ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞାଃ କରିଷ୍ଯଂତେ ତ୍ଵଯା ଧର୍ମୋ ଵିଵର୍ଧତେ । ଇତିପୌରଵଚଃଶ୍ରୁତ୍ଵାରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହେବ; ଧର୍ମ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିବ। ଏହି ପୌରମାନେର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ...
ଵସ୍ତ୍ରାଦିଭିରଥୋସର୍ଵାନ୍ନାଗରାନ୍ସମପୂଜଯତ୍ । ମୁନୀନୁଵାଚଧର୍ମ୍ମାତ୍ମାପୂଜଯିତ୍ଵାଖିଲୈର୍ଜନୈଃ
ତେବେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ମୁନିମାନେକୁ ପୂଜା କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତପଃସମୃଦ୍ଧଂଵଃକଚ୍ଚିଦ୍ଯଜ୍ଞଃସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ । କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵଦାରନିରତାଃକଚ୍ଚିଦୀଶୋଭିପୂଜ୍ଯତେ
ତୁମମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଲ ଚାଲିଛି କି? ବଳିଦାନ ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଉଛି କି? ତୁମେ ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଭଲପାଉଛ କି? ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଉଛି କି?
କଚ୍ଚିତ୍ସୁପ୍ରଜସୋଭାର୍ଯାଃକଚ୍ଚିତ୍ସର୍ଵଂସୁଖୋତ୍ତରମ୍
ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀମାନେ ସୁସନ୍ତାନ ପାଇଛନ୍ତି କି? ସବୁ କିଛି ଶେଷରେ ଖୁସି ଦେଉଛି କି?
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ତ୍ଵଯି ରାଜନି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ । ଗଚ୍ଛାମହେ ପଦମିତଃ କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ନୃପ
ମୁନିମାନେ କହିଲେ — ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମ ଶାସନରେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ସବୁ କୁଶଳ ଅଛି। ଆମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ରାଜା, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ?
ରାମ ଉଵାଚ- ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସୀଦଂତି ତସ୍ଯ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତୀଶାନସ୍ତସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ରାମ କହିଲେ — ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯାହାଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ସବୁ ଭଲ ହୁଏ।
ତତ୍କୃତ୍ଵା ଭୋଜନମିହ ଗଂତୁମର୍ହା ଅନଂତରମ୍ । ଅଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ କୃତ୍ଵା ଭୋଜନମୁତ୍ତମମ୍
ତେଣୁ, ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରି, ପରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କହି, ମୁନିମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ କଲେ—
ଅଭିଵର୍ଧ୍ଯତମାଶୀର୍ଭିର୍ହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ପଦଂ ଯଯୁଃ । ରାମୋଽପି ପରମପ୍ରୀତଃ ସଭାର୍ଯଶ୍ଚ ସହାନୁଜଃ
ସେମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଖୁସିରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ରହିଲେ।
ଅକଂଟକଂ ସ କୃତଵାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵଜନପ୍ରିଯଃ । ଶୃଣୋତ୍ଯେତଦୁପାଖ୍ଯାନଂ ଯଃ କଶ୍ଚିଦପି ପାତକୀ
ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଶୁଣେ, ଯଦିଓ ପାପୀ ହେଉଥିବେ—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି । ନ ଦୁର୍ଗତିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯଶ୍ଚେଦଂ ସ୍ମରତେ ନରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି କଥା ଯିଏ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଶ୍ଚାପି କୀର୍ତଯେତ୍ତସ୍ଯ ଏଵମେତଦୁଦୀରିତମ୍
ଏହି କଥା ଯିଏ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ। ଶ୍ରୀକୁଲଦେଵତାଯୈ ନମଃ। ଶ୍ରୀଗୁରୁଚରଣାରଵିଂଦାଭ୍ଯାଂ ନମଃ । ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍
ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀକୁଳଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କର ଚରଣକମଳକୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ, ଦେବୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଉ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମହାଭାଗ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ମନୋହରମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋଽଧୁନା ଵଦାଯୁଷ୍ମଞ୍ଛ୍ରୀରାମଚରିତଂ ହି ନଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ମହାଭାଗ, ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ମନୋହର କଥା ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମକୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଅଥୈକଦା ଧରାଧାରଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ଭୁଜଗେଶ୍ଵରମ୍ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନୋ ମୁନିଵରଃ କଥାମେତାଂ ସୁନିର୍ମଲାମ୍
ସୂତ କହିଲେ — ଏକଥରେ, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ନାମକ ମହାମୁନି ଭୁଜଙ୍ଗମନ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ପଚାରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଶେଷାଶେଷ କଥାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜଗତ୍ସର୍ଗଲଯାଦିକାଃ । ଭୂଗୋଲଶ୍ଚ ଖଗୋଲଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଵିନିର୍ଣଯଃ
ଶ୍ରୀବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ — ତୁମଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ବିବରଣୀ ସହ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛି।
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟୀନାଂ ପୃଥକ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିନିର୍ଣଯଃ । ନାନାରାଜଚରିତ୍ରାଣି କଥିତାନି ତ୍ଵଯାନଘ
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛ। ବିଭିନ୍ନ ରାଜାଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଛ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଭଵାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାରିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତତ୍ରାନେକମହାପାପହରା ରାମକୃତା କଥା
ସୂର୍ୟବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କହିଛ। ସେଠି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କଥା ବହୁତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ହଯମେଧକଥା ଶ୍ରୁତା । ସଂକ୍ଷେପତୋ ମଯା ତ୍ଵତ୍ତସ୍ତାମିଚ୍ଛାମି ସଵିସ୍ତରାମ୍
ସେ ବୀର ରାମଙ୍କର ଅଶ୍ୱମେଧ କଥା ଆମେ ତୁମଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଯା ଶ୍ରୁତା ସଂସ୍ମୃତା ଚୋକ୍ତା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଚିଂତିତାର୍ଥପ୍ରଦାତ୍ରୀ ଚ ଭକ୍ତଚିତ୍ତପ୍ରତୋଷଦା
ଏହି କଥା ଯିଏ ଶୁଣେ, ସ୍ମରଣ କରେ କିମ୍ବା କହେ, ସେ ମହାପାପ ଦୂର କରେ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯୋସି ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ । ରଘୁଵୀରପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ମକରଂଦ ସ୍ପୃହାଵତୀ
ଶେଷ କହିଲେ — ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନ ଏପରି ଭାବରେ ରଖିଛ, ରଘୁବୀରଙ୍କର ଚରଣାମୃତ ପାଇଁ ଆସା କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଧନ୍ୟ।
ଵଦଂତି ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସାଧୂନାଂ ସଂଗମଂ ଵରମ୍ । ଯସ୍ମାତ୍ପାପକ୍ଷଯକରୀ ରଘୁନାଥକଥା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ରଘୁନାଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତ୍ଵଯା ମେଽନୁଗ୍ରହଃ ସୃଷ୍ଟୋ ଯଦ୍ରାମଃ ସ୍ମାରିତଃ ପୁନଃ । ସୁରାସୁରକିରୀଟୌଘ ମଣିନୀରାଜିତାଂଘ୍ରିକଃ
ତୁମେ ମୋତେ ଦୟା କରିଛ, କାରଣ ଆଉଥରେ ରାମଙ୍କୁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରାଇଲ। ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମଣିରେ ଶୋଭିତ।
ରାଵଣାରିକଥା ଵାର୍ଦ୍ଧୌ ମଶକୋ ମାଦୃଶଃ କିଯାନ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ମୋହିତା ନ ଵିଦଂତ୍ଯପି
ରାବଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ କଥାର ସମୁଦ୍ର ଆଗରେ ମୁଁ ଏକ ମଶା ପରି କିଛି ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଥାପି ଭୋ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵୀଯଶକ୍ତିତଃ । ପକ୍ଷିଣଃ ସ୍ଵଗତିଂ ଶ୍ରିତ୍ଵା ଖେ ଗଚ୍ଛଂତି ସୁଵିସ୍ତରେ
ତଥାପି, ଓ ପ୍ରିୟ, ମୋ ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆକାଶରେ ଉଡନ୍ତି।
ଚରିତଂ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍ । ଯେଷାଂ ଵୈ ଯାଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେ ଵଦଂତ୍ଯେଵ ତାଦୃଶମ୍
ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଯେପରି ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହିପରି କହନ୍ତି।
ରଘୁନାଥସତୀକୀର୍ତିର୍ମଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ନିର୍ମଲୀମସାମ୍ । କରିଷ୍ଯତି ସ୍ଵସଂପର୍କାତ୍କନକଂ ତ୍ଵନଲୋ ଯଥା
ରଘୁନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ମୋ ମନକୁ ଶୁଧ କରିଦେବ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସୁନାକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମୁନିଵରଂ ଧ୍ଯାନସ୍ତିମିତଲୋଚନଃ । ଜ୍ଞାନେନାଲୋକଯାଂଚକ୍ରେ କଥାଂ ଲୋକୋତ୍ତରାଂ ଶୁଭାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଲୋକୋତ୍ତର କଥାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରସଂଯୁକ୍ତୋ ମହାହର୍ଷାଂକିତାଂଗକଃ । କଥଯାମାସ ଵିଶଦାଂ କଥାଂ ଦାଶରଥେଃ ପୁନଃ
ଭାବନାରେ କମ୍ପିଥିବା କଣ୍ଠ ଓ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଲଂକେଶ୍ଵରେ ଵିନିହତେ ଦେଵଦାନଵଦୁଃଖଦେ । ଅପ୍ସରୋଗଣଵକ୍ତ୍ରାବ୍ଜଚଂଦ୍ରମଃ କାଂତିହର୍ତରି
ଶେଷ କହିଲେ: ଲଙ୍କାପତି ନିହତ ହେବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଆପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମୁହଁର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକ ପୁନି ଫେରିଲା।
ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପୁରିଂଦ୍ର ପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦା । ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦାସଵତ୍ପ୍ରଣତିଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ଦାସ ପରି ଶିର ନମାଇଲେ।