ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽଭଵତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ନରଦେଵଶିରୋମଣିଃ । ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଯଯୁର୍ଲୋକଂ ସ୍ଵକଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏଭଳି କହି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଣେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରଘୁନାଥୋଽପି ଭ୍ରାତୄଂସ୍ତାନ୍ପାଲଯଂସ୍ତାତଵଦ୍ବୁଧାନ୍ । ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵ ସ୍ଵୀଯାଲ୍ଲାଁଲଯଁଲ୍ଲୋକନାଯକଃ
ରଘୁନାଥ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାଇମାନେଂକୁ ବାପା ଭଳି ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେଂକୁ ନିଜ ପୁଅମାନେ ପରି ମମତାରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।
ଯସ୍ମିଞ୍ଛାସତି ଲୋକାନାଂ ନାକାଲମରଣଂ ନୃଣାମ୍ । ନ ରୋଗାଦି ପରାଭୂତିର୍ଗୃହେଷୁ ଚ ମହୀଯସୀ
ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେଂକ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନଥିଲା, ଘରେ ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିପଦରେ କେହି ହାରି ନଥିଲେ।
ନେତିଃ କଦାପି ଦ୍ଦଶ୍ଯେତ ଵୈରିଜଂ ଭଯମେଵ ଚ । ଵୃକ୍ଷାଃ ସଦୈଵ ଫଲିନୋ ମହୀ ଭୂଯିଷ୍ଠଧାନ୍ଯକା
କେବେ ବି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଭୟ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ଗଛମାନେ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ମାଟି ଅଧିକ ଧାନ୍ୟ ଦେଉଥିଲା।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପରୀଵାର ସନାଥୀ କୃତଜୀଵନାଃ । କାଂତା ସଂଯୋଗଜସୁଖୈର୍ନିରସ୍ତଵିରହକ୍ଲମାଃ
ଲୋକମାନେ ପୁଅ, ପଉତା ଓ ପରିବାରରେ ଘିରିଥିଲେ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଲାଗିଥିଲା; ସେମାନେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖ ନଥିଲା।
ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥସ୍ଯ ପାଦପଦ୍ମକଥୋତ୍ସୁକାଃ । କଦାପି ପରନିଂଦାସୁ ଵାଚସ୍ତେଷାଂ ଭଵଂତି ନ
ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ, କେବେ ବି ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିନ୍ଦା କଥା କହୁନଥିଲେ।
କାରଵୋଽପି କଦା ପାପଂ ନାଚରଂତି ମନସ୍ଯହୋ । ରଘୁନାଥକରାଘାତଦୁଃଖଶଂକାଭିଶଂସିନଃ
ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ବି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଖରାପ କାମ କରୁନଥିଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ହାତର ଶାସନ ଭୟରେ।
ସୀତାପତିମୁଖାଲୋକ ନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଲୋଚନାଃ । ଲୋକା ବଭୂଵୁଃ ସତତଂ କାରୁଣ୍ଯପରିପୂରିତାଃ
ସୀତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଅଡ଼ିଗ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତକି ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମସାପତ୍ନଂ ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନମ୍ । ଋଷିଭିର୍ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ରମ୍ଯଂ ହାଟକଭୂଷଣୈଃ
ସେ ରାଜ୍ୟଟି ଶତ୍ରୁବିହୀନ, ବହୁ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିବା, ଖୁସି ଓ ସୁସ୍ଥ ଋଷିମାନେ ରହୁଥିବା, ସୁନାର ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସଂପୁଷ୍ଟମିଷ୍ଟାପୂର୍ତାନାଂ ଧର୍ମାଣାଂ ନିତ୍ଯକର୍ତୃଭିଃ । ସଦା ସଂପନ୍ନସସ୍ଯଂ ଚ ସୁଵସୁକ୍ଷେତ୍ରସଂଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ କର୍ମ ଓ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଫସଲ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଜମି ଥିଲା।
ସୁଦେଶଂ ସୁପ୍ରଜଂ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ସୁତୃଣଂ ବହୁଗୋଧନମ୍ । ଦେଵତାଯତନାନାଂ ଚ ରାଜିଭିଃ ପରିରାଜିତମ୍
ସେ ଦେଶଟି ଭଲ, ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଘାସ ଓ ବହୁ ଗାଈ ଥିଲା; ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଧାରି ଧାରି ଲାଗିଥିଲା।
ସୁପୂର୍ଣା ଯତ୍ର ଵୈ ଗ୍ରାମାଃ ସୁଵିତ୍ତର୍ଦ୍ଧିଵିରାଜିତାଃ । ସୁପୁଷ୍ପକୃତ୍ରିମୋଦ୍ଯାନାଃ ସୁସ୍ଵାଦୁଫଲପାଦପାଃ
ସେଠାର ଗ୍ରାମମାନେ ସବୁବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୁଭ୍ର କୃତ୍ରିମ ବାଗିଚା ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଫଳ ଥିବା ଗଛ ଥିଲା।
ସପଦ୍ମିନୀକକାସାରା ଯତ୍ର ରାଜଂତି ଭୂମଯଃ । ସଦଂଭା ନିମ୍ନଗା ଯତ୍ର ନ ଯତ୍ର ଜନତା କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାର ଭୂମି ଶାରଦା ପଦ୍ମ ଭରା ପୋଖରି ଓ ଜିଲ୍ଲାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ନଦୀମାନେ ସବୁବେଳେ ବହୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ବି ଲୋକ ଅଭାବ ନଥିଲା।
କୁଲାନ୍ଯେଵ କୁଲୀନାନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ନାଧନାନି ଚ । ଵିଭ୍ରମୋ ଯତ୍ର ନାରୀଷୁ ନ ଵିଦ୍ଵତ୍ସୁ ଚ କର୍ହିଚିତ୍
ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଲୋକମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖିଥିଲେ, କୌଣସି ଜାତିରେ ଦରିଦ୍ରତା ନଥିଲା; ନାରୀମାନେ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହେଉନଥିଲେ।
ନଦ୍ଯଃ କୁଟିଲଗାମିନ୍ଯୋ ନ ଯତ୍ର ଵିଷଯେ ପ୍ରଜାଃ । ତମୋଯୁକ୍ତାଃ କ୍ଷପା ଯତ୍ର ବହୁଲେଷୁ ନ ମାନଵାଃ
ନଦୀମାନେ କେବେ ବାଙ୍କା ଚାଲୁନଥିଲେ, ସେ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଉନଥିଲେ, ଗଭୀର ରାତିରେ କେଉଁଠି ବି ମଣିଷ ନଥିଲେ।
ରଜୋଯୁଜଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଯତ୍ର ନାଧର୍ମବହୁଲା ନରାଃ । ଧନୈରନଂଧୋ ଯତ୍ରାସ୍ତି ଜନୋ ନୈଵ ଚ ଭୋଜନେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ରଜୋଗୁଣରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉନଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଉନଥିଲେ; କେହି ଧନ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ହେଉନଥିଲେ।
ଅନଯଃ ସ୍ଯଂଦନୋ ଯତ୍ର ନ ଚ ଵୈରାଜପୂରୁଷଃ । ଦଂଡଃ ପରଶୁକୁଦ୍ଦାଲଵାଲଵ୍ଯଜନରାଜିଷୁ
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ ରଥ ନଥିଲା, ନା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବକ; କୌଣସି କୁହାଡ଼ି, କୁଦାଳ, ବା ପଖା ଧାରିରେ ଶାସନ ଆସୁନଥିଲା।
ଆତପତ୍ରେଷୁ ନାନ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚିତ୍କ୍ରୋଧୋପରୋଧଜଃ । ଅନ୍ଯତ୍ରାକ୍ଷିକଵୃଂଦେଭ୍ଯଃ କ୍ଵଚିନ୍ନ ପରିଦେଵନମ୍
ଛତା ତଳେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ବି କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ବାଧା ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଦ୍ୟୁତ ଖେଳାଳି ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ବି କେହି ଦୁଃଖ କରୁନଥିଲେ।
ଆକ୍ଷିକା ଏଵ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଯତ୍ର ପାଶକପାଣଯଃ । ଜାଡ୍ଯଵାର୍ତା ଜଲେଷ୍ଵେଵ ସ୍ତ୍ରୀମଧ୍ଯା ଏଵ ଦୁର୍ବଲାଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ହାତରେ ଚକ୍କ ଧରି ଦୂତ କେଳି ଖେଳନ୍ତି, ଶିଥିଳତା କେବଳ ପାଣିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଦୁର୍ବଳତା ଥାଏ।
କଠୋରହୃଦଯା ଯତ୍ର ସୀମଂତିନ୍ଯୋ ନ ମାନଵାଃ । ଔଷଧେଷ୍ଵେଵ ଯତ୍ରାସ୍ତି କୁଷ୍ଠଯୋଗୋ ନ ମାନଵେ
ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ କଠିନ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନେ ମଣିଷ ନୁହଁନ୍ତି; କୁଷ୍ଠ ରୋଗ କେବଳ ଔଷଧରେ ମିଳେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ଵେଧୋ ଯତ୍ର ସୁରତ୍ନେଷୁ ଶୂଲଂ ମୂର୍ତିକରେଷୁ ଵୈ । କଂପଃ ସାତ୍ଵିକଭାଵୋତ୍ଥୋ ନ ଭଯାତ୍କ୍ଵାପି କସ୍ଯଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ଦୋଷ ଥାଏ, ମୂର୍ତ୍ତିରେ ବେଦନା ରହିଥାଏ, ଓ କେଉଁଠି ଭୟରୁ ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନାରୁ କମ୍ପନ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ସବୁ ଦେଖାଯାଏ।
ସଂଜ୍ଵରଃ କାମଜୋ ଯତ୍ର ଦାରିଦ୍ର୍ଯକଲୁଷସ୍ଯ ଚ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭତ୍ଵଂ ସଦୈଵସ୍ଯ ସୁକୃତେନ ଚ ଵସ୍ତୁନଃ
ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଅଶୁଦ୍ଧତାରୁ ଜ୍ୱର ହୁଏ, ଓ ଯେଉଁଠି ଭଲ କିଛି ପାଇବା ସବୁବେଳେ ଦୁର୍ଲଭ ଥାଏ।
ଇଭା ଏଵ ପ୍ରମତ୍ତା ଵୈ ଯୁଦ୍ଧେ ଵୀଚ୍ଯୋ ଜଲାଶଯେ । ଦାନହାନିର୍ଗଜେଷ୍ଵେଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଏଵ ହି କଂଟକାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ହାତୀମାନେ ଅସାବଧାନ ହୁଅନ୍ତି; ପାଣିରେ ମାତ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ; ଦାନ ହାରାଇବା କେବଳ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟେ, ଓ କାଁଟା ସବୁବେଳେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥାଏ।
ବାଣେଷୁ ଗୁଣଵିଶ୍ଲେଷୋ ବଂଧୋକ୍ତିଃ ପୁସ୍ତକେ ଦୃଢା । ସ୍ନେହତ୍ଯାଗଃ ଖଲେଷ୍ଵେଵ ନ ଚ ଵୈ ସ୍ଵଜନେ ଜନେ
ତୀରରେ ତାଣି ଛିଡ଼ିଯିବା ଦେଖାଯାଏ; ବନ୍ଧନ ବିଷୟର କଥା ପୁସ୍ତକରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଲେଖାଯାଏ; ମିଳିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ।
ତଂ ଦେଶଂ ପାଲଯାମାସ ଲାଲଯଁଲ୍ଲାଲିତାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଧର୍ମଂ ସଂସ୍ଥାପଯନ୍ଦେଶେ ଦୁଷ୍ଟେ ଦଂଡଧରୋପମଃ
ସେ ଦେଶକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ସ୍ନେହ ଦେଇ, ଦେଶରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପରି ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ପାଲଯତୋ ଦେଶଂ ଧର୍ମେଣ ଧରଣୀତଲମ୍ । ସହସ୍ରଂ ଚ ଵ୍ଯତୀଯୁର୍ଵୈ ଵର୍ଷାଣ୍ଯେକାଦଶ ପ୍ରଭୋଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଧର୍ମରେ ଦେଶକୁ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଏଗାର ବର୍ଷ ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ କଟିଗଲା।
ତତ୍ର ନୀଚଜନାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତାଯା ଅପମାନତାମ୍ । ସ୍ଵାଂ ଚ ନିଂଦାଂ ରଜକତସ୍ତାଂ ତତ୍ଯାଜ ରଘୂଦ୍ଵହଃ
ସେଠାରେ ଏକ ନିମ୍ନଜନଙ୍କ ଠାରୁ ସୀତାଙ୍କ ଅପମାନ ଓ ଏକ ଧୋବିଙ୍କ ଠାରୁ ନିଜ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ପୃଥ୍ଵୀଂ ପାଲଯମାନସ୍ଯ ଧର୍ମେଣ ନୃପତେସ୍ତଦା । ସୀତାଂ ଵିରହିତାମେକାଂ ନିଦେଶେନ ସୁରକ୍ଷିତାମ୍
ସେ ସମୟରେ ରାଜା ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସୀତା ଏକା ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ଆଦେଶରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
କଦାଚିତ୍ସଂସଦୋ ମଧ୍ଯେ ହ୍ଯାସୀନସ୍ଯ ମହାମତେଃ । ଆଜଗାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୁଂଭୋତ୍ପତ୍ତିର୍ମୁନିର୍ମହାନ୍
କେବଳ ଏକଥର ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ବସିଥିବାବେଳେ, ମହାମୁନି, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଵସିଷ୍ଠେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଜନତାଭିର୍ମହାରାଜୋ ଵାର୍ଧିଶୋଷକମାଗତମ୍
ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଉଠିଲେ; ମହାରାଜା ଜନସମୂହରେ ଘିରିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ଶୋଷଣ କରିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।