ମାତଃ ଶୃଣୁ ମମୋତ୍ସାହାତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କରୁଣାନ୍ଵିତେ । ନ କେନାପି କୃତାଂ କର୍ତ୍ରା ମହାଭାଗ୍ଯେ ହି କୈକସି
'ମାଆ, ମୋର ଉତ୍ସାହରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ଦୟାମୟୀ; ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କେହି କେବେ କରିନାହାନ୍ତି, ହେ କୈକସୀ, ତୁମେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳି।'
ଯଦ୍ଯହଂ ଭୁଵନଂ ସର୍ଵଂ ଵଶେନ ସ୍ଥାପଯାମି ଵୈ । ତପୋଭିର୍ଦୁଷ୍କୃତୈଃ କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମସଂତୋଷକାରକୈଃ
'ଯଦି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ରଖିପାରିବି, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି—'
ଅନ୍ନୋଦକେ ସଦା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ କ୍ରୀଡାଂ ତଥା ପୁନଃ । ଚେତ୍ତଦା ପିତୃଲୋକସ୍ଯ ଘାତାତ୍ପାପଂ ଭଵେନ୍ମମ
ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଥିବା ବେଳେ ମୁଁ କେବେ ଶୋଇବା କିମ୍ବା ଖେଳିବାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ପିତୃଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାର ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।
କୁଂଭକର୍ଣୋଽପି କୃତଵାନ୍ଵିଭୀଷଣସମନ୍ଵିତଃ । ରାଵଣେନ ସହଭ୍ରାତ୍ରେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଗାଦ୍ଗିରିକାନନମ୍
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ; ସେ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଥୋଗ୍ରଂ ସ ତପୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଚକାର ଭାନୁମକ୍ଷ୍ଣା ଚ ପଶ୍ଯନ୍ନୂର୍ଧ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଉପରକୁ ପାଦ ଦେଇ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ନ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତକି ରହିଲେ।
କୁଂଭକର୍ଣୋଽପି କୃତଵାଂସ୍ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପ କରିଥିଲେ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଦି ମୁକୁଟୈଃ ପରିସେଵିତଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯଭାସ୍ଵରମ୍ । ଵପୁଶ୍ଚ କୃତଵାନ୍ରମ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵସେଵିତମ୍
ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଓ ଦେବ ଦାନବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଏକ ଶୋଭାମୟ ଦେହ ଦାନ କଲେ।
ତଦା ସଂତାପିତୋ ଭ୍ରାତା ଧନଦୋ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଵିମାନଂ ତୁ ତତୋ ନୀତଂ ଲଂକା ଚ ନଗରୀ ହଠାତ୍
ତାପରେ ଧନର ଦେବତା, ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ ଭାଇ କୁବେର, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ବିମାନ ଓ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଜବରଦସ୍ତି ଛିନି ନିଆଯାଇଲା।
ଭୁଵନଂ ତାପିତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵୋ ଗତାଃ । ହତଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲଂ ମୁନୀନାଂ ମୂଲକୃଂତନଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମୂଳସହିତ ଉପାଡ଼ି ଦେଲେ।
ତଦାତିଦୁଃଖିତା ଦେଵାଃ ସେଂଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣମାଯଯୁଃ । ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣତିଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ।
ତେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଗ୍ଭିରର୍ଥ୍ଯାଭିରାଦୃତାଃ । ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍କିଂକରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଦର ଓ ଆବେଗ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ଖୁସି ହୋଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତୋ ନିଵେଦଯାଂଚକ୍ରୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିବୁଧାଃ ପୁରଃ । ଦଶଗ୍ରୀଵାଚ୍ଚ ସଂକଷ୍ଟଂ ତଥା ନିଜପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଶମୁଖୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ଓ ନିଜମାନେର ପରାଜୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା କୈଲାସଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ । ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯେଣ ସମାକୁଲାଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ସେ ପର୍ବତର ପାଶେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
ସ୍ଥିତାଃ ସଂତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵାଃ ଶଂଭୁଂ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ନୀଲଗ୍ରୀଵାଯ ତେ ନମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ଠିଆ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ: 'ଭବ, ଶର୍ବ, ନୀଳକଣ୍ଠ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ନମଃ ସ୍ଥୂଲାଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ ବହୁରୂପାଯ ତେ ନମଃ । ଇତି ସର୍ଵମୁଖେନୋକ୍ତାଂ ଵାଣୀମାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂକରଃ
'ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।' ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଶଙ୍କର—
ପ୍ରୋଵାଚ ନଂଦିନଂ ଦେଵା ନାନଯେତି ମମାଂତିକମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦେଵା ଆହୂତା ନଂଦିନା ଚ ତେ
ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ।' ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ନନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଂତଃପୁରେ ଦେଵା ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତେକ୍ଷଣାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଗତ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଥ ଶଂକରଂ ଲୋକଶଂକରମ୍
ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖିଲେ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଗଣକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତଂ ମୋଦଶାଲିଭିଃ । ନଗ୍ନୈର୍ଵିରୂପୈଃ କୁଟିଲୈର୍ଧୂସରୈର୍ଵିକଟୈସ୍ତଥା
ହଜାର ହଜାର ଗଣମାନେ, ଆନନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ, ବାଙ୍କା, ଧୂସର ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ସେଉଁଥିବାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ । ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପିତାମହ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେର ଅବସ୍ଥା ଦେଖନ୍ତୁ।'
କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯଵଧାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗଂ ଵିଧେହି ଭୋଃ
ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଦୟା କରନ୍ତୁ । ଦୁଷ୍ଟ ଦେତ୍ୟାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦୟାକରି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ ।
ସୋଽପି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈନ୍ଯଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ । ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ହରେଃ ପଦମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଗଲେ ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସସୁରୋରଗକିନ୍ନରାଃ । ଜଯ ମାଧଵ ଦେଵେଶ ଜଯ ଭକ୍ତଜନାର୍ତିହନ୍
ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ନାଗ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ: 'ଜୟ ମାଧବ, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ।'
ଵିଲୋକଯ ମହାଦେଵ ଲୋକଯସ୍ଵ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଜଗଦୁଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ଶର୍ଵପୁରୋଗମାଃ
ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ସେବକମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଦେଖନ୍ତୁ । ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶିବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, କହିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁରାଧିନାଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାର୍ତିଂ ପରିଚିଂତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଜଗାଦ ଦେଵାଞ୍ଜଲଦୋଚ୍ଚଯା ଗିରା ଦୁଃଖଂ ତୁ ତେଷାଂ ପ୍ରଶମଂ ନଯନ୍ନିଵ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନେ କେତେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି ଏବଂ ଭାବି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା ।
ଭୋ ବ୍ରହ୍ମଶର୍ଵେଂଦ୍ର ପୁରୋଗମାମରାଃ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଵାଚଂ ଭଵତାଂ ହିତେରତାମ୍ । ଜାନେ ଦଶଗ୍ରୀଵକୃତଂ ଭଯଂ ଵସ୍ତନ୍ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କୃତାଵତାରଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି । ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଯେଉଁ ଭୟ ଦେଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଜି ନାଶ କରିବି, ଏହି ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛି ।
ପୁରୀ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ରଵିଵଂଶଜାତୈର୍ନୃପୈର୍ମହାଦାନମଖାଦିସତ୍କ୍ରିଯୈଃ । ପ୍ରପାଲିତା ଭୂତଲମଂଡନୀଯା ଵିରାଜତେ ରାଜତଭୂମିଭାଗୈଃ
ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରିଥିବା, ବଡ଼ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଛି; ଏହି ନଗରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି ।
ତସ୍ଯାଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ନିରପତ୍ଯଃ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ । ପାଲଯତ୍ଯଧୁନା ରାଜ୍ଯଂ ଦିକ୍ଚକ୍ରଜଯଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ସେଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା, ସନ୍ତାନହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଭରପୂର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ, ଏବେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି ।
ସ ତୁ ଵଂଦ୍ଯାଦୃଷ୍ଯଶୃଂଗାତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତାତ୍ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା । ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ଯଜ୍ଵା ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ବିଧିମତ ଭାବେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ ।
ତତୋଽହଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତପସା ତେନ ଭୋଃ ସୁରାଃ । ପତ୍ନୀଷୁ ତିସୃଷୁ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚତୁର୍ଧାପି ଭଵତ୍କୃତେ
ତାପରେ, ହେ ଦେବମାନେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଥିଲି; ତାଙ୍କ ତିନିଜଣ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବି ।