ଏଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ତଦ୍ଭକ୍ତିଂ ସମ୍ଯଗାଚରେତ୍ । ଦାସଭୂତମିଦଂ ତସ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଭକ୍ତିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ତାଙ୍କ ସେବକ।
ଶ୍ରୀମନ୍ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵାମୀ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ । ମାତା ପିତା ସୁତୋ ବଂଧୁର୍ନିଵାସଃ ଶରଣଂ ଗତିଃ
ଶ୍ରୀମନ୍ ନାରାୟଣ, ସ୍ୱାମୀ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ; ମାତା, ପିତା, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ନିବାସ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ଗତି।
କଲ୍ଯାଣଗୁଣଵାନ୍ଶ୍ରୀଶଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ । ଯୋଽସୌ ନିର୍ଗୁଣ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ଶ୍ରୀର ମାଲିକ, ଶୁଭ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା; ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରରେ 'ନିର୍ଗୁଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ।
ପ୍ରାକୃତୈର୍ହେଯସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗୁଣୈର୍ହୀନତ୍ଵମୁଚ୍ଯତେ । ଯତ୍ର ମିଥ୍ଯା ପ୍ରପଞ୍ଚତ୍ଵଂ ଵାକ୍ଯୈର୍ଵେଦାଂତଗୋଚରୈଃ
ପ୍ରାକୃତ ଦୁର୍ଗୁଣ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ ହୀନତା କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା ଜଗତ ଭାବ ବେଦାନ୍ତର ବାକ୍ୟରେ କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯମାନମିଦଂ ସର୍ଵମନିତ୍ଯମିତି ଚୋଚ୍ଯତେ । ଅତ୍ରାପି ପ୍ରାକୃତଂ ରୂପମଣ୍ଡସ୍ଯୈଵ ଵିନାଶନମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର।
ପ୍ରାକୃତାନାଂ ହି ରୂପାଣାମନିତ୍ଯତ୍ଵଂ ତଥୋଚ୍ଯତେ । ଇମମର୍ଥଂ ମହାଦେଵି ପ୍ରକୃତେରୁଦ୍ଭଵଂ ହରେଃ
ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଏପରି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି। ମହାଦେବୀ, ଏହି କଥା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିରୁ ହରିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ।
କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୀଲାଧିକାରିଣଃ । ଲୋକୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଦଶଭିଃ ସାଗରୈର୍ଦ୍ଵୀପସଂଯୁତୈଃ
ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଲୀଳାର ଅଧିକାରୀ, ସେ ଖେଳା ପାଇଁ ଚାରିଟି ଏବଂ ପରେ ଦଶଟି ସାଗର ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଭୂତୈଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧୈଶ୍ଚାପି ଭୂଧରୈଶ୍ଚ ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯୈଃ । ପରିପୂର୍ଣମିଦଂ ରମ୍ଯମଂଡଂ ପ୍ରକୃତିସଂଭଵମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦଶୋତ୍ତରଗୁଣୋପେତଂ ସପ୍ତାଵରଣସଂଵୃତମ୍ । କଲାକାଷ୍ଠାଦିରୂପେଣ ଯଃ କାଲଂ ପରିଵର୍ତତେ
ଦଶ ଓ ତା'ଠାରେ ଅଧିକ ଗୁଣ ଥିବା, ସାତଟି ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କାଳ କଳା, କଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଘୂରିଥାଏ।
କାଲେନୈଵ ଜଗତ୍ସର୍ଗସ୍ଥିତିସଂହରଣଂ ଭଵେତ୍ । ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସୋ ଭଵେତ୍
କେବଳ କାଳ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ନାଶ ହୁଏ। ଚାରିଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ।
ତାଵଂତି ରାତ୍ରିଵର୍ଷାଣି ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । କ୍ଷଯେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵସଂହାରକୋ ଭଵେତ୍
ଏତେ ଦିନ ଓ ବର୍ଷ ହେଉଛି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶେଷ ଆସିଲେ ସବୁ କିଛି ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଂଡମଂଡଗତା ଲୋକା ଦହ୍ଯଂତେ କାଲଵହ୍ନିନା । ସର୍ଵାତ୍ମାନସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରକୃତୌ ଵିନିଵେଶିତାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ କାଳ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଂଡାଵରଣଭୂତାନି ପ୍ରକୃତୌ ଲଯମାପ୍ନୁଯୁଃ । ସା ସର୍ଵଜଗଦାଧାରା ପ୍ରକୃତିର୍ହରିସଂଶ୍ରିତା
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆବରଣ ହୋଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ହରିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର।
ତଯା ଜଗତ୍ସର୍ଗଲଯୌ କରୋତି ଭଗଵାନ୍ସଦା । କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ସୃଷ୍ଟା ମାଯା ଜଗନ୍ମଯୀ
ସେଇ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ସଦା ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ କରନ୍ତି। ଦେବଦେବଙ୍କ ଖେଳା ପାଇଁ ଏହି ମାୟା ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଅଵିଦ୍ଯା ପ୍ରକୃତିର୍ମାଯା ଗୁଣତ୍ରଯମଯୀ ସଦା । ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯାନାଂ ସା ହେତୁଭୂତା ସନାତନୀ
ଅଜ୍ଞାନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ମାୟା — ସେ ସଦା ତିନି ଗୁଣରେ ଗଠିତ। ସେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନାଶର ଚିରସ୍ଥାୟୀ କାରଣ।
ଯୋଗନିଦ୍ରା ମହାମାଯା ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ରିଗୁଣାନ୍ଵିତା । ଅଵ୍ଯକ୍ତା ଚ ପ୍ରଧାନଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୀଲାଵିକାରିଣଃ
ଯୋଗନିଦ୍ରା, ମହାମାୟା, ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ପ୍ରଧାନ — ଏସବୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ଅଂଶ।
ଜଗତ୍ସର୍ଗଲଯୌ ସ୍ଯାତାଂ ପ୍ରକୃତେରେଵ ସର୍ଵଦା । ଅସଂଖ୍ଯପ୍ରକୃତେଃ ସ୍ଥାନଂ ନିବିଡଧ୍ଵାନ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍
ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ସଦା ପ୍ରକୃତିରୁ ହୁଏ। ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରକୃତିମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ସୀମ୍ନି ଵିରଜା ନିସ୍ସୀମାଧସ୍ସନାତନୀ । ତଯାଦୃତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମାଦ୍ଯଵସ୍ଥଯା
ଉପରେ ସୀମାରେ ଅଛନ୍ତି ବିରଜା, ଅନନ୍ତ ଓ ଚିରକାଳୀନ। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଥୁଳା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ।
ଵିକାସସଂକୋଚାଵସ୍ଥେ ତସ୍ଯାଂ ସର୍ଗଲଯୌ ସ୍ମୃତୌ । ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପ୍ରକୃତ୍ଯଂତର୍ଗତାନି ଵୈ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିକାଶ ଓ ସଂକୋଚ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ଘଟେ। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରକୃତି ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ତତଃ ଶୂନ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯଂତର୍ଗତଂ ମହତ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରକୃତିରୂପାଯା ଵିଭୂତେ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ମହା ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଏ। ଏହି ଭଳି ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମାର ରୂପ।
ତ୍ରିପାଦ୍ଵିଭୂତିରୂପଂ ତୁ ଶୃଣୁ ଭୂଧରନଂଦିନି । ପ୍ରଧାନ ପରମଵ୍ଯୋମ୍ନୋରଂତରେ ଵିରଜା ନଦୀ
ତିନି ପଦର ମହିମାର ରୂପ ଏବେ ଶୁଣ, ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦିନୀ। ପ୍ରଧାନ ଓ ପରମ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବିରଜା ନଦୀ ବହୁଛି।
ଵେଦାଂଗସ୍ଵେଦଜନିତତୋଯୈଃ ପ୍ରସ୍ରାଵିତା ଶୁଭା । ତସ୍ଯାଃ ପାରେ ପରେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତ୍ରିପାଦ୍ଭୂତିସ୍ସନାତନୀ
ବେଦଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳରେ ବହୁଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ତାଙ୍କ ପାରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ, ଚିରକାଳୀନ ତିନି ପଦର ସ୍ୱରୂପ ଅଛି।
ଅମୃତଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ନିତ୍ଯମନନ୍ତଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଶୁଦ୍ଧଂ ସତ୍ଵମଯଂ ଦିଵ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍
ଅମୃତ, ଚିରନ୍ତନ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ, ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ କ୍ଷୟହୀନ — ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପରମ ପଦ ଅଛି।
ଅନେକକୋଟିସୂର୍ଯାଗ୍ନି ତୁଲ୍ଯ ଵର୍ଚସମଵ୍ଯଯମ୍ । ସର୍ଵଵେଦମଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଗପ୍ରଲଯଵର୍ଜିତମ୍
ଏହି ପଦ ଅନେକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ; ସମସ୍ତ ବେଦ ର ମୂଳ, ପବିତ୍ର, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।
ଅସଂଖ୍ଯମଜରଂ ନିତ୍ଯଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ହିରଣ୍ମଯଂ ମୋକ୍ଷପଦଂ ବ୍ରହ୍ମାନଂଦସୁଖାଵହମ୍
ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ, ବୟସ ନାହିଁ, ଚିରକାଳ ଅବିଚଳ, ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ରୁ ମୁକ୍ତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ର ସୁଖ ଦେଇଥିବା।
ସମାନାଧିକ୍ଯରହିତମାଦ୍ଯଂତରହିତଂ ଶୁଭମ୍ । ତେଜସାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ରମ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମାନଂଦସାଗରମ୍
ଏହି ପଦର କେହି ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହାନ୍ତି, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ମଙ୍ଗଳମୟ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ, ଆନନ୍ଦ ର ସାଗର ପରି ଚିରନ୍ତନ ମଧୁର।
ଏଵମାଦିଗୁଣୋପେତଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ନ ତଦ୍ଭାସଯତେ ସୂର୍ଯୋ ନ ଶଶାଂକୋ ନ ପାଵକଃ
ଏପରି ଅନେକ ଗୁଣ ଥିବା, ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ଆଲୋକିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଗତ୍ଵା ନ ନିଵର୍ତଂତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ହରେଃ । ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ଧାମ ଶାଶ୍ଵତଂ ନିତ୍ଯମଚ୍ଯୁତମ୍ । ନ ହି ଵର୍ଣଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି
ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ହରିଙ୍କର ପରମ ଧାମ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ଚିରନ୍ତନ, ଅକ୍ଷୟ ପଦକୁ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ହରେଃ ପଦଂ ଵର୍ଣଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ମଯା ଚ ଧାତ୍ରା ଚ ମୁନୀଂଦ୍ରସଙ୍ଘୈଃ । ଯସ୍ମିନ୍ପଦେ ହ୍ଯଚ୍ଯୁତ ଈଶ୍ଵରୋ ଯଃ ସୋ ଅଙ୍ଗ ଵେଦ ଯଦି ଵା ନ ଵେଦ
ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କର ପଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ପଦରେ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ ବସିଛନ୍ତି; ଜାଣିଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଜାଣିଥିଲେ, ଏହା ଏଭଳି ଅଛି।
ଯଦକ୍ଷରଂ ଵେଦଗୁହ୍ଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ଦେଵା ଅଧି ଵିଶ୍ଵେ ନିଷେଦୁଃ । ଯସ୍ତନ୍ନୋ ଵେଦ କିମୃଚା କରିଷ୍ଯତି ଯେ ତଦ୍ଵିଦୁସ୍ତ ଇମେ ସମାସତେ
ଯେଉଁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି — ଏହାକୁ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି କ’ଣ ଲାଭ କରିବ? ଏହାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ଏକାଠି ରହନ୍ତି।