ଦୁର୍ଭଗସ୍ଯ ମମ ପ୍ରସ୍ଵାଃ ପାପମାର୍ଜନମାଦରାତ୍ । କରୋମି ରାମଚଂଦ୍ରାଂଘ୍ରିଂ ସ୍ମାରଂ ସ୍ମାରଂ ସୁମଂତ୍ରିଣଃ
ଏଭଳି ଅଭାଗା ମୋର ନିଦ୍ରା କେବଳ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା; ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି କରି, ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।
ଧନ୍ଯା ସୁମିତ୍ରା ସୁତରାଂ ଵୀରସୂଃ ସ୍ଵପତିପ୍ରିଯା । ଯସ୍ଯାସ୍ତନୂଜୋ ରାମସ୍ଯ ଚରଣୌ ସେଵତେଽନ୍ଵହମ୍
ସତ୍ୟ ସୁମିତ୍ରା ଭାଗ୍ୟବତୀ, ବୀର ପୁତ୍ରର ଜନନୀ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରିୟା; ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ଗ୍ରାମେ ସ୍ଥିତୋ ନୂନଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ । ଵିଲାପଂ ପ୍ରକରୋତ୍ଯୁଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଗ୍ରାମଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ଏହି ଗ୍ରାମରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭରତ, ଭାଇପ୍ରେମରେ ଭରିପୁରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ଗ୍ରାମକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ତଦ୍ଦର୍ଶନୋତ୍କଣ୍ଠା ଵିହ୍ଵଲୀକୃତଚେତସା । ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ମୃତୋ ଭ୍ରାତା ଭରତୋ ଧାର୍ମିକାଗ୍ରଣୀଃ
ଶେଷ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୃଦୟ ସହିତ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଭରତ ପୁନିପୁନି ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ହନୂମଂତଂ ବଲଵଂତଂ ସମୀରଜମ୍ । ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଵ୍ଯାଜ ଚନ୍ଦ୍ରକାଂତିହତାଂଧକଃ
ଏବଂ ସେ ବଳଶାଳୀ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଚମକି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲା, ମଣିରେ ଚାଁଦନି ପଡ଼ିଲା ପରି।
ଶୃଣୁ ଵୀର ହନୂମଂସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଗିରଂ ଭ୍ରାତୃନୋଦିତାମ୍ । ଚିରଂତନଵିଯୋଗେନ ଗଦ୍ଗଦୀକୃତଵିହ୍ଵଲାମ୍
ଶୁଣ, ହେ ବୀର ହନୁମାନ, ମୋ ଭାଇଙ୍କ କଥା ମୋ ମୁଖରେ ଯେଉଁଠିଏ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ଓ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଯାଇଛି।
ଗଚ୍ଛ ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଵୀର ସମୀରଣତନୂଦ୍ଭଵ । ମଦ୍ଵିଯୋଗକୃଶାଂ ଯଷ୍ଟିଂ ଵପୁଷୋ ବିଭ୍ରତଂ ହଠାତ୍
ବାୟୁର ସନ୍ତାନ ଶୂରବୀର, ତୁମେ ଯାଅ, ସେଇ ଭାଇଁ ପାଖକୁ, ଯିଏ ମୋର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖରେ ଦେହକୁ ଶୁଖାଇ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଛଡ଼ି ପରି ହୋଇଯାଇଛି।
ଯୋ ଵଲ୍କଲଂ ପରୀଧତ୍ତେ ଜଟାଂ ଧତ୍ତେ ଶିରୋରୁହେ । ଫଲାନାଂ ଭକ୍ଷଣମପି ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିରହାତୁରଃ
ସେ ଜଣେ ବିରହରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ଚାମର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ରଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଖାଉନାହାନ୍ତି।
ପରସ୍ତ୍ରୀ ଯସ୍ଯ ମାତେଵ ଲୋଷ୍ଟଵତ୍କାଂଚନଂ ପୁନଃ । ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୋଦ୍ରକ୍ଷେଦ୍ବାଂଧଵୋ ମମ ଧର୍ମଵିତ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଜୀଉ ମାଆ ପରି, ସୁନା ମାଟି ପରି, ଏବଂ ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ସେ ମୋର ଧର୍ମଜ୍ଞ ବନ୍ଧୁ।
ମଦ୍ଵିଯୋଗଜଦୁଃଖାଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାଦଗ୍ଧକଲେଵରମ୍ । ମଦାଗମନସଂଦେଶ ପଯୋଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଶୁ ସିଂଚତମ୍
ମୋ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ଦେହକୁ, ମୋ ଆଗମନର ସୁସମ୍ବାଦର ଆନନ୍ଦର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଶିତଳ କର।
ସୀତଯା ସହିତଂ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵାଦିକପୀଂଦ୍ରୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷୋଭିଃ ସବିଭୀଷଣୈଃ
ତାଙ୍କୁ କୁହ, ସୀତା ସହିତ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରମାନେ, ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ସହ ବିଭିନ୍ନ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସଙ୍ଗେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିଵେଦଯ ସୁଖାତ୍ପୁଷ୍ପକାସନସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଯେନ ମେ ସୋଽନୁଜଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁଖମେତି ମଦାଗମାତ୍
ସେମାନେ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ। ଏହି ଖବରରେ ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ଖୁସି ପାଇବ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରଘୁଵୀରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଜଗାମ ଭରତାଵାସଂ ନଂଦିଗ୍ରାମଂ ନିଦେଶକୃତ୍
ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରଘୁବୀରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଭରତଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ସ ନଂଦିଗ୍ରାମଂ ତୁ ମଂତ୍ରିଵୃଦ୍ଧୈଃ ସୁସଂଯତମ୍ । ଭରତଂ ଭ୍ରାତୃଵିରହକ୍ଲିନ୍ନଂ ଧୀମାନ୍ଦଦର୍ଶ ହ
ସେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚି, ମନ୍ତ୍ରୀବୃଦ୍ଧମାନେ ଭଲଭାବେ ଚାଳନା କରୁଥିବା ସେଠାରେ, ଭାଇର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କଥଯଂତଂ ମଂତ୍ରିଵୃଦ୍ଧାନ୍ରାମଚଂଦ୍ରକଥାନକମ୍ । ତଦୀଯ ପଦାପାଥୋଜ ମକରଂଦସୁନିର୍ଭରଃ
ସେ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବୃଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଭକ୍ତିର ମଧୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନମଶ୍ଚକାର ଭରତଂ ଧର୍ମଂ ମୂର୍ତିଯୁତଂ କିଲ । ଵିଧାତ୍ରା ସକଲାଂଶେନ ସତ୍ତ୍ଵେନୈଵ ଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେ ଭରତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଂଜଲି । ସ୍ଵାଗତଂ ଚେତି ହୋଵାଚ ରାମସ୍ଯ କୁଶଲଂ ଵଦ
ଭରତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ସ୍ୱାଗତ! ମୋତେ କୁହ, ରାମଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଅଛି କି?'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତସ୍ତସ୍ଯ ଭୁଜୋ ଦକ୍ଷିଣତୋଽସ୍ଫୁରତ୍ । ହୃଦଯାଚ୍ଚ ଗତଃ ଶୋକୋ ହର୍ଷାସ୍ରୈଃ ପୂରିତାନନଃ
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ କମ୍ପିଗଲା, ହୃଦୟରୁ ଦୁଃଖ ହଟିଗଲା, ମୁହଁ ଆନନ୍ଦ ନୟନଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଵିଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ଭୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କପୀଶ୍ଵରଃ । ନିକଟେ ହି ପୁରଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଜାଣ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏଠାରେ, ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'
ରାମାଗମନସଂଦେଶାମୃତସିକ୍ତକଲେଵରଃ । ପ୍ରାପଯଦ୍ଧର୍ଷପୂରଂ ହି ସହସ୍ରାସ୍ଯୋ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍
ରାମଙ୍କ ଆଗମନର ଖବରର ଆନନ୍ଦ ଅମୃତରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭିଜିଗଲା, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ରାବଣଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କି ହେଲା, ମୁଁ ଜାଣେନି।
ଜଗାଦ ମମ ତନ୍ନାସ୍ତି ଯତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦୀଯତେ ମଯା । ଦାସୋଽସ୍ମି ଜନ୍ମପର୍ଯଂତଂ ରାମସଂଦେଶହାରକଃ
ସେ କହିଲେ, 'ମୋର କିଛି ଅଛି ଯାହା ତୁମର ନୁହେଁ? ମୁଁ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ଦାସ, ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶବାହକ।'
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ମଂତ୍ରିଵୃଦ୍ଧାଃ ସୁହର୍ଷିତାଃ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ରାମଚଂଦ୍ରଂ ଚ ହନୁମଦ୍ଦର୍ଶିତାଧ୍ଵନା
ବସିଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ରୀବୃଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହନୁମାନ୍ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂରାତ୍ସମାଯାଂତଂ ରାମଚଂଦ୍ରଂ ମନୋରମମ୍ । ପୁଷ୍ପକାସନମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ସସୀତଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ମନୋହର ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପୁଷ୍ପକ ରଥର ମଧ୍ୟରେ ବସି ଆସୁଛନ୍ତି।
ରାମୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତଂ ପାଦଚାରେଣ ସଂଗତମ୍ । ଜଟାଵଲ୍କଲକୌପୀନ ପରିଧାନସମନ୍ଵିତମ୍
ରାମ ମଧ୍ୟ, ଭରତଙ୍କୁ ପଦେ ପଦେ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଜଟା, ଚାମର ପୋଶାକ ଓ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ।
ଅମାତ୍ଯାନ୍ଭ୍ରାତୃଵେଷେଣ ସମଵେଷାଞ୍ଜଟାଧରାନ୍ । ନିତ୍ଯଂ ତପଃ କ୍ଲିଷ୍ଟତଯା କୃଶରୂପାନ୍ଦଦର୍ଶ ହ
ସେ ଦେଖିଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭାଇ ଭାଇ ଭାବରେ ବେଶ ଧରି, ଜଟା ଓ ଚିରଉପରେ ପିନ୍ଧି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ ଶୁଖିଗଲା ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ରାମୋଽପି ଚିଂତଯାମାସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ତାଦୃଶଂ ନୃପମ୍ । ଅହୋ ଦଶରଥସ୍ଯାଯଂ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ରାମ ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଚାର କଲେ—'ହାଁ, ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ।'
ପୁତ୍ରଃ ପଦାତିରାଯାତି ଜଟାଵଲ୍କଲଵେଷଭୃତ୍ । ନ ଦୁଃଖଂ ତାଦୃଶଂ ମେଽନ୍ଯଦ୍ଵନମଧ୍ଯଗତସ୍ଯ ହି
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପାଇଁ ଚାଲିଆସୁଛନ୍ତି, ଜଟା ଓ ଚିର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି—ଏପରି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଆଉ କେବେ ହୋଇନାହିଁ।
ଯାଦୃଶଂ ମଦ୍ଵିଯୋଗେନ ଚୈତସ୍ଯ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ । ଅହୋ ପଶ୍ଯତ ମେ ଭ୍ରାତା ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରିଯତମଃ ସଖା
ମୋ ବିୟୋଗରେ ଯେପରି ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ହାଁ, ଦେଖ, ମୋ ଭାଇ, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାଂ ନିକଟେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଂତ୍ରିଵୃଦ୍ଧୈଃ ସୁହର୍ଷିତୈଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାଂ ଭରତୋଽଭ୍ଯେତି ଵସିଷ୍ଠେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ନିକଟକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ବୟସ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନରପତିଃ ପୁଷ୍ପକାନ୍ନଭସୋଂଽଗଣାତ୍ । ବିଭୀଷଣହନୂମଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ କୃତାଦରଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ବିଭୀଷଣ, ହନୁମାନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ଆକାଶରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରିଲେ।