ଯାନାଦଵତତାରାଶୁ ଵିରହାତ୍କ୍ଲିନ୍ନମାନସଃ । ଭ୍ରାତର୍ଭ୍ରାତଃ ପୁନର୍ଭ୍ରାତର୍ଭ୍ରାତର୍ଭ୍ରାତର୍ଵଦନ୍ମୁହୁଃ
ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ମନ ଭିଜିଯାଇଥିବା ରାମ ତୁରନ୍ତ ଯାନରୁ ଅବତରିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ଭାଇ, ଭାଇ, ଭାଇ, ଭାଇ' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁତ୍ତୀର୍ଣମିମଂ ରାମଚଂଦ୍ରଂ ସୁରୈର୍ଯୁତମ୍ । ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵିରହକ୍ଲିନ୍ନଂ ଧୀମାନ୍ଦଦର୍ଶ ହ । ହର୍ଷାଶ୍ରୂଣି ପ୍ରମୁଂଚଂଶ୍ଚ ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ହ
ଦେବତାମାନେ ଘେରିଥିବା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହ ଝରାଇ, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି ଶିର ନମାଇଲେ।
ରଘୁନାଥୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପତିତଂ ଭୁଵି । ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଜଗୃହେ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ହର୍ଷାଲୋକସମନ୍ଵିତଃ
ରଘୁନାଥ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଦୁଇହାତେ ଉଠାଇଲେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦର ଆଭା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।
ଉତ୍ଥାପିତୋଽପି ହି ଭୃଶଂ ନୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ରୁଦନ୍ମୁହୁଃ । ରାମଚଂଦ୍ରପଦାଂଭୋଜଗ୍ରହଣାସକ୍ତବାହୁଭୃତ୍
ଉଠାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭଲଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିପାରିଲେନି, ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ହାତ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣକୁ ଧରି ରହିଥିଲା।
ଭରତ ଉଵାଚ। ଦୁରାଚାରସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ପାପିନୋ ମେ କୃପାଂ କୁରୁ । ରାମଚଂଦ୍ର ମହାବାହୋ କାରୁଣ୍ଯାତ୍କରୁଣାନିଧେ
ଭରତ କହିଲେ—'ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ମହାବଳଶାଳୀ, କରୁଣାର ସାଗର, ମୋ ଦୁଷ୍ଟ, ପାପୀ ଓ ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଥିବା ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଯସ୍ତେ ଵିଦେହଜା ପାଣିସ୍ପର୍ଶଂ କ୍ରୂରମମନ୍ଯତ । ସ ଏଵ ଚରଣୋ ରାମ ଵନେ ବଭ୍ରାମ ମତ୍କୃତେ
'ଯାହାଙ୍କର ହାତ ସ୍ପର୍ଶ ତୁମେ ଏକଥାରେ କଠୋର ଭାବିଥିଲ, ହେ ରାମ, ସେଇ ଚରଣ ମୋ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିଲା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଶ୍ରୁମୁଖୋ ଦୀନଃ ପରିରଭ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରାଂଜଲିଃ ପୁରତସ୍ତସ୍ଥୌ ହର୍ଷଵିହ୍ଵଲିତାନନଃ
ଏପରି କହି, ଲୁହରେ ଭିଜିଥିବା ମୁହଁ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଆଗରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦର ଭାବ ଛଡ଼ିଯାଇଥିଲା।
ରଘୁନାଥସ୍ତମନୁଜଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ କୃପାନିଧିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ମହାମଂତ୍ରିମୁଖ୍ଯାନାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ସାଦରମ୍
ରଘୁନାଥ, ଦୟାର ଧାମ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାପରେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଖବର ନେଲେ।
ଭରତେନ ସମଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ପୁଷ୍ପକାସନମାସ୍ଥିତଃ । ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀମନିଂଦିତାମ୍
ଭରତ ଭାଇ ସହ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସି, ଭରତ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ଅପରାଧ ହୀନ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅନସୂଯାମିଵାତ୍ରେଃ କିଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ଘଟୋଦ୍ଭୁଵଃ । ପତିଵ୍ରତାଂ ଜନକଜାମମନ୍ଯତନନାମ ଚ
ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା କିମ୍ବା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ପରି ପତିବ୍ରତା ଭାବିଲେ ଏବଂ ସେହି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ।
ମାତଃ କ୍ଷମସ୍ଵ ଯଦଘଂ ମଯା କୃତମବୁଦ୍ଧିନା । ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶ୍ଯଃ ପତିପରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସାଧୁକାରିକାଃ
'ମା, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ଦୟାକରି ମାଫ କର; ତୁମ ପରି ପତିପରାୟଣ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର।'
ଜାନକ୍ଯାପି ମହାଭାଗା ଦେଵରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସାଦରମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିଯୁଜ୍ଯାଥ ସମପୃଚ୍ଛଦନାମଯମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଜାନକୀ ଭରତଙ୍କୁ ଆଦର ସହ ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଖବର ନେଲେ।
ଵିମାନଵରମାରୂଢାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ନଭସୋଂଽଗଣେ । କ୍ଷଣାଦାଲୋକଯାଂଚକ୍ରେ ନିକଟେ ସ୍ଵପିତୁଃ ପୁରୀମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କର ସହରକୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ରାଜଧାନୀଂ ନିଜଲୋକନିଵାସିନୀମ୍ । ଜହର୍ଷ ମତିମାନ୍ଵୀରଶ୍ଚିରଦର୍ଶନଲାଲସଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ନିଜ ଜନମାନ୍ୟ ସହରକୁ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ପ୍ରବଳ ରାମ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଭରତୋଽପି ସ୍ଵକଂ ମିତ୍ରଂ ସୁମୁଖଂ ନଗରଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସଚିଵଂ ନଗରୋତ୍ସଵସିଦ୍ଧଯେ
ଭରତ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସହର ପାଇଁ ନିଜ ବିଶ୍ୱାସୀ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ପଠାଇଲେ, ସହରରେ ଉତ୍ସବର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ।
ଭରତ ଉଵାଚ। କୁର୍ଵଂତୁ ଲୋକାସ୍ତ୍ଵରିତଂ ରଘୁନାଥାଗମୋତ୍ସଵମ୍ । ମଂଦିରେ ମଂଦିରେ ରମ୍ଯଂ କୃତକୌତୁକଚିତ୍ରକମ୍
ଭରତ କହିଲେ— ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ରଘୁନାଥଙ୍କ ଆଗମନ ଉପଲକ୍ଷେ ଉତ୍ସବର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୋଭାର ସଜାଣାରେ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ।
ଵିପାଂସୁକା ରାଜମାର୍ଗାଶ୍ଚଂଦନଦ୍ରଵସିଂଚିତାଃ । ପ୍ରସୂନଭରସଂକୢପ୍ତା ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଵୃତାଃ
ରାଜପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଛିଟିଏ ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦିଅନ୍ତୁ, ଫୁଲର ଢେର ଲଗାଇ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ।
ଵିଚିତ୍ରଵର୍ଣଧ୍ଵଜଭା ଚିତ୍ରିତାଖିଲସ୍ଵାଂଗଣାଃ । ମେଘାଗମେ ଧନୁରିଵ ପଶ୍ଯଂତ୍ଵେଵ ଵଲୀମୁଖାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଙ୍ଗନକୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ କରନ୍ତୁ, ମେଘ ଆସିଲେ ଯେମିତି ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଭଳି ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ।
ପ୍ରତିଗେହଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ କାରଯଂତ୍ଵଗରୂକ୍ଷଣମ୍ । ଯଦ୍ଧୂମଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିଖିନୋ ନୃତ୍ଯଂ କୁର୍ଵଂତୁ ଲୀଲଯା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଅଗ୍ନି ଜଳାନ୍ତୁ; ଧୂଆଁ ଦେଖି ଅଗ୍ନିପୂଜକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ହସ୍ତିନୋ ମମ ଶୈଲାଭାନାଧୋରଣସୁଯଂତ୍ରିତାନ୍ । ଵିଚିତ୍ରଯଂତୁ ବହୁଶୋ ଗୈରିକାଦ୍ଯୁପଧାତୁଭିଃ
ମୋର ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଭାରୀ ହାତୀମାନେ ଶୁଭ ଦ୍ୱଜପତାକାରେ ଶୋଭିତ ହେଉ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମାଟି ଓ ଖଣିଜଦ୍ରବ୍ୟରେ ବହୁଭାବରେ ସଜାଯାଉ।
ଵାଜିନଶ୍ଚିତ୍ରିତା ଭୂଯଃ ସୁଶୋଭଂତୁ ମନୋଜଵାଃ । ଯଦ୍ଵେଗଵୀକ୍ଷଣାଦେଵ ଗର୍ଵଂ ତ୍ଯଜତି ସ୍ଵର୍ହଯଃ
ଦ୍ରୁତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଯାଉ; ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତି ଗର୍ବିତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
କନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶୋ ରମ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ଗଜୋପରି ସମାରୂଢା ମୁକ୍ତାଭିର୍ଵିକିରଂତୁ ଚ
ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମୋତି ବିକିରଣ କରନ୍ତୁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଃ ପାତ୍ରହସ୍ତାଶ୍ଚ ଦୂର୍ଵାହାରିଦ୍ରସଂଯୁତାଃ । ସୁଵାସିନ୍ଯୋ ମହାରାଜଂ ରାମଂ ନୀରାଜଯଂତୁ ତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ, ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି, ଦୁର୍ବା ଓ ହଳଦୀ ସହିତ, ସେମାନେ ମହାରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଆରତି କରନ୍ତୁ।
କୌସଲ୍ଯାପୁତ୍ରସଂଯୋଗସଂଦେଶ ଵିଧୁରା ସତୀ । ହର୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ସୁକୃଶା ତଦୀକ୍ଷଣସୁଲାଲସା
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିୟୋଗ ଖବରରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦେହରେ ଶିଥିଳା, ଏହି ଭକ୍ତିମୟୀ ରାଣୀ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନ୍।
ଇତ୍ଯେଵମାଦିରଚନାଃ ପୁରଶୋଭାଵିଧାଯିକାଃ । କରୋତୁ ଜନତା ହୃଷ୍ଟା ରାମସ୍ଯାଗମନଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ସହରକୁ ଶୋଭାମୟ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମୁଖୋ ମଂତ୍ରଵିତ୍ତମଃ । ପ୍ରଯଯୌ ନଗରୀଂ କର୍ତୁଂ କୃତକୌତୁକତୋରଣାମ୍
ଶେଷ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମୁଖ ସହରକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ସବର ଶୋଭାମୟ ତୋରଣ ତିଆରି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗତ୍ଵାଥ ନଗରୀଂ ତାଂ ଵୈ ମଂତ୍ରୀ ତୁ ସୁମୁଖାଭିଧଃ । ଖ୍ଯାପଯାମାସ ଲୋକାନାଂ ରାମାଗମମହୋତ୍ସଵମ୍
ତାପରେ, ସେହି ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୁମୁଖ ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଆଗମନର ମହାଉତ୍ସବ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଲୋକାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରଘୁନାଥଂ ସୁହର୍ଷିତାଃ । ପୂର୍ଵଂ ତଦୀଯ ଵିରହତ୍ଯକ୍ତଭୋଗସୁଖାଦଯଃ
ରଘୁନାଥ ସହରକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦସଂପନ୍ନାଃ ପଵିତ୍ରା ଦର୍ଭପାଣଯଃ । ଧୌତୋତ୍ତରୀଯଵଲିତା ଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ରୀରଘୁନାଯକମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପବିତ୍ର, ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିବା, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରୀରଘୁନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯା ଯେ ଶୂରତମା ଧନୁର୍ବାଣଧରା ଵରାଃ । ସଂଗ୍ରାମେ ବହୁଶୋ ଵୀରା ଜେତାରୋ ଯଯୁରପ୍ଯମୁମ୍
ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସାହସୀ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।