ଵାଜିନଶ୍ଚିତ୍ରିତା ଭୂଯଃ ସୁଶୋଭଂତୁ ମନୋଜଵାଃ । ଯଦ୍ଵେଗଵୀକ୍ଷଣାଦେଵ ଗର୍ଵଂ ତ୍ଯଜତି ସ୍ଵର୍ହଯଃ
ଦ୍ରୁତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଯାଉ; ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତି ଗର୍ବିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
କନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶୋ ରମ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଗଜୋପରି ସମାରୂଢା ମୁକ୍ତାଭିର୍ଵିକିରଂତୁ ଚ
ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମୋତି ବିକିରଣ କରନ୍ତୁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଃ ପାତ୍ରହସ୍ତାଶ୍ଚ ଦୂର୍ଵାହାରିଦ୍ରସଂଯୁତାଃ । ସୁଵାସିନ୍ଯୋ ମହାରାଜଂ ରାମଂ ନୀରାଜଯଂତୁ ତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ, ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି, ଦୁର୍ବା ଓ ହଳଦୀ ସହିତ, ସେମାନେ ମହାରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଆରତି କରନ୍ତୁ।
କୌସଲ୍ଯାପୁତ୍ରସଂଯୋଗସଂଦେଶ ଵିଧୁରା ସତୀ । ହର୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ସୁକୃଶା ତଦୀକ୍ଷଣସୁଲାଲସା
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିୟୋଗ ଖବରରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦେହରେ ଶିଥିଳା, ଏହି ଭକ୍ତିମୟୀ ରାଣୀ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନ୍।
ଇତ୍ଯେଵମାଦିରଚନାଃ ପୁରଶୋଭାଵିଧାଯିକାଃ । କରୋତୁ ଜନତା ହୃଷ୍ଟା ରାମସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ସହରକୁ ଶୋଭାମୟ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମୁଖୋ ମଂତ୍ରଵିତ୍ତମଃ । ପ୍ରଯଯୌ ନଗରୀଂ କର୍ତୁଂ କୃତକୌତୁକତୋରଣାମ୍
ଶେଷ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମୁଖ ସହରକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ସବର ଶୋଭାମୟ ତୋରଣ ତିଆରି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗତ୍ଵାଥ ନଗରୀଂ ତାଂ ଵୈ ମଂତ୍ରୀ ତୁ ସୁମୁଖାଭିଧଃ । ଖ୍ଯାପଯାମାସ ଲୋକାନାଂ ରାମାଗମମହୋତ୍ସଵମ୍
ତାପରେ, ସେହି ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୁମୁଖ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଆଗମନର ମହାଉତ୍ସବ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଲୋକାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଘୁନାଥଂ ସୁହର୍ଷିତାଃ । ପୂର୍ଵଂ ତଦୀଯ ଵିରହତ୍ଯକ୍ତଭୋଗସୁଖାଦଯଃ
ରଘୁନାଥ ସହରକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦସଂପନ୍ନାଃ ପଵିତ୍ରା ଦର୍ଭପାଣଯଃ । ଧୌତୋତ୍ତରୀଯଵଲିତା ଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ରୀରଘୁନାଯକମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବିତ୍ର, ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିବା, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରୀରଘୁନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯା ଯେ ଶୂରତମା ଧନୁର୍ବାଣଧରା ଵରାଃ । ସଂଗ୍ରାମେ ବହୁଶୋ ଵୀରା ଜେତାରୋ ଯଯୁରପ୍ଯମୁମ୍
ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସାହସୀ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଵୈଶ୍ଯା ଧନସମୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ମୁଦ୍ରାଶୋଭିତପାଣଯଃ । ଶୁଭ୍ରଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ନରେଶ୍ଵରମ୍
ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ବଣିକମାନେ, ହାତରେ ମୁଦ୍ରା ଝଲମଲାଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଶୂଦ୍ରା ଦ୍ଵିଜେଷୁ ଯେ ଭକ୍ତାଃ ସ୍ଵୀଯାଚାରସୁନିଷ୍ଠିତାଃ । ଵେଦାଚାରରତା ଯେ ଵୈ ତେଽପିଜଗ୍ମୁଃ ପୁରୀପତିମ୍
ଯେ ସୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଆଚାରରେ ଦୃଢ଼, ବେଦ ଆଚାରରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସହରର ନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଯେ ଯେ ଵୃତ୍ତିକରା ଲୋକାଃ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ କର୍ମଣ୍ଯଧିଷ୍ଠିତାଃ । ସ୍ଵକଂ ଵସ୍ତୁ ସମାଦାଯ ଯଯୁଃ ଶ୍ରୀରାମଭୂପତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଜିନିଷ ନେଇ, ଶ୍ରୀରାମ ଭୂପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଭୂପତିସଂଦେଶାତ୍ପ୍ରମୋଦାପ୍ଲଵସଂଯୁତାଃ । ନାନା କୌତୁକସଂଯୁକ୍ତା ଆଜଗ୍ମୁର୍ମନୁଜେଶ୍ଵରମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ସହିତ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ରଘୁନାଥୋଽପି ସକଲୈର୍ଦୈଵତୈଃ ସ୍ଵସ୍ଵଯାନଗୈଃ । ପରୀତଃ ପ୍ରଵିଵେଶୋଚ୍ଚୈଃ ପୁରୀଂ ରଚିତମୋହନାମ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ ଘିରି ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ମହିମା ଥିବା ମୋହନ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ପ୍ଲଵଂଗାଃ ପ୍ଲଵନୈର୍ଯୁକ୍ତା ଆକାଶପଥଚାରିଣଃ । ସ୍ଵସ୍ଵଶୋଭାପରୀତାଂଗାଶ୍ଚାନୁଜଗ୍ମୁଃ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଲାଫିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏବଂ ଆକାଶ ମାଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ନିଜ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମହାନଗରକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ପୁଷ୍ପକାଦଵରୁହ୍ଯାଶୁ ନରଯାନମଥାରୁହତ୍ । ସୀତଯା ସହିତୋ ରାମଃ ପରିଵାରସମାଵୃତଃ
ପୁଷ୍ପକ ଯାନରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପରିବାର ସହିତ ରାମ ମାନବ ରଥରେ ବସିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଵେଶାଥ କୃତକୌତୁକତୋରଣାମ୍ । ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣାମୁତ୍ସଵୈଃ ପରୀଭୂଷିତାମ୍
ତାପରେ ସେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଉତ୍ସବ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ଉତ୍ସବରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ଵୀଣାପଣଵଭେର୍ଯାଦିଵାଦିତ୍ରୈରାହତୈର୍ଭୃଶମ୍ । ଶୋଭମାନଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସୂତମାଗଧବଂଦିଭିଃ
ବୀଣା, ଢୋଳ, ଭେରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଜଯ ରାଘଵରାମେତି ଜଯ ସୂର୍ଯକୁଲାଂଗଦ । ଜଯ ଦାଶରଥେ ଦେଵ ଜଯତାଲ୍ଲୋକନାଯକଃ
ଜୟ ରାଘବ ରାମ! ଜୟ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ମଣି! ଜୟ ଦଶରଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ! ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥଙ୍କୁ ଜୟ!
ଇତି ଶୃଣ୍ଵଞ୍ଛୁଭାଂ ଵାଚଂ ପୌରାଣାଂ ହର୍ଷିତାଂଗିନାମ୍ । ରାମଦର୍ଶନସଂଜାତ ପୁଲକୋଦ୍ଭେଦ ଶୋଭିନାମ୍
ଏହିପରି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ପୌରମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଶରୀରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ଵରଂ ମାର୍ଗଂ ରଥ୍ଯାଚତ୍ଵରଭୂଷିତମ୍ । ଚଂଦନୋଦକସଂସିକ୍ତଂ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵସଂଯୁତମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାସ୍ତାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରଥ, ଚକ, ଚତ୍ୱର ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଛଟା ଥିବା।
ତଦା ପୌରାଂଗନାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ଗଵାକ୍ଷବିଲମାଶ୍ରିତାଃ । ରଘୁନାଥସ୍ଵରୂପେକ୍ଷା ଜାତକାମା ଅଥାବ୍ରୁଵନ୍
ସେ ସମୟରେ, କିଛି ସହର ଜିଅମାନେ ବାହାର ଜାଲିରେ ଦଢ଼ି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ଏଭଳି କହିଲେ।
ପୌରାଂଗନା ଊଚୁଃ। ଧନ୍ଯା ଅଭୂଵନ୍ବତ ଭିଲ୍ଲକନ୍ଯା ଵନେଷୁ ଯା ରାମମୁଖାରଵିଂଦମ୍ । ସ୍ଵଲୋଚନେଂଦୀଵରକୈରଥାପିବନ୍ସ୍ଵଭାଗ୍ଯସଂଜାତମହୋଦଯା ଇମାଃ
ସହର ଜିଅମାନେ କହିଲେ: ଧନ୍ୟ ହେଲେ ସେ ଭିଲ୍ଲା କନ୍ୟାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାମଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ନିଜ ଅଖିର ପଦ୍ମରେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ଧନ୍ଯଂ ମୁଖଂ ପଶ୍ଯତ ଵୀରଧାମ୍ନଃ ଶ୍ରୀରାମଦେଵସ୍ଯ ସରୋଜନେତ୍ରମ୍ । ଯଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଧାତୃମୁଖାଃ ସୁରା ଅପି ପ୍ରାପୁର୍ମହଦ୍ଭାଗ୍ଯଯୁତା ଵଯଂତ୍ଵହୋ
ଦେଖନ୍ତୁ ଶୂରବୀର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁ କେତେ ଧନ୍ୟ! ଏହି ଦର୍ଶନରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଲାଗିଲେ—ଆମେ କେତେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ!
ଏତନ୍ମୁଖଂ ପଶ୍ଯତ ଚାରୁହାସଂ କିରୀଟସଂଶୋଭିନିଜୋତ୍ତମାଂଗମ୍ । ବଂଧୂକଧିକ୍କାରଲସଚ୍ଛଵିପ୍ରଦଂ ଦଂତଚ୍ଛଦଂ ବିଭ୍ରତମୁଚ୍ଚନାସମ୍
ଏହି ମୁହଁକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ମନୋହର ହାସ୍ୟ, ମୁକୁଟ ଓ ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ବନ୍ଧୂକ ଫୁଲକୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଇଥିବା ରଙ୍ଗ, ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚ ନାକ।
ଇତି ଗଦିତଵତୀସ୍ତାଃ ସ୍ନେହଭାରେଣ ରାମା ନଲିନଦଲସଦୃକ୍ଷୈର୍ନେତ୍ରପାତୈର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ । ନିଖିଲଗୁରୁରନୂନପ୍ରେମଭାରଂ ନୃଲୋକଂ ଜନନିଗୃହମିଯେଷ ପ୍ରୋଷିତାଂଗେନ ହୃଷ୍ଟଃ
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନରେ ଭରି ଦେଖି, ଅପାର ସ୍ନେହରେ ଭରିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଘରକୁ ଅପାର ପ୍ରେମରେ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଭୁଜଗାଧୀଶ୍ଵରେଶାନ ଧରାଭାରଧରକ୍ଷମ । ଶୃଣ୍ଵେକଂ ସଂଶଯଂ ମହ୍ଯଂ କୃପଯା କଥଯସ୍ଵ ତମ୍
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ନାଗମହାରାଜ, ଧରାର ଭାର ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋତେ ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଗମନଂ ଵନଂ ପ୍ରତି ଯଦା ହ୍ଯଭୂତ୍ । ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଦେହେନ ସ୍ଥିତା ଶୂନ୍ଯେନ ଚେତସା
ଯେତେବେଳେ ରଘୁନାଥ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳୁ ସେ ମାତୃ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟରେ, କେବଳ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ତଦ୍ଵିପ୍ରଯୋଗଵିଧୁରା କୃଶଦେହାତିଦୁଃଖିତା । ସୁମୁଖାନ୍ମଂତ୍ରିଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଘୁନାଥଂ ସମାଗତମ୍
ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ଦେହ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ସୁମୁଖ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ ଯେ ରଘୁନାଥ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି।