୍ଦେଵି ହରିସଂଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକାନ୍ । ତୈଃ ପ୍ରଶପ୍ତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସୁରୋତ୍ତମୌ
ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବଳଶାଳୀ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ।
ସନକାଦଯ ଊଚୁଃ- ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଯାତୌ ଦେଵସ୍ଯ କିଂକରୌ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ଶାପଂ ତଯୋର୍ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ର ତସ୍ଥୁର୍ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ କହିଲେ— ଏହା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦାସ ହେଇପଡ଼ିଛ; ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେଇ ମହାମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଦେଵସ୍ତମର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ତାନାହୂଯ ଚ ତାଵପି
ଦେବତା ସେଇ କଥା ଜାଣି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତୌ ଚୋତ୍ଥାଯାବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ଭଗଵାନୁଵାଚ- କୃତଵଂତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯାଵପରାଧଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ଉଠି, ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ସେଠାରେ କହିଲେ— ଭଗବାନ କହିଲେ— ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛ।
ନାତିକ୍ରମଣୀଯମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାରପାଲକୌ । ଦାସତ୍ଵଂ ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଯୁଵାଂ ଭକ୍ତୌ ମମାନଘୌ
ହେ ଦ୍ୱାରପାଳ, ଏହି ଶାପ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋର ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଦାସତ୍ୱ ଭୋଗିବ।
ଅମିତ୍ରତସ୍ତଥା ତ୍ରୀଣି ଜନ୍ମାନି ଭଜତୋଽପି ଵା । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତୌ ତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯାଵବ୍ରୂତାଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
କିମ୍ବା, ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ତିନି ଜନ୍ମ ନେବ, ମୋତେ ଭଜିଲେ ମଧ୍ୟ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜଯଵିଜଯାଵୂଚତୁଃ । ଚିରକାଲଂ ମହୀଂ ଗଂତୁଂ ନ ସମର୍ଥୌ ସ୍ଵ ମାନଦ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୈରାଯ ଜନ୍ମାନି ଵିଦ୍ଧି ଵାଂ ଚ ଵ୍ରଜାଵହେ
ଜୟ ବିଜୟ କହିଲେ— ହେ ମାନଦାତା, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ଆମେ ଚାଲୁ।
ଦେଵତ୍ଵ ଯୈଵ ନିହତୋ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାଵୋ ଭଵଦଂତିକମ୍ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵାରପାଲୌ ତୌ ପୂର୍ଵଂ ଜାତୌ ମହାବଲୌ
ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇ, ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ପ୍ରଥମେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ଦିତିଗର୍ଭେ ମହାସୁରୌ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଃ କନିଷ୍ଠକଃ
କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାସୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ— ଜେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, କନିଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ।
ଉଭୌ ତୌ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯ ବଲୋଦ୍ଧତୌ । ଅପ୍ରମାଣଶରୀରଃ ସ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ମହୋଦ୍ଧତଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଳ ଓ ଅହଂକାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଅପରିମିତ ଦେହ ଓ ଅତି ଅହଂକାରୀ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ବାହୁସାହସ୍ରୈଃ ପୃଥିଵୀଂ ସମହୀଧରାମ୍ । ସସାଗରାଂ ଦ୍ଵୀପଯୁତାଂ ସର୍ଵ୍ଵପ୍ରାଣିସମନ୍ଵିତାମ୍
ହଜାର ହଜାର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ଉପଡ଼ି ନେଲେ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍ । ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭଯପୀଡିତାଃ
ଏହିପରି ଉପଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ସେ ତଳପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ।
ଶରଣଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । ତତସ୍ତଦଦ୍ଭୁତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସେମାନେ ଦୁଃଖରହିତ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଟିକୁ ଜାଣିଲେ।
ଵାରାହରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଅନାଦିମଧ୍ଯାଂତଵପୁଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ଵିଭୁଃ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାହାପରେ ବରାହ ଓ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵିଶ୍ଵତଃ ପାଣିପଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାଭୁଜଃ । ଦଂଷ୍ଟ୍ରୈକଯା ତୁ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଚାରିପଟେ ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ବଡ଼ ଦାଁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଧାରଣ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ ଏକମାତ୍ର ଦାଁତରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସଂଚୂର୍ଣିତମହାଗାତ୍ରୋ ମମାର ଦିତିଜାଧମଃ । ପତିତାଂ ଧରଣୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍
ଦିତିର ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ସେ ଦାଁତରେ ଉଠାଇଲେ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଶେଷେ କୂର୍ମ୍ମଵପୁସ୍ତଦା । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ କ୍ରୋଡରୂପଂ ମହାହରିମ୍ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମ୍ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମମୂର୍ତ୍ତଯଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଉପରେ ରଖି, କୂର୍ମ ରୂପେ ଧାରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ, କୋଳ ରୂପରେ ମହାହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିର ନମାଇ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ନମୋ ଯଜ୍ଞଵରାହାଯ ନମସ୍ତେ ଶତବାହଵେ । ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵାଯ ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — ବଳିଦାନ ଦେଇଥିବା ବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶତବାହୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ସ୍ଥିତିସ୍ଵରୂପାଯ ସର୍ଵଯଜ୍ଞସ୍ଵରୂପିଣେ । କଲାକାଷ୍ଠାନିମେଷାଯ ନମସ୍ତେ କାଲରୂପିଣେ
ସ୍ଥିତିର ମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଘଣ୍ଟା ଭାବେ ଯିଏ ସମୟ ତାହାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଭୂତାତ୍ମନେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମୃଗ୍ଵେଦଵପୁଷେ ତଥା । ସୁରାତ୍ମନେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସାମଵେଦାଯ ତେ ନମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଋଗ୍ବେଦ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସାମବେଦ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଓଁକାରାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ଵରୂପିଣେ । ଋଚଃସ୍ଵରୂପିଣେ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵେଦମଯାଯ ଚ
ଓଁକାର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଯଜୁର୍ବେଦ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଋଚ୍ଛର ରୂପ ଏବଂ ଚାରି ବେଦ ମିଶିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗ ସାଂଗୋପାଂଗାଯ ତେ ନମଃ । ଗୋଵିଂଦାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯମନାଦିନିଧନାଯ ଚ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶ ତୁମେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଗୋବିନ୍ଦ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଵିଶିଷ୍ଟୈକସ୍ଵରୂପିଣେ । ଶ୍ରୀଭୂଲୀଲାଧିପତଯେ ଜଗତ୍ପିତ୍ରେ ନମୋନମଃ
ବେଦ ଜଣା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଏକମାତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀ ଓ ଭୂ ଲୀଳାଧିପତି, ଜଗତ୍ପିତା, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯାଦି ସ୍ତୁତିଭିଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ଵାରାହରୂପିଣମ୍ । ଅର୍ଚ୍ଚଯାମାସୁରାତ୍ମେଶଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ହରିମ୍
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ଏପରି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ବରାହ ରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ଈଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ।