ରାଵଣୋଽପି କିଂ କପିଭିଃ ଶାଖାମୃଗୈଃ କିଂ ଵା ମାନୁଷାଭ୍ଯାଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ଯାଂ କିମାଯାତଂ। ଦୈଵାଗତମସକଂ ଭୋଜନମିତ୍ଯୁଵାଚ
ରାବଣ କହିଲେ, “ଏହି ବାନର, ଗଛରେ ରହୁଥିବା ପଶୁ, କିମ୍ବା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏମାନେ କି? ଏହି ସବୁ ତ ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମାତ୍ର।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଶ୍ଚିମାଵଲଂବିନି ଭାସ୍ଵତି ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଦାଦିମହାବଲୈଶ୍ଚାତିକାଯୈରସଂଖ୍ଯାତୈର୍ଲଂକାପାର୍ଶ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା ଉପଵନଂ ପ୍ରଵଶ୍ଯି ନାନାଫଲାନି ଖାଦିତ୍ଵା ପଯଃ ପୀତ୍ଵୋପଵନରକ୍ଷିରାକ୍ଷସାନ୍ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ସର୍ଵଵିପିନମେକୈକଶୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଲଂକାଂ ଗୋପୁରଂ ଚ ଗତ୍ଵା ସମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରାସାଦଂ ଚ ଵିଶୀର୍ଯୈକୈକଶଃ କେଚିତ୍ସ୍ତଂଭମାଦାଯ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଯୁଯୁଧୁଃ
ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସହିତ ଲଙ୍କା ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ, ଉପବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଖାଇଲେ, ପାଣି ପିଇଲେ, ଉପବନର ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଦୂର କଲେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଧରି ଭଗିଲେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ମହଲ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ଥମ୍ଭ ଧରି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଏକେ ଚ ଶାଲାଂ ବଭଂଜୁର୍ଗୃହାଣି ଚୂର୍ଣଯାମାସୁର୍ବାଲଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୀଜନାଦିକଂ ସର୍ଵମେଵ ନିଜଘ୍ନୁଃ
କିଛି ଲୋକ ହଲ୍ଲ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଘର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥୈକଂ ପ୍ରାକାରଂ ନିର୍ଜିତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣ ଇଂଦ୍ରଜିତଂ ସଂଦିଦେଶ
ତେବେ ଏକ ପ୍ରାକାର ଜିତାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ରାବଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଇଂଦ୍ରଜିତା ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାନରାଃ କୃତ୍ଵା ଭୀତାଃ ପଲାଯିତାଶ୍ଚ
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ବାନରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଅଥ ହନୂମାନଖିଲଂ ନିର୍ଗତମାଜ୍ଞାଯ ରାଵଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାନରାନାହୂଯ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ସେନାଂ ମହତୀଂ କାରଯିତ୍ଵା ଦଶମୁଖଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମୋଦଯାମାସ
ତେବେ ହନୁମାନ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ବାନରମାନେକୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ଡାଟି, ବଡ଼ ସେନା ତିଆରି କଲେ, ଦଶମୁଖୀକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସମ୍ବଲିତ ହେଲେ।
ଅଥ ଖସ୍ଥ ଏଵେଂଦ୍ରଜିଦ୍ଯୁଯୁଧେ ନ ଚ ଵାନରାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵଂତଃ
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଆକାଶରେ ରହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଂତୌ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ପର୍ଵତଶିଖରାଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ନିଜଘ୍ନତୁଃ
ତେବେ ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଲାଘି, ପର୍ବତ ଶିଖର ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ଭୁଵିପପାତ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଯମଲୋକଗାମିନଂ ଚକାର
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି, ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଅଥାତିକାଯମହାକାଯୌ ଵାନରସୈନ୍ଯଂ ବହୁଶୋ ହତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୀଡଯିତ୍ଵା ରାମେଣ ସଂଯୁଧ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ କୃତ୍ଵା ହନୂମଜ୍ଜାଂବଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଯୁଧାତେ ପରାଜିତୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୌ ଚ ଯୋଦ୍ଧାରାଵାଦାଯ ରାମସମୀପଂ ଗତ୍ଵା ରାମାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତାମ୍
ତାପରେ ଅତିକାୟ ଓ ମହାକାୟ ବହୁ ବାନର ସେନାକୁ ମାରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ହନୁମାନ ଓ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଧରାଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଇଯଣ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଧରି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଅତିକାଯମଭାଷତ ରାମଃ
ରାମ ଅତିକାୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ବ୍ରୂହି ସଚିଵାନାମନ୍ଯେଷାଂ ମହାଭଯାନାଂ ଚ
ତୁମେ ମୋର ରାବଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସଚିବମାନେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଅତିକାଯ ଉଵାଚ- ନିଶ୍ଚିତମିଦଂ ପୁରାସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସେନାଂ ଵିଭାଗଶଃ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀନାମ ରାକ୍ଷସୋ ମହାବଲୋ ଵିଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନଯୋଧୀ ଵାନରୈଃ ସର୍ଵୈରେକ ଏଵ ଯୁଧ୍ଯତେ
ଅତିକାୟ କହିଲେ: ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲୁ — ସେନାକୁ ଭାଗରେ ଭାଗ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ନାମକ, ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ବାନର ସହ ଏକାକି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।
ଅପରେ ଚ ବଲିନୋ ମହାଂତଃ ଶିକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚାଗତା ଆଵାଂ ଚ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯାଵୋ ରାଵଣଃ ପୁଷ୍ପକମାରୁହ୍ଯାପରଭାଗେନ ତ୍ଵାମେଵ ନିହନିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା, ଆସିଛନ୍ତି; ଆମେ ଦୁଇଯଣ ତୁମେ ଦୁଇଯଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ, ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ କୁଂଭକର୍ଣମୁଖାଶ୍ଚାତ୍ମରୂପଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୀତାଯୈ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତ୍ସଂନିଧାଵେଵ ହନିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଗ୍ରଣ୍ୟରେ, ତୁମ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ତୁମକୁ ଘେରି ଧରିବେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ସେଠାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମାରିଦେବେ।
ରାମଃ ପ୍ରାହ ଅହୋ ବଲଵତାଂ କିମସାଧ୍ଯମେଵଂ ଭଵତି ଦୈଵଗତିଃ କୁଟିଲା ସୁଗ୍ରୀଵୋଽତିକୋପନଃ ସକ୍ରୋଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମମୁଵାଚ
ରାମ କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସାଧ୍ୟ? ଭାଗ୍ୟର ଗତି ଏଭଳି ଟେଢ଼ା। ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—
ଵଧ୍ଯାଵେତୌ ନ ମୋଚନୀଯୌ
ଏହି ଦୁଇଯଣ ମାରାଯିବା ଉଚିତ, ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାମଃ ପ୍ରାହାଵଧ୍ଯୌ ମୋଚନୀଯାଵେତୌ ଵସନାନି ଭୂଷଣାନ୍ଯାନଯେତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ହନୂମତା ତାନ୍ଯାନୀତାନି ରାମସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଵାନ୍
ରାମ କହିଲେ: ଏମିତି ନୁହେଁ, ଏହି ଦୁଇଯଣକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମାକପଡ଼ା ଓ ଭୂଷଣ ଆଣ। ଏହା କହିବା ସହିତ, ହନୁମାନ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣିଲେ, ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଯଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ନତ୍ଵା ଯଦେତଲ୍ଲଂକାଦ୍ଵାରେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦାରୁପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଶୁକ୍ରେଣୋକ୍ତମେତେନ ଚ୍ଛିନ୍ନେନ ରାଵଣୋ ହନ୍ଯତେ
ନମସ୍କାର କରି ସେ କହିଲେ: ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ଯେଉଁ କାଠର ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଶୁକ୍ର କହିଛନ୍ତି, ଏହା କାଟିଦିଲେ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।
ଅଥ ଚ ଦାରୁଚ୍ଛେଦନସମନଂତରଂ ପାତାଲଂ ଗଂତଵ୍ଯମିତି ଭାର୍ଗଵଭାଷିତଂ ଶାସନଂ ଲିଖିତମ୍
ଏବଂ କାଠ କାଟିବା ପରେ ସତ୍ୱରେ ପାତାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ — ଏହି ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ଓ ଲିଖିତ ଆଦେଶ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଦାର୍ଵେକପ୍ରଯତ୍ନୈକବାଣନିପାତେନ ପଂଚଧାଚ୍ଛିଂଧି ତତସ୍ତଵ ଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମତିଦୃଢଂ କୁର୍ଵୀମହି
ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି କାଠକୁ ଏକମାତ୍ର ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକଟି ବାଣରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗ କରି କାଟ; ତାପରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଆମେ ଦୃଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିବୁ।
ଅଥ ଭାର୍ଗଵଵଚୋଵିଜ୍ଞାଯ ରାମଃ ପୂର୍ଵକୋଟ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେଣ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ବାଣଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ ରକ୍ଷୋଭ୍ଯାଂ ହନୂମତାଶ୍ରାଵଯନ୍ନେଵ ବାଣଂ ମୁମୋଚ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ରାମ ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ, କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, ବାଣ ଲଗାଇ, ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣଂ ଧନୁଷଶ୍ଚଲିତଂ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ ବାଣମାର୍ଗଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୌ ଦାରୁ ବାଣେନ ପଂଚଧା ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତାମାଵଯୋଃ ଶିଶଵୋ ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯେତି ତଥେତ୍ଯାହ ରାମଃ ରାକ୍ଷସୌ ଲଂକାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ
ବାଣ ଧନୁଷରୁ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ବାଣର ପଥ ଦେଖୁଥିଲେ; ବାଣରେ କାଠ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟାଯିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଆମ ପିଲାମାନେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର।' ରାମ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ,' ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରାକାରଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସର୍ଵତୋ ଵରଣମାତ୍ରଂ ହି ପାର୍ଷ୍ଣିଭିଃ ପାଦୈର୍ଜାନୁଭିଃ କରୈଃ ପୃଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ତଲସମଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀଯପ୍ରାକାରଂ ଗତାସ୍ତଦା ଚ ରାଵଣଃ ସମାଗତ୍ଯ ସର୍ଵାନେଵେଷୁଭିର୍ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ତଦନୁଗଚ୍ଛନ୍ରାମମଗାତ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ପ୍ରାକାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଦ, ଗୋଡ଼, ଗୁଡ଼, ହାତ ଓ ପିଠିରେ ଚାପି, ଭୂମି ସମାନ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ସମୟରେ ରାବଣ ଆସି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭଗାଇ, ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ରାମମପି ପଂଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ତାପରେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈ ରାଵଣଂ ସଵ୍ରଣଂ ଚକାର
ତାପରେ ରାମ ଦଶଟି ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ।
ଅନଯୋରତିଦାରୁଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାଵଣୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ
ରାବଣ ଦଶଟି କଣ୍ଟା ନିଏ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଥ ରାମବାଣୈଶ୍ଚ କ୍ଷତଶରୀରୋ ରାକ୍ଷସଃ ପଲାଯନପରୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ କଣ୍ଟାରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଭାଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଵାନରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୋଟିକୋଟିରାକ୍ଷସାନଘ୍ନନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅସଂଖ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ।