ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ। ମାତର୍ମଯା ତ୍ଵଚ୍ଚରଣୌ ଚିରକାଲଂ ନ ସେଵିତୌ । ତତଃ କ୍ଷମସ୍ଵାପରାଧଂ ଭାଗ୍ଯହୀନସ୍ଯ ଵୈ ମମ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: 'ମାଆ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ସେବା କରିପାରିନାହିଁ। ତେଣୁ, ତୁମ ଅଭାଗା ପୁଅର ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର।'
ଯେ ପୁତ୍ରା ମାତାପିତ୍ରୋର୍ନ ଶୁଶ୍ରୂଷାଯାଂ ସମୁତ୍ସୁକାଃ । ତେ ମଂତଵ୍ଯାଃ ପରା ମାତଃ କୀଟକା ରେତସୋ ଭଵାଃ
ମାଆ, ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ମାଆ ବାପାଙ୍କ ସେବାରେ ଆଗ୍ରହୀ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ନୁହେଁ, ବିନାମୂଲ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୋକା ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ।
କିଂ କୁର୍ଵେ ଜନକାଜ୍ଞାତୋ ଗତୋ ଵୈ ଦଂଡକଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ରାପି ତ୍ଵତ୍କୃପାପାଂଗାତ୍ତୀର୍ଣୋଽସ୍ମି ଦୁଃଖସାଗରମ୍
'ମୁଁ କଣ କରିପାରିଥାନ୍ତି? ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲିଥିଲି। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।'
ରାଵଣେନ ହୃତା ସୀତା ଲଂକାଯାଂ ଗମିତା ପୁନଃ । ତ୍ଵତ୍କୃପାତୋ ମଯା ଲବ୍ଧା ତଂ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍
ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ସୀତାକୁ ଲଙ୍କାରୁ ପୁଣି ଆଣିଛି। ତୁମ କୃପାରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ ବଧ କରି, ମୁଁ ସୀତାକୁ ପୁଣି ପାଇଛି।
ସୀତେଯଂ ତ୍ଵଚ୍ଚରଣଯୋଃ ପତିତା ଵୈ ପତିଵ୍ରତା । ସଂଭାଵଯାଶୁ ଚକିତାଂ ତ୍ଵତ୍ପାଦାର୍ପିତମାନସାମ୍
ଏଠି ସୀତା, ତୁମ ପାଦପଦ୍ମ ଉପରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ସତୀ ଜନନୀ । ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନରେ ତୁମ ପାଦକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ମାନ ଦିଅ ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାଦଯୋଃ ପତିତାଂ ସ୍ନୁଷାମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିଯୁଜ୍ଯୈନାଂ ବଭାଷେ ତାଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ସ୍ନୁଷାକୁ ପାଦ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ କହିଲେ ।
ସୀତେ ସ୍ଵପତିନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚିରଂ ଵିଲସ ଭାମିନି । ପୁତ୍ରୌ ପ୍ରସୂଯ ଚ କୁଲଂ ସ୍ଵକଂ ପାଵଯ ପାଵନେ
ସୀତା, ତୁମେ ତୁମ ପତି ସହିତ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶୁଭ ରହ । ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତୁମ ପରିବାରକୁ ପବିତ୍ର କର, ହେ ଶୁଭ ହୃଦୟବତୀ ।
ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶ୍ଯଃ ପତିପରାଃ ପତିଦୁଃଖସୁଖାନୁଗାଃ । ଭଵଂତି ଦୁଃଖଭାଗିନ୍ଯୋ ନ ହି ସତ୍ଯଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ତୁମ ପରି ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପତିର ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସାଥି ହେଉଥିବା ନାରୀମାନେ, ତିନି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ବୋଲି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ।
ଵିଦେହପୁତ୍ରି ସ୍ଵକୁଲଂ ତ୍ଵଯା ପାଵିତମାତ୍ମନା । ରାମପାଦାବ୍ଜଯୁଗଲମନୁଯାଂତ୍ଯା ମହାଵନମ୍
ହେ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ, ତୁମେ ତୁମ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ, ରାମଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛ ।
କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯତ୍ପୁମାଂସସ୍ତୁ ଵୈରିକୋଟିପ୍ରଭଂଜନାଃ । ଯେଷାଂ ଗେହେ ସତୀ ଭାର୍ଯା ସ୍ଵପତିପ୍ରିଯଵାଞ୍ଛିକା
ଏଥିରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ଅନେକ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଘରେ ଏମିତି ଏକ ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ସଦା ପତିଙ୍କର ପ୍ରେମକୁ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମଂଚିତଲୋଚନାମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହୃଷିତା ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଵତନୂରୁହା
ଏପରି କହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା ।
ଅଥ ଭ୍ରାତାସ୍ଯ ଭରତଃ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ନିଜଂ ମହତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମାସ ରାମଚଂଦ୍ରାଯ ଧୀମତେ
ତାପରେ ଭାଇ ଭରତ, ତାଙ୍କ ପିତାଁକଠାରୁ ମିଳିଥିବା ବଡ଼ ରାଜ୍ୟଟି ଧୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ।
ମଂତ୍ରିଣସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଂଗା ଦୈଵଜ୍ଞାନ୍ମଂତ୍ରକୋଵିଦାନ୍ । ଆହୂଯ ସୁମୁହୂର୍ତଂତେ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପରମାଦରାତ୍
ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ, ଦକ୍ଷ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଓ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେକୁ ଡାକି, ବଡ଼ ଆଦରରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
ଶୁଭେ ମୁହୂର୍ତେ ସୁଦିନେ ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁତେ । ଅଭିଷେକଂ ମହାରାଜ୍ଯେ କାରଯାମାସୁରୁଦ୍ଯତାଃ
ଶୁଭ ଦିନରେ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମଣି ସୁଂଦରେ । ଲିଖିତ୍ଵୋପରି ରାଜେଂଦ୍ରୋ ମହାରାଜୋଧିତସ୍ଥିଵାନ୍
ସୁନ୍ଦର ବାଘ ଚର୍ମରେ ସପ୍ତଦ୍ବୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଚିତ୍ରାଯିଁ, ରାଜା ସେଉଠାରେ ବସି, ବଡ଼ ରାଜା ଭାବରେ ଅସୀନ ହେଲେ ।
ତଦ୍ଦିନାଦେଵ ସାଧୂନାଂ ମନାଂସି ପ୍ରମୁଦଂ ଯଯୁଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଚେତସୋ ଗ୍ଲାନିରଭଵତ୍ପରତାପିନାମ୍
ସେଇ ଦିନରେ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଓ ପରର ସୁଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାମାନେ ମନରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବିଲେ ।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତୁ ପତିଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାଃ । ମନସାପି କଦା ପାପଂ ନାଚରଂତି ଜନା ମୁନେ
ନାରୀମାନେ, ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ, ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମନ୍ଦ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ମୁନି ।
ଦୈତ୍ଯାଦେଵାସ୍ତଥା ନାଗା ଯକ୍ଷାସୁରମହୋରଗାଃ । ସର୍ଵେ ନ୍ଯାଯପଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରାମାଜ୍ଞାଂ ଶିରସା ଦଧୁଃ
ଦାନବ, ଦେବତା, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଅସୁର ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ — ସମସ୍ତେ ନ୍ୟାୟର ପଥରେ ରହି, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ।
ପରୋପକରଣେଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵଧର୍ମସୁଖନିର୍ଵୃତାଃ । ଵିଦ୍ଯାଵିନୋଦଗମିତା ଦିନରାତ୍ରିକ୍ଷଣାଃ ଶୁଭାଃ
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରି, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସୁଖରେ ତୃପ୍ତି ନେଇ, ଦିନ ଓ ରାତି ଶିକ୍ଷା ଓ ବିନୋଦରେ ଶୁଭ ଭାବେ କଟାଇଲେ ।
ଵାତୋଽପି ମାର୍ଗସଂସ୍ଥାନାଂ ବଲାନ୍ନାହରତେ ମହାନ୍ । ଵାସାଂସ୍ଯପି ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ତତ୍ର ଚୌରକଥା ନହି
ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପୋଶାକ ଉଡ଼ାଇ ନେଇନଥିଲା । ସେଠାରେ ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିରାପଦ ଥିଲା, ଚୋରି କଥା ଥିଲା ନାହିଁ ।
ଧନଦୋ ହ୍ଯର୍ଥିନାଂ ରାମଃ କାରୁଣ୍ଯଶ୍ଚ କୃପାନିଧିଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗୁରୁଦେଵସ୍ତୁତିଂ ଵ୍ଯଧାତ୍
ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିବା, କରୁଣାର ନିଧି ରାମ, ଭାଇମାନେ ସହିତ ସଦା ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥାଭିଷିକ୍ତଂ ରାମଂ ତୁ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପ୍ରଣତାଃ ସୁରାଃ । ରାଵଣାଭିଧଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ଵଧହର୍ଷିତମାନସାଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ଏପରି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ, ରାବଣ ନାମକ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ବଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ଜଯ ଦାଶରଥେ ସୁରାର୍ତିହଞ୍ଜଯଜଯ ଦାନଵଵଂଶଦାହକ । ଜଯ ଦେଵଵରାଂଗନାଗଣଗ୍ରହଣଵ୍ଯଗ୍ରକରାରିଦାରକ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ ହୋଉ। ଦାନବ ଜାତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ। ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁମାନୋଁକୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିବା, ତୁମ ହସ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅତି ଉତ୍ସୁକ, ତୁମକୁ ଜୟ।
ତଵଯଦ୍ଦନୁଜେଂଦ୍ର ନାଶନଂ କଵଯୋ ଵର୍ଣଯିତୁଂ ସମୁତ୍ସୁକାଃ । ପ୍ରଲଯେ ଜଗତାଂତତୀଃ ପୁନର୍ଗ୍ରସସେ ତ୍ଵଂ ଭୁଵନେଶଲୀଲଯା
ତୁମେ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କୁ କିପରି ନଶ୍ୱନ କଲେ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ କବିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ। କିନ୍ତୁ, ସଂସାରର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ତୁମେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୁଣି ଗ୍ରସଣ କରିଯାଉଛ।
ଜଯ ଜନ୍ମଜରାଦିଦୁଃଖକୈଃ ପରିମୁକ୍ତପ୍ରବଲୋଦ୍ଧରୋଦ୍ଧର । ଜଯ ଧର୍ମକରାନ୍ଵଯାଂବୁଧୌ କୃତଜନ୍ମନ୍ନଜରାମରାଚ୍ଯୁତ
ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏହାଦି ଦୁଃଖରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନୋଁକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ଜୟ। ଧର୍ମିକ ପରିବାରର ସମୁଦ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଜନ୍ମା ଓ ଅମର, ଏହି ଅଚଳ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମକୁ ଜୟ।
ତଵ ଦେଵଵରସ୍ଯ ନାମଭିର୍ବହୁପାପା ଅପି ତେ ପଵିତ୍ରିତାଃ । କିମୁ ସାଧୁଦ୍ଵିଜଵର୍ଯପୂର୍ଵକାଃ ସୁତନୁଂ ମାନୁଷତାମୁପାଗତାଃ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମ ପବିତ୍ର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବହୁ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଗରୁ ମଣିଷ ଶରୀର ପାଇଥିବା ଲୋକମାନେ କେତେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେବେ!
ହରଵିରିଂଚିନୁତଂ ତଵ ପାଦଯୋର୍ଯୁଗଲମୀପ୍ସିତକାମସମୃଦ୍ଧିଦମ୍ । ହୃଦି ପଵିତ୍ରଯଵାଦିକଚିହ୍ନିତୈଃ ସୁରଚିତଂ ମନସା ସ୍ପୃହଯାମହେ
ହର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ତୁମ ଚରଣ ଯୁଗଳ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ, ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଏହାକୁ ଆମେ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ।
ଯଦି ଭଵାନ୍ନ ଦଧାତ୍ଯଭଯଂ ଭୁଵୋ ମଦନମୂର୍ତି ତିରସ୍କରକାଂତିଭୃତ୍ । ସୁରଗଣା ହି କଥଂ ସୁଖିନଃ ପୁନର୍ନନୁଭଵଂତି ଘୃଣାମଯ ପାଵନ
ଯଦି ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଦୟା ଦେଉନାହାଁ, ମନକୁ ମୋହ ହଟାଇଦେଇଥିବା ତୁମ ତେଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ କିପରି ପୁଣି ସୁଖୀ ହେବେ, ଦୟାର ପବିତ୍ରତା ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ?
ଯଦା ଯଦାସ୍ମାନ୍ଦନୁଜାହି ଦୁଃଖଦାସ୍ତଦା ତଦା ତ୍ଵଂ ଭୁଵି ଜନ୍ମଭାଗ୍ଭଵେଃ । ଅଜୋଽଵ୍ଯଯୋଽପୀଶଵରୋଽପି ସନ୍ଵିଭୋ ସ୍ଵଭାଵମାସ୍ଥାଯ ନିଜଂ ନିଜାର୍ଚିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦାନବମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ। ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜିଥିବା।
ମୃତସୁଧାସଦୃଶୈରଘନାଶନୈଃ ସୁଚରିତୈରଵକୀର୍ଯ ମହୀତଲମ୍ । ଅମନୁଜୈର୍ଗୁଣଶଂସିଭିରୀଡିତଃ ପ୍ରଵିଶ ଚାଶୁ ପୁନର୍ହି ସ୍ଵକଂ ପଦମ୍
ଅମୃତ ସମାନ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି, ମଣିଷ ନୁହେଁ ଏମିତି ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ନିଜ ଧାମକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କର।