ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମଂଚିତଲୋଚନାମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହୃଷିତା ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଵତନୂରୁହା
ଏପରି କହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା ।
ଅଥ ଭ୍ରାତାସ୍ଯ ଭରତଃ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ନିଜଂ ମହତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମାସ ରାମଚଂଦ୍ରାଯ ଧୀମତେ
ତାପରେ ଭାଇ ଭରତ, ତାଙ୍କ ପିତାଁକଠାରୁ ମିଳିଥିବା ବଡ଼ ରାଜ୍ୟଟି ଧୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ।
ମଂତ୍ରିଣସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଂଗା ଦୈଵଜ୍ଞାନ୍ମଂତ୍ରକୋଵିଦାନ୍ । ଆହୂଯ ସୁମୁହୂର୍ତଂତେ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପରମାଦରାତ୍
ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ, ଦକ୍ଷ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଓ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେକୁ ଡାକି, ବଡ଼ ଆଦରରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
ଶୁଭେ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଦିନେ ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁତେ । ଅଭିଷେକଂ ମହାରାଜ୍ଯେ କାରଯାମାସୁରୁଦ୍ଯତାଃ
ଶୁଭ ଦିନରେ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମଣି ସୁଂଦରେ । ଲିଖିତ୍ଵୋପରି ରାଜେଂଦ୍ରୋ ମହାରାଜୋଧିତସ୍ଥିଵାନ୍
ସୁନ୍ଦର ବାଘ ଚର୍ମରେ ସପ୍ତଦ୍ବୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଚିତ୍ରାଯିଁ, ରାଜା ସେଉଠାରେ ବସି, ବଡ଼ ରାଜା ଭାବରେ ଅସୀନ ହେଲେ ।
ତଦ୍ଦିନାଦେଵ ସାଧୂନାଂ ମନାଂସି ପ୍ରମୁଦଂ ଯଯୁଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଚେତସୋ ଗ୍ଲାନିରଭଵତ୍ପରତାପିନାମ୍
ସେଇ ଦିନରେ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଓ ପରର ସୁଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାମାନେ ମନରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବିଲେ ।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ପତିଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାଃ । ମନସାପି କଦା ପାପଂ ନାଚରଂତି ଜନା ମୁନେ
ନାରୀମାନେ, ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ, ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମନ୍ଦ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ମୁନି ।
ଦୈତ୍ଯାଦେଵାସ୍ତଥା ନାଗା ଯକ୍ଷାସୁରମହୋରଗାଃ । ସର୍ଵେ ନ୍ଯାଯପଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରାମାଜ୍ଞାଂ ଶିରସା ଦଧୁଃ
ଦାନବ, ଦେବତା, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଅସୁର ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ — ସମସ୍ତେ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ରହି, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ।
ପରୋପକରଣେଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵଧର୍ମସୁଖନିର୍ଵୃତାଃ । ଵିଦ୍ଯାଵିନୋଦଗମିତା ଦିନରାତ୍ରିକ୍ଷଣାଃ ଶୁଭାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରି, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସୁଖରେ ତୃପ୍ତି ନେଇ, ଦିନ ଓ ରାତି ଶିକ୍ଷା ଓ ବିନୋଦରେ ଶୁଭ ଭାବେ କଟାଇଲେ ।
ଵାତୋଽପି ମାର୍ଗସଂସ୍ଥାନାଂ ବଲାନ୍ନାହରତେ ମହାନ୍ । ଵାସାଂସ୍ଯପି ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ତତ୍ର ଚୌରକଥା ନହି
ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପୋଶାକ ଉଡ଼ାଇ ନେଇନଥିଲା । ସେଠାରେ ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିରାପଦ ଥିଲା, ଚୋରି କଥା ଥିଲା ନାହିଁ ।
ଧନଦୋ ହ୍ଯର୍ଥିନାଂ ରାମଃ କାରୁଣ୍ଯଶ୍ଚ କୃପାନିଧିଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗୁରୁଦେଵସ୍ତୁତିଂ ଵ୍ଯଧାତ୍
ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିବା, କରୁଣାର ନିଧି ରାମ, ଭାଇମାନେ ସହିତ ସଦା ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥାଭିଷିକ୍ତଂ ରାମଂ ତୁ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପ୍ରଣତାଃ ସୁରାଃ । ରାଵଣାଭିଧଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ଵଧହର୍ଷିତମାନସାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏପରି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ, ରାବଣ ନାମକ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ବଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ଜଯ ଦାଶରଥେ ସୁରାର୍ତିହଞ୍ଜଯଜଯ ଦାନଵଵଂଶଦାହକ । ଜଯ ଦେଵଵରାଂଗନାଗଣଗ୍ରହଣଵ୍ଯଗ୍ରକରାରିଦାରକ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ ହୋଉ। ଦାନବ ଜାତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ। ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁମାନୋଁକୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିବା, ତୁମ ହସ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅତି ଉତ୍ସୁକ, ତୁମକୁ ଜୟ।
ତଵଯଦ୍ଦନୁଜେଂଦ୍ର ନାଶନଂ କଵଯୋ ଵର୍ଣଯିତୁଂ ସମୁତ୍ସୁକାଃ । ପ୍ରଲଯେ ଜଗତାଂତତୀଃ ପୁନର୍ଗ୍ରସସେ ତ୍ଵଂ ଭୁଵନେଶଲୀଲଯା
ତୁମେ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କୁ କିପରି ନଶ୍ୱନ କଲେ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କବିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ। କିନ୍ତୁ, ସଂସାରର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ତୁମେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୁଣି ଗ୍ରସଣ କରିଯାଉଛ।
ଜଯ ଜନ୍ମଜରାଦିଦୁଃଖକୈଃ ପରିମୁକ୍ତପ୍ରବଲୋଦ୍ଧରୋଦ୍ଧର । ଜଯ ଧର୍ମକରାନ୍ଵଯାଂବୁଧୌ କୃତଜନ୍ମନ୍ନଜରାମରାଚ୍ଯୁତ
ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏହାଦି ଦୁଃଖରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନୋଁକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ। ଧର୍ମିକ ପରିବାରର ସମୁଦ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଜନ୍ମା ଓ ଅମର, ଏହି ଅଚଳ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମକୁ ଜୟ।
ତଵ ଦେଵଵରସ୍ଯ ନାମଭିର୍ବହୁପାପା ଅପି ତେ ପଵିତ୍ରିତାଃ । କିମୁ ସାଧୁଦ୍ଵିଜଵର୍ଯପୂର୍ଵକାଃ ସୁତନୁଂ ମାନୁଷତାମୁପାଗତାଃ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମ ପବିତ୍ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବହୁ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଗରୁ ମଣିଷ ଶରୀର ପାଇଥିବା ଲୋକମାନେ କେତେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବେ!
ହରଵିରିଂଚିନୁତଂ ତଵ ପାଦଯୋର୍ଯୁଗଲମୀପ୍ସିତକାମସମୃଦ୍ଧିଦମ୍ । ହୃଦି ପଵିତ୍ରଯଵାଦିକଚିହ୍ନିତୈଃ ସୁରଚିତଂ ମନସା ସ୍ପୃହଯାମହେ
ହର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ତୁମ ଚରଣ ଯୁଗଳ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ, ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଏହାକୁ ଆମେ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ।
ଯଦି ଭଵାନ୍ନ ଦଧାତ୍ଯଭଯଂ ଭୁଵୋ ମଦନମୂର୍ତି ତିରସ୍କରକାଂତିଭୃତ୍ । ସୁରଗଣା ହି କଥଂ ସୁଖିନଃ ପୁନର୍ନନୁଭଵଂତି ଘୃଣାମଯ ପାଵନ
ଯଦି ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଦୟା ଦେଉନାହାଁ, ମନକୁ ମୋହ ହଟାଇଦେଇଥିବା ତୁମ ତେଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ କିପରି ପୁଣି ସୁଖୀ ହେବେ, ଦୟାର ପବିତ୍ରତା ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ?
ଯଦା ଯଦାସ୍ମାନ୍ଦନୁଜାହି ଦୁଃଖଦାସ୍ତଦା ତଦା ତ୍ଵଂ ଭୁଵି ଜନ୍ମଭାଗ୍ଭଵେଃ । ଅଜୋଽଵ୍ଯଯୋଽପୀଶଵରୋଽପି ସନ୍ଵିଭୋ ସ୍ଵଭାଵମାସ୍ଥାଯ ନିଜଂ ନିଜାର୍ଚିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦାନବମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ। ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜିଥିବା।
ମୃତସୁଧାସଦୃଶୈରଘନାଶନୈଃ ସୁଚରିତୈରଵକୀର୍ଯ ମହୀତଲମ୍ । ଅମନୁଜୈର୍ଗୁଣଶଂସିଭିରୀଡିତଃ ପ୍ରଵିଶ ଚାଶୁ ପୁନର୍ହି ସ୍ଵକଂ ପଦମ୍
ଅମୃତ ସମାନ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି, ମଣିଷ ନୁହେଁ ଏମିତି ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ନିଜ ଧାମକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କର।
ଅନାଦିରାଦ୍ଯୋଜରରୂପଧାରୀ ହାରୀ କିରୀଟୀ ମକରଧ୍ଵଜାଭଃ । ଜଯଂ କରୋତୁ ପ୍ରସଭଂ ହତାରିଃ ସ୍ମରାରି ସଂସେଵିତପାଦପଦ୍ମଃ
ଅନାଦି, ପ୍ରାଚୀନ, ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମାଳା ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମକର ଧ୍ୱଜ ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନୋଁକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ମଦନ ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁଠି ପାଦପଦ୍ମ ସେବନ କରେ, ସେ ଆମକୁ ଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରପ୍ରମୁଖା ମୁହୁଃ । ପ୍ରଣେମୁରରିନାଶେନ ପ୍ରୀଣିତା ରଘୁନାଯକମ୍
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ୱନ ହେବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କଲେ।
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଯାତିସଂହୃଷ୍ଟୋ ରଘୁନାଥୋ ମହାଯଶାଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ସୁରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଣତାନ୍ନତକଂଧରାନ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ଶ୍ରୀରାମ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଓ ରଘୁନାଥ, ନମ୍ର ଗଳା ନମାଇଥିବା ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଦେଖି, ସେମାନୋଁକୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ସୁରା ଵୃଣୁତ ମେ ଯୂଯଂ ଵରଂ କିଂଚିତ୍ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଯଂ କୋଽପି ଦେଵୋ ଦନୁଜୋ ନ ଯକ୍ଷଃ ପ୍ରାପ ସାଦରଃ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଚାହଁ, ଯାହା କୌଣସି ଦେବ, ଦାନବ କିମ୍ବା ଯକ୍ଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଇନଥିଲେ, ତାହା ମାଗ।
ସୁରା ଊଚୁଃ। ସ୍ଵାମିନ୍ଭଗଵତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତମସ୍ମାଭିରୁତ୍ତମମ୍ । ଯଦଯଂ ନିହତଃ ଶତ୍ରୁରସ୍ମାକଂ ତୁ ଦଶାନନଃ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଦଶମୁଖୀ ଆମର ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ୱନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆମେ ତୁମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେୟ ପାଇଛୁ।
ଯଦାଯଦାଽସୁରୋଽସ୍ମାକଂ ବାଧାଂ ପରିଦଧାତି ଭୋଃ । ତଦା ତଦେତି କର୍ତଵ୍ଯମେତାଵଦ୍ଵୈରିନାଶନମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦାନବ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ତାକୁ ନଶ୍ୱନ କରିବା।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଵୀରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନଂଦନଃ । ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ସୁରାଃ ଶୃଣୁତ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମାଦରେଣ ସମନ୍ଵିତାଃ
ଏପରି କହି, ଶୂରବୀର ରଘୁନନ୍ଦନ ପୁଣି କହିଲେ: ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାମାନେ, ଆଦର ସହିତ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଭଵତ୍କୃତଂ ମଦୀଯୈର୍ଵୈଗୁଣୈର୍ଗ୍ରଥିତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠିଷ୍ଯତି ମୁହୁଃ ପ୍ରାତର୍ନିଶି ସକୃନ୍ନରଃ
ତୁମେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ତୁତି ରଚନା କରିଛ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ଗୁଣ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ବେଳେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, କିମ୍ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବ,
ତସ୍ଯ ଵୈରି ପରାଭୂତିର୍ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ଦାରୁଣା । ନ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯସଂଯୋଗୋ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିପରାଭଵୌ
ତାହାଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ପରାଜୟ ହେବ ନାହିଁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ରୋଗର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ମଦୀଯଚରଣଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ଭକ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ତୁ ଭୂଯସୀ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମୁଦାଯୁକ୍ତେ ସ୍ଵାଂତେ ପୁଂସାଂ ତୁ ପାଠତଃ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ମନରେ ମୋର ଚରଣ ଯୁଗଳ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଧିକ ହେବ ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିବ।