ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ଧାମ ସଦା ପଶ୍ଯଂତି ସୂରଯଃ । ଅକ୍ଷରଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦେଵି ଚକ୍ଷୁରିଵାତତମ୍
ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ମୁନିମାନେ ସଦା ଦେଖନ୍ତି; ଏହା ଅକ୍ଷୟ, ଚିରନ୍ତନ, ଦିବ୍ୟ, ହେ ଦେବୀ, ଚକ୍ଷୁର ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ।
ତତ୍ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମଶକ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିଦୈଵତୈଃ । ଜ୍ଞାନେନ ଶାସ୍ତ୍ରମାର୍ଗେଣ ଵୀକ୍ଷ୍ଯତେ ଯୋଗିପୁଂଗଵୈଃ
ଏହି ପଦକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମହାଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ନ ଜାନଂତି ମହର୍ଷଯଃ । ସର୍ଵୋପନିଷଦାମର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତେ
ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ମୁଁ ଏହାକୁ କହିବି, ହେ ସୁଶୀଳା।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦେ ହି ପରମେ ପଦେ ତତ୍ସଶୁଭାହ୍ଵଯେଃ । ଯତ୍ର ଗାଵୋ ଭୂରିଶୃଂଗା ଆସତେ ସୁସୁଖାଃ ପ୍ରଜାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ଯାହାକୁ ଶୁଭାବନ୍ତି ନିବାସ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈ ଓ ସେଠିର ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରାହ ତତ୍ପରଂ ଧାମ ଗୋପଵେଷସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ । ତଦ୍ଭାତି ପରମଂ ଧାମ ଗୋଭିର୍ଗୋପୈସ୍ସୁଖାହ୍ଵଯୈଃ
ଏଠି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଧାରୀ ଗୋପବେଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଇ ପରମ ଧାମ ଚମକୁଛି, ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ଥିବା, ସୁଖ ନାମକ ଧାମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାଜ୍ଜ୍ଯୋତିରଚ୍ଯୁତମ୍ । ଆଧାରୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଶ୍ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ସନାତନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଙ୍ଗ, ଅନ୍ଧକାର ରୁ ପାରେ, ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ଵାଳା; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ର ନିମିତ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସନାତନ।
ସାମାନ୍ଯା ଵିଭିତେ ଭୂମିନ୍ତେଽସ୍ମିନ୍ଶାଶ୍ଵତେ ପଦେ । ତସ୍ଥତୁର୍ଜାଗରୂକେସ୍ମିନ୍ଯୁଵାନୌ ଶ୍ରୀସନାତନୌ
ଏହି ଚିରନ୍ତନ ଭୂମିରେ, ସେଇ ପରମ ପଦରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଚିରଯୁବକ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ପୁରାତନ।
ଯତଃ ସ୍ଵସାରୌ ଯୁଵତୀ ଭୂନୀଲେ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭେ । ଅତ୍ର ପୂର୍ଵେ ଯେ ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ସନାତନାଃ
ଯାଁଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ, ଯୁବତୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସନାତନ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।
ତେ ହ ନାକଂ ମହିମାନସ୍ସଚନ୍ତେ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ । ତତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନିନୋ ଵିପ୍ରା ଜାଗୃଵାଂସସ୍ସମିନ୍ଧତେ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ମହିମା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଶୁଭ ଦେହ ଥିବା; ସେଠି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ପଦଂ ଜ୍ଞାନିନୋ ଵିପ୍ରା ଯାଂତି ସଂଵାସମିଚ୍ଛଵଃ । ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ଧାମ ମୋକ୍ଷ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମିଳନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଇ ପରମ ଧାମକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ବଂଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସୁଖଂ ପଦମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତଂତେ ତସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷ ଉଦାହୃତଃ
ସେଇ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଲୋକେ ସୁଖର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପାଇଲେ, ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇଠାରୁ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୋକ୍ଷଂ ପରଂ ପଦଂ ଦିଵ୍ଯମମୃତଂ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ଅକ୍ଷରଂ ପରମଂ ଧାମ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମ୍
ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଦିବ୍ୟ, ଅମର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହ; ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବାଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଚିରକାଳର ସ୍ଥାନ।
ନିତ୍ଯଞ୍ଚ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ସନାତନମ୍ । ପର୍ଯ୍ଯାଯଵାଚକାନ୍ଯସ୍ଯ ପରଧାମ୍ନୋଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ଚ । ତସ୍ଯ ତ୍ରିପାଦ୍ଵିଭୂତେସ୍ତୁ ରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରାତ୍
ଏହା ହେଉଛି ନିତ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁରୁଣା; ଏହି ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପରମ ଧାମର ଅନ୍ୟ ନାମ। ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ତିନି ପ୍ରକାର ମହିମାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେବି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ତ୍ରିପାଦ୍ଵିଭୂତିକଥନଂନାମ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ, ଏହା 'ତିନି ପ୍ରକାର ମହିମା ବିବରଣୀ' ନାମକ ଦୁଇଶେ ସତେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ହିରଣ୍ଯକ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୌ କାଶ୍ଯପେଯୌ ମହାବଲୌ । ଦିତିପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ସର୍ଵ୍ଵଦୈତ୍ଯପତୀ ଉଭୌ
ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ଦିତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଅତି ବଳଶାଳୀ ଓ ଶୂରବୀର; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଁଜଣ ମୁଖ୍ୟ।
ନାମ୍ନା ତୌ ଜଯଵିଜଯୌ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ହରିଂ ଗତୌ । ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାନ୍ସନକାଦୀନ୍ମହାବଲୌ
ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ଜୟ ଓ ବିଜୟ; ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ମୁନି ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାରଯାମାସତୁର୍ଦେଵି ହରିସଂଦର୍ଶନୋତ୍ସୁକାନ୍ । ତୈଃ ପ୍ରଶପ୍ତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସୁରୋତ୍ତମୌ
ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବଳଶାଳୀ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ।
ସନକାଦଯ ଊଚୁଃ- ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଯାତୌ ଦେଵସ୍ଯ କିଂକରୌ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତି ଶାପଂ ତଯୋର୍ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ର ତସ୍ଥୁର୍ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ କହିଲେ— ଏହା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦାସ ହେଇପଡ଼ିଛ; ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେଇ ମହାମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଦେଵସ୍ତମର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ତାନାହୂଯ ଚ ତାଵପି
ଦେବତା ସେଇ କଥା ଜାଣି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତୌ ଚୋତ୍ଥାଯାବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ଭଗଵାନୁଵାଚ- କୃତଵଂତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯାଵପରାଧଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ଉଠି, ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ସେଠାରେ କହିଲେ— ଭଗବାନ କହିଲେ— ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛ।
ନାତିକ୍ରମଣୀଯମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାରପାଲକୌ । ଦାସତ୍ଵଂ ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଯୁଵାଂ ଭକ୍ତୌ ମମାନଘୌ
ହେ ଦ୍ୱାରପାଳ, ଏହି ଶାପ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋର ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଦାସତ୍ୱ ଭୋଗିବ।
ଅମିତ୍ରତସ୍ତଥା ତ୍ରୀଣି ଜନ୍ମାନି ଭଜତୋଽପି ଵା । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତୌ ତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯାଵବ୍ରୂତାଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
କିମ୍ବା, ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ତିନି ଜନ୍ମ ନେବ, ମୋତେ ଭଜିଲେ ମଧ୍ୟ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜଯଵିଜଯାଵୂଚତୁଃ । ଚିରକାଲଂ ମହୀଂ ଗଂତୁଂ ନ ସମର୍ଥୌ ସ୍ଵ ମାନଦ । ତସ୍ମାଦ୍ଵୈରାଯ ଜନ୍ମାନି ଵିଦ୍ଧି ଵାଂ ଚ ଵ୍ରଜାଵହେ
ଜୟ ବିଜୟ କହିଲେ— ହେ ମାନଦାତା, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ, ଆମେ ଚାଲୁ।
ଦେଵତ୍ଵ ଯୈଵ ନିହତୋ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାଵୋ ଭଵଦଂତିକମ୍ । ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵାରପାଲୌ ତୌ ପୂର୍ଵଂ ଜାତୌ ମହାବଲୌ
ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଇ, ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ପ୍ରଥମେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯୌ ଦିତିଗର୍ଭେ ମହାସୁରୌ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଃ କନିଷ୍ଠକଃ
କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାସୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ— ଜେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, କନିଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ।
ଉଭୌ ତୌ ଲୋକଵିଖ୍ଯାତୌ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯ ବଲୋଦ୍ଧତୌ । ଅପ୍ରମାଣଶରୀରଃ ସ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ମହୋଦ୍ଧତଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଳ ଓ ଅହଂକାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଅପରିମିତ ଦେହ ଓ ଅତି ଅହଂକାରୀ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ବାହୁସାହସ୍ରୈଃ ପୃଥିଵୀଂ ସମହୀଧରାମ୍ । ସସାଗରାଂ ଦ୍ଵୀପଯୁତାଂ ସର୍ଵ୍ଵପ୍ରାଣିସମନ୍ଵିତାମ୍
ହଜାର ହଜାର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ଉପଡ଼ି ନେଲେ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍ । ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭଯପୀଡିତାଃ
ଏହିପରି ଉପଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ସେ ତଳପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ।
ଶରଣଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । ତତସ୍ତଦଦ୍ଭୁତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସେମାନେ ଦୁଃଖରହିତ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଟିକୁ ଜାଣିଲେ।
ଵାରାହରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଅନାଦିମଧ୍ଯାଂତଵପୁଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋ ଵିଭୁଃ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାହାପରେ ବରାହ ଓ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।