ଯଦି ରାଵଣହୃତାଂ ସୀତାମାନେତୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵସହାଯାଯ କୃତମେଵମେଵ ହା ମହଦଂତରଂ ବଲଵୃଦ୍ଧେନ ମହାବଲେନ ଵାଲିନା ସଦ୍ଭାଵେନ ଦିନକରାଵର୍ତିତାଂତରେ ସୀତାମାନେତୁଂ ସମର୍ଥେନ ସ୍ମରଣାଗତରାଵଣଦାନମର୍ଥେନ ଵାନରରାଜେନ ପଂଚାଶତ୍ପରାର୍ଦ୍ଧଵାନରଭଲ୍ଲୂକସେନାଵତା ଆତ୍ମକାର୍ଯେଣ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ ଇତି କିଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଲ୍ପଵୀ-ର୍ଯେଣ ସପ୍ତପରାର୍ଦ୍ଧସେନାପତିନା କପିନା କିଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି କାର୍ଯଂ ଵଚନଵତଃ
ଯଦି ରାବଣ ହରିଥିବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗ ଦରକାର, ତେବେ ହାଁ, ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି! ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବାଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି, ସ୍ମୃତିରେ ରାବଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ରଖି, ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସେନା ନେଇ ସୀତାକୁ ଆଣିପାରିଥାନ୍ତେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଓ ସାତି କୋଟି ସେନା ରହିଛି, ତାଙ୍କ ସହିତ କ'ଣ କାମ ସିଦ୍ଧି ହେବ? ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଶୁଣି କ'ଣ ଲାଭ?
ଅହୋ ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଦେଵ ଭଦ୍ରଂ ଯଦୁକ୍ତୋସି
ହଁ, ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିଗଲି, ହେ ଶୁଭମୟ।
ଵକ୍ତି ଚ ରାମଃ ପୃଥିଵୀପତିନା ମଯା ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କାର୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟପରିପାଲନଂ ଚ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵମହିଷୀ ରୁମାପହୃତା ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଅତଶ୍ଚ ନ ତାଦୃଗ୍ଵଧେ ଦୋଷଃ
ରାମ କହିଲେ: 'ମୁଁ ରାଜା ଭାବେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ଭଲମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛି। ବାଳି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁମା ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏଭଳି ଜଣେଙ୍କୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।'
ତାରୋଵାଚ- ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପି ତର୍ହି ଵଧ୍ଯୋ ଦୁଂଦୁଭିନା ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା ଵାଲିନା ବିଲେପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ଵତ୍ସରଂ ତତ୍ରୋଷିତଂ ତଦଂତରେ ଚ ମାମପହୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ତଂ ପୂର୍ଵମପି ପଶ୍ଚାତ୍ତଂ ହଂତୁ
ତାରା କହିଲେ: 'ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ବାଳି ଦୁନ୍ଦୁଭି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଗୁହାରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିବାବେଳେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। ସେଠି ମାରିଦେବା ଉଚିତ ଥିଲା, କିମ୍ବା ଏବେ ମଧ୍ୟ।'
ରାମ ଉଵାଚ-। କିଯତ୍କାଲାତ୍ପୂର୍ଵମିଦଂ ଚ ଵଦ
ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ଘଟଣା କେତେ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ମୋତେ କହ।
ତାରୋଵାଚ- ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଦର୍ଵାକଶୀତିତମେ ଵର୍ଷେ ରକ୍ଷୋଯୁଦ୍ଧେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ରାଜ୍ଯମପହୃତମ୍
ତାରା କହିଲେ, “ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଅସୀତିତମ ବର୍ଷରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥିଲେ।
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଷାଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେନ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତଃ
ତାପରେ କିଛି ବର୍ଷ ପରେ, ଫେରିଆସିଥିବା ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଳିଦେଇଥିଲେ।
ଅପହୃତା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତମ୍
ସେଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଭଵତଃ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ଯାଭିଷେକଃ
ସେଇ ଦିନେ ତୁମର ପିତା ଦଶରଥଙ୍କର ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା।
ରାଘଵ ଉଵାଚ- ମଯା ପିତୁରନୁଶାସନାଦ୍ରାଜ୍ଯଗତଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍ । ଗୁରୁଵଚନସ୍ଯାନୁଲ୍ଲଂଘନୀଯତ୍ଵାତ୍ତଦପହରଣଵେଲାଯାଂ ଯୋ ରାଜାସନାଚରତ୍
ରାଘବ କହିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିଥିଲି। ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅଟଳ ରହିବା ଦରକାର, ତେଣୁ ଯେଉଁବେଳେ ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଥିଲା, ସେବେଳେ ଯିଏ ରାଜା ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଥଵା ସ୍ଵତଂତ୍ରୌ ମୃଗୌ ମୃଗଯୋର୍ହତଶ୍ଚ ଵାଲୀ ମୃଗାଣାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦାରଣାଦ୍ଯ ଜଗୁପ୍ସା ଚ
କିମ୍ବା, ସ୍ୱାଧୀନ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, କାରଣ ପଶୁମାନେ ଏମିତି ଏକାଉଁଠି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ଦୋଷ ହୁଏ।
ଯତୋ ମମ ମୃଗଯାଵଦାଥଵା ମୃଗାଣାମ୍ । ଚଲିତସ୍ଥିତବଦ୍ଧାନାଂ ଚଲଦ୍ଭ୍ରାଂତପଲାଯିନାମ୍ । ଅଥାଵସୃଜତାସଂଗମୁଜ୍ଝିତା ମୃଗଯା ତଥା
ତେଣୁ, ମୋର ଶିକାର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ପଶୁମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା—ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ଥିର, ନିଶ୍ଚଳ, ବନ୍ଧା, ଚଳିତ, ଭ୍ରମିତ କିମ୍ବା ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି—ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଶିକାର ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
ମୃଗଯାଶାସ୍ତ୍ରଵିଧିତୋ ମୃଗଯେଯଂ ମଯା କୃତା । ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନାଭ୍ଯାଂ ଚ ଧାଵତାଧାଵତା ତଥା
ଶିକାର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଏହି ଶିକାର କରିଥିଲି; ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଦୌଡ଼ୁଥିବା କିମ୍ବା ନ ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ଏହିପରି ଭାବେ।
ଅଵରୋହାତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ସାତ୍ଵିକାନାଂ ପ୍ରଭିଦ୍ଯତେ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ମୃଗଯାଧର୍ମୋ ଵିନା ଆମିଷଭୋଜନମ୍
ଅବରୋହଣ ପରେ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବିଭକ୍ତ ହୁଏ; ରାଜାଙ୍କ ଶିକାର ଧର୍ମ ମାଂସ ଭୋଜନ ବ୍ୟତୀତ ଅଧର୍ମ।
ଅଥ ରାମଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ପ୍ରାକଂପଯଞ୍ଛିରାଂସି
ତାପରେ, ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କମ୍ପିଗଲେ।
ଵାଲୀ ବଭାଷେ ରାମମଂଜଲିମସ୍ତକେ ନିଧାଯ ନମସ୍ତେ ରାମ ଶୃଣୁ ଵଚନଂ ମମ
ବାଲି ମାଥାରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି କହିଲେ, “ରାମ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୋର କଥା ଶୁଣ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ । ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଵାନିତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ—ନାରାୟଣ ନିଜେ ତୁମେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ତ୍ଵାଂ ଯୋଗିନଶ୍ଚିଂତଯଂତି ତ୍ଵାଂ ଯଜଂତି ଚ ଯଜ୍ଵିନଃ । ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଭୁଗେ କସ୍ତ୍ଵଂ ପିତୃଦେଵସ୍ଵରୂପଧୃକ୍
ଯୋଗୀମାନେ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ନିବେଦନ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ତୁମେ ସେଇ ଦେବପିତୃ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ। କିଏ ତୁମେ?
ମରଣେ ଚିଂତଯାନସ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଵିମୁକ୍ତିରଦୂରତଃ । ସତ୍ଵଂ ମେ ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମ ମେ ପାପସଂକ୍ଷଯଃ
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେଠି ମୋକ୍ଷ ନିକଟରେ ଆସେ; ରାମ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମୋର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଗୃହାଣ ବାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵ୍ଯଥିତୋ ଭୃଶମସ୍ମ୍ଯହମ୍
କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ତୁମର ବାଣ ଧର; ମୁଁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛି।
ଅଥ ରାମସ୍ତଥେତି ବାଣମାଦାଯ ଵାଲିନମୁଵାଚ କିମିଷ୍ଟଂ ଦୀଯତାଂ ଵଦ
ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି,” ବାଣ ଧରି ବାଲିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମର କଣ ଇଚ୍ଛା? କହ, ମୁଁ ଦେବି।
କପିରୁଵାଚ- ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ମମ ସଦ୍ଗତିଂ ଦେହି
ବାନର କହିଲେ, “ଯଦି ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦିଅ।
ଅଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତଥା ରକ୍ଷଣୀଯୋଂଽଗଦୋଽଥ ତାରା ଚ ମଯା ପାପିନାପରାଧଃ କୃତସ୍ତତ୍ଫଲମନୁଭୂତମ୍
ଏହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ମୁଁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛି। ଏବଂ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ ମୋ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲା, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ ଭୋଗ କରିଛି।
ଅଥ ରାମଂ ପଶ୍ଯନ୍ନେଵ ଵାଲୀ ମମାର ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଗତଃ
ତାପରେ ବାଲୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଵନଂ ଵିଵେଶ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ରାମ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ତେନ ସହାଯେନ ଜଲଧିସମୀପଂ ଗତ୍ଵା କ୍ଵ ଲଂକା କ୍ଵ ସୀତା କ୍ଵ ଚାରାତିରିତି ସୁଗ୍ରୀଵମାହ ରାମଃ
ତାପରେ ସେ ସହଯୋଗୀ ସହିତ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଯାଇ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଲଙ୍କା କେଉଁଠି? ସୀତା କେଉଁଠି? ଶତ୍ରୁ କେଉଁଠି?'
ଅଥ ହନୁମାନାହ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଲଂକାଂ ଵିଚିତ୍ଯ ସୀତାଂ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵମଵଗତ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ସଂଧିର୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯଃ ତଦୁଦଧିଲଂଘନାଯ କିଂଚିତ୍ସମାଦିଶତୁ ଭଗଵାନ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି, ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବି; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ସମ୍ଧି କରାଯିବ। ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ପାଇଁ ଭଗବାନ କିଛି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵମାହ ରାମଃ । କଥମେତଦ୍ଘଟତ ଇତି
ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?'
କପିରୁଵାଚ- ମମ ଵାନରା ଭଲ୍ଲୂପ୍ରମୁଖାଃ କୋଟିଶଃ ସଂତି
ବାନର କହିଲେ: 'ମୋ ବାନରମାନେ, ଭଲ୍ଲୂକ ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ, କୋଟି କୋଟି ଅଛନ୍ତି।'
ଏକଂ ନିଯୁଜ୍ଯ ସର୍ଵମାକଲଯ୍ଯ ଯଥାଯୁକ୍ତଂ ତଥା କରଣୀଯମ୍
ଏକଜଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରିବା ଉଚିତ।