ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଦାର୍ଵେକପ୍ରଯତ୍ନୈକବାଣନିପାତେନ ପଂଚଧାଚ୍ଛିଂଧି ତତସ୍ତଵ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମତିଦୃଢଂ କୁର୍ଵୀମହି
ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି କାଠକୁ ଏକମାତ୍ର ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକଟି ବାଣରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗ କରି କାଟ; ତାପରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଦୃଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ।
ଅଥ ଭାର୍ଗଵଵଚୋଵିଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ପୂର୍ଵକୋଟ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ବାଣଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ହନୂମତାଶ୍ରାଵଯନ୍ନେଵ ବାଣଂ ମୁମୋଚ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, ବାଣ ଲଗାଇ, ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣଂ ଧନୁଷଶ୍ଚଲିତଂ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ବାଣମାର୍ଗଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୌ ଦାରୁ ବାଣେନ ପଂଚଧା ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତାମାଵଯୋଃ ଶିଶଵୋ ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯେତି ତଥେତ୍ଯାହ ରାମଃ ରାକ୍ଷସୌ ଲଂକାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ
ବାଣ ଧନୁଷରୁ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ବାଣର ପଥ ଦେଖୁଥିଲେ; ବାଣରେ କାଠ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟାଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଆମ ପିଲାମାନେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।' ରାମ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ,' ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରାକାରଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵତୋ ଵରଣମାତ୍ରଂ ହି ପାର୍ଷ୍ଣିଭିଃ ପାଦୈର୍ଜାନୁଭିଃ କରୈଃ ପୃଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ତଲସମଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯପ୍ରାକାରଂ ଗତାସ୍ତଦା ଚ ରାଵଣଃ ସମାଗତ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵେଷୁଭିର୍ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତଦନୁଗଚ୍ଛନ୍ରାମମଗାତ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ପ୍ରାକାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ, ଗୋଡ଼, ଗୁଡ଼, ହାତ ଓ ପିଠିରେ ଚାପି, ଭୂମି ସମାନ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ସମୟରେ ରାବଣ ଆସି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭଗାଇ, ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ରାମମପି ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ତାପରେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈ ରାଵଣଂ ସଵ୍ରଣଂ ଚକାର
ତାପରେ ରାମ ଦଶଟି ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ।
ଅନଯୋରତିଦାରୁଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ରାବଣ ଦଶଟି କଣ୍ଟା ନିଏ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଥ ରାମବାଣୈଶ୍ଚ କ୍ଷତଶରୀରୋ ରାକ୍ଷସଃ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ କଣ୍ଟାରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଭାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଵାନରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୋଟିକୋଟିରାକ୍ଷସାନଘ୍ନନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସଂଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ।
ଅଥପରସ୍ମିନ୍ନହନି ଵିଭୀଷଣୋ ରାଵଣଂ ଵିଚାର୍ଯେଦମୁଵାଚ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ବିଭୀଷଣ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ରାବଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—
ତୃତୀଯୋପାଯକାଲୋଽଯଂ ଚତୁର୍ଥଂ ନ ଵିଚାରଯ । ଚତୁର୍ଥୋ ଵିପରୀତୋ ନ ଶସ୍ତଃ ଶସ୍ତାର୍ଥକାରିଣଃ
ଏହି ସମୟ ତୃତୀୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ପାଇଁ; ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ବିପରୀତ ଓ ନ୍ୟାୟସଂଗତ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ପରସ୍ଯ ଚାଽତ୍ମନଃ ଶକ୍ତିଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାଽତ୍ମନୋଽଧିକାମ୍ । ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପରୀତଂ ଵିନାଶକମ୍
ଶତ୍ରୁ ଓ ନିଜର ଶକ୍ତି ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ଯଦି ନିଜର ଶକ୍ତି ଅଧିକ ଥାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ; ଯଦି ତାହାର ବିପରୀତ, ତେବେ ନାଶ ହୁଏ।
ରାମେଣ ବଲିନାନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଚ । ଏକେଷୁଵାଲିହନ୍ତାଽସୌ ଵାଲିର୍ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁରା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହି ରାମ, ଏକ କଣ୍ଟାରେ ବାଲୀଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ତାହା ଜାଣିଛ।
ମାରୀଚମେକବାଣେନ ଭଵାନପି ପଲାଯିତଃ । ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ ଶୂରା ଇନ୍ଦ୍ର ଜିଚ୍ଚ ସୁତୋ ହତଃ
ମାରୀଚକୁ ଏକ କଣ୍ଟାରେ ମାରିଦେଲେ ବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗିଥିଲ; ବହୁତ ଶୂର ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍—ତୁମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ମୃତ।
ଵରେଣ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ଭଗ୍ନଂ ତେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ନୈଵ ତେ । ଦାସଭାଵମଥୋ ଵାଽପି ଦତ୍ତ୍ଵା ସୀତାମଥାଽପ୍ନୁହି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ବର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିପାରିନାହ; ଏହିଠାରେ, ବା ଦାସ ହେବାକୁ ମାନ, ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦିଅ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଅ।
ଗୋପୁରସ୍ଥଂ ତଥା ଦାରୁ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରମଥେଷୁଣା । ଚିଚ୍ଛେଦ ପଞ୍ଚଧା ତେନ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ମାରଯିଷ୍ଯତି
ଗୋପୁର ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଦାରୁକୁ, ରାମ ଏକ କଣ୍ଟାରେ ପାଞ୍ଚ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ; ଏଭଳି ରାମ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ବହଵୋ ନଷ୍ଟା ନାଶମେଷ୍ଯଂତି ଚାପରେ । ଏକୋ ନ୍ଯାଯଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ନ ଚ ମୌଢ୍ଯଂ ସହୋଦର
ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନେକ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହେବେ; ସୁଖ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଉପାୟ ଅଛି, ମୂଢ଼ତା ନୁହେଁ, ଭାଇ।
ମାନୁଷୀଂ ମୃତ୍ଯୁସଂଯୁକ୍ତାମନିଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ପତ୍ନୀଂ ବଲଵତଶ୍ଚାପି ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯ
ମାନବୀ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଅନିଚ୍ଛୁକ୍ ଓ ପତିଭକ୍ତା—ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ କରି ସେଉଁକୁ ଫେରାଇଦିଅ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଃ ସମାଯୋଗେ ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖପରଂପରା । ଦୁର୍ଗନ୍ଧମଲସଂଯୁକ୍ତୋ ନାରୀସଙ୍ଗୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ
ଅନିଚ୍ଛାରେ ସମ୍ପର୍କ ହେଲେ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଆସେ; ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ମଳ ଲଗା ନାରୀ ସମ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ୍ୟ।
ଵିରକ୍ତିରଥ ଚେଜ୍ଜାତା ଦୁଃଖାଯାକାର୍ଯଵର୍ତନମ୍ । ଅନୁରାଗୋଯଦି ଭଵେନ୍ମରଣଂ ନରକଂ ତତଃ
ଯଦି ବିରକ୍ତି ଆସିଛି, ତେବେ ଭୁଲ ରାସ୍ତା ଚାଲିବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ଯଦି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନରକ ଆସିବ।
ଆତ୍ମନୋ ମରଣଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚାଦ୍ଯ ସମାଗମେ । ତ୍ଯାଗୋ ଵା ମରଣଂ ତାତ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତଥା ଭଵେତ୍
ଆଜି ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତାରେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ବ୍ୟର୍ଥ; ଏହିପରି ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପାଇଁ ବା ତ୍ୟାଗ କର, ବା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କର, ପ୍ରିୟ।
ଏଵମାଦି ତଥାଽନ୍ଯଚ୍ଚ କଶ୍ମଲଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି । ଅନ୍ଯଦାଖ୍ଯାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ହିତମ୍
ଏଭଳି ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି ଆସିପାରେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମୀ।
ଗତ୍ଵା ରାମାନ୍ତିକଂ ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଘଵମ୍ । କ୍ଷମ ରାମ ମହାଵୀର ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିର ନମାଇ, ସ୍ତୁତି କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ଏହିପରି କୁହ: 'ହେ ରାମ, ମହାବୀର, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୟା କର'।
ତାମସା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ଵଯମେତେ ସୁପାପିନଃ । ସୀତାପହାରଜଂ ଦୋଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରାନଵେହି ନଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ। ସୀତାଙ୍କୁ ହରିବାର ଦୋଷକୁ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ତୁମର ପୁଅମାନେ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କର।
ତ୍ଵଦଧୀନା ଵଯଂ ରାମ ରକ୍ଷ ଵା ମାରଯେଚ୍ଛଯା । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ପୁରସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଵଯମ୍
ହେ ରାମ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ଆଧୀନ। ଚାହିଁଲେ ରକ୍ଷା କର, କିମ୍ବା ମାରିଦେ। ଏଭଳି କହି, ଆମେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲୁ।
ସ୍ଥିରାଯୁଷୋ ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଥିରରାଜ୍ଯା ଦଶାନନ । ଅଥାଽହଂ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମହୋ ନୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭଵାନ୍
ହେ ଦଶମୁଖୀ, ଆମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବୁ। ତେବେ ମୁଁ ରାବଣ କହିଲି: 'ଆପଣ ରାକ୍ଷସ ନୁହଁନ୍ତି।'
ନ ଶୂରୋ ରାଜଧର୍ମଂ ଚ ନ ଚ ଜାନାସି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ପରନାରୀପରଦ୍ର ଵ୍ଯପରରାଜ୍ଯନିଷେଵଯା
ତୁମେ ନ ଶୂର, ନ ରାଜଧର୍ମ ଜାଣ, ନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତିକୁ ବୁଝ। ଅନ୍ୟର ଜଣାଣୀ, ଧନ ଓ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ଚାଲିଛ।
ଶୂରାଣାମୁତ୍ତମୋ ଧର୍ମୋ ନ ଷଣ୍ଢାନାଂ ଭଵାଦୃଶାମ୍ । ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଂ ସମାଲିଗ୍ଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛେଚ୍ଛା ହି ଚେନ୍ନୃପ
ଶୂରମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ, ତୁମ ପରି ନପୁଂସକମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ରାଜା ଚାହିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉ।
ଅଥ ବିଭୀଷଣୋ ମନ୍ଦିରଂ ଗତ୍ଵା ରାମାନ୍ତିକଂ ଗତ୍ଵା ତଂ ଶରଣମଭଜତ୍
ତେବେ ବିଭୀଷଣ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।